پیمان مکه؛ اولین نشست مشترک ترکیه، پاکستان و عربستان در استانبول برگزار می‌شود

مقام‌های ارشد ترکیه و پاکستان و عربستان سعودی دوشنبه، ۳۱ اوت (۹ شهریور)، در استانبول برای نخستین نشست کمیته مشترک مرتبط با پیمان مکه گرد هم می‌آیند. یک منبع در وزارت امور خارجه ترکیه گفته است که وزیران امور خارجه و دفاع و همچنین رؤسای ستاد مشترک نیروهای مسلح هر سه کشور در این نشست شرکت خواهند کرد.

این نشست برای اجرای توافق دفاعی مشترکی است که سه کشور در ۷ اوت (۱۶ مرداد) در مکه امضا کرده‌اند که به پیمان مکه معروف شده است.

هدف این توافق، بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه است و تصریح می‌کند که حمله مسلحانه به هر یک، حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد که به بند پنجم پیمان ناتو درباره «دفاع جمعی» شباهت دارد.

انتظار می‌رود مذاکرات بر تقویت توانمندی‌های دفاعی، افزایش قابلیت همکاری و هماهنگی میان نیروهای مسلح سه کشور، و تعمیق همکاری در صنعت دفاعی از جمله تولید و توسعه مشترک متمرکز باشد.

ترکیه دارای دومین نیروی نظامی بزرگ در ناتو است، پاکستان مجهز به سلاح هسته‌ای است، و عربستان سعودی بزرگ‌ترین صادرکننده نفت و قبله مسلمانان است.

چند کشور دیگر هم به‌عنوان گزینه‌های احتمالی برای پیوستن به این پیمان مطرح شده‌اند، از جمله مصر.

نام ایران هم مطرح شده است اما به گفته سخنگوی وزارت خارجه درخواست رسمی برای پیوستن به تهران داده نشده است.

برخی تحلیلگران این توافق را «ائتلاف سنی» و حتی «ناتوی اسلامی» توصیف کرده‌اند. برخی هم آن را پیامی به کشورهایی مانند ایران و اسرائیل می‌دانند. برخی دیگر معتقدند این پیمان بازتاب تلاش این سه کشور برای کاهش وابستگی امنیتی به ایالات متحده است.

متن کامل توافق منتشر نشده و گمانه‌زنی‌های بسیاری درباره آن شکل گرفته است. منتقدان می‌گویند منافع ملی این سه کشور که هیچ مرز زمینی مشترکی ندارند، الزاما با یکدیگر همسو نیست. برخی کارشناسان نیز معتقدند منتشر نشدن متن درباره قدرت بازدارندگی این توافق پرسش‌های جدی ایجاد می‌کند.

مقام‌های ترکیه می‌گویند روند شکل‌گیری این توافق پیش از بحران‌های اخیر منطقه آغاز شده و مذاکرات آن از دسامبر ۲۰۲۴ در جریان بوده است.

اسحاق دار، معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه پاکستان، نیز تأکید کرده که این پیمان علیه هیچ کشوری تنظیم نشده است.

وزارت خارجه ایران هم گفته است که «هیچ دلیلی برای نگرانی از اینکه این پیمان علیه ایران باشد وجود ندارد» و این توافق نشان می‌دهد سه کشور به این نتیجه رسیده‌اند که نمی‌توانند صرفا به تضمین امنیتی آمریکا تکیه کنند.