"Enkel Di Rupo las de kersttoespraak op voorhand"
Twee van de drie Vlaamse vicepremiers in de federale regering hadden de kerstboodschap van koning Albert op voorhand niet nagelezen. Dat meldt de VRT. Open Vld wil niet reageren, maar het lijkt erop dat enkel het het kabinet van premier Elio Di Rupo de tekst had gezien. De koning leek in zijn toespraak impliciet te verwijzen naar de N-VA en maakte de vergelijking met de opkomst van het fascisme en het nazisme in de jaren 30. Experts als professor emeritus Mark Van den Wijngaert, professor Carl Devos en professor Dave Sinardet hebben hun bedenkingen.
De koning waarschuwde in zijn jaarlijkse kerstboodschap voor de gevaren van het populisme. "Altijd zoeken ze naar zondebokken voor de crisis", zei de koning over die populisten. "Ofwel zijn het de vreemdelingen, ofwel landgenoten uit een ander landsdeel. De crisis van de jaren dertig en de populistische reacties die ze teweegbracht, mogen niet worden vergeten."
Parlementaire vragen
Bart De Wever laat via zijn woordvoerder weten dat hij zich niet aangesproken voelt door de verwijzing naar de jaren 30. Toch is in N-VA-kringen te horen dat de koning "zich andermaal laat misbruiken" door premier Elio Di Rupo, weet de krant Het Laatste Nieuws. "Deze toespraak leek wel een uitzending door derden van de PS", aldus N-VA-ondervoorzitter Ben Weyts, die zegt dat er parlementaire vragen zullen komen over de kwestie.
"De koning is uit zijn rol gevallen. Hij beledigt een groot deel van de Vlamingen", vindt ook senator Huub Broers (N-VA).
"Grote stap te ver"
Professor Mark Van den Wijngaert, specialist in de geschiedenis van Belgische monarchie, vindt dat de vorst zich zelf bezondigt aan populisme. Dat de koning zich nooit eerder zover waagde in het politieke debat, is voor Van den Wijngaert "ongezien". "De koning verwijst eerst naar één partij, één manier van denken, waarin de schuld van de crisis bij de Franstaligen wordt gelegd. Om dat populisme dan te verbinden met de jaren 30 is een stap te ver. Een grote stap te ver. Zoiets kun je van België niet beweren", laat de professor optekenen in de krant De Morgen.
"De koning heeft het recht om de bevolking te waarschuwen als hij vindt dat populisme een bedreiging is, maar de vergelijking met de jaren 30 is er gewoon over. Als je de simplismen wil bestrijden, getuigt dit niet echt van veel nuance", stelt de Antwerpse politicoloog Dave Sinardet (UA) in de krant Het Nieuwsblad.
"Gevoel van ongerustheid"
Politicoloog Carl Devos vindt dat premier Di Rupo met deze speech een steek heeft laten vallen, want elk woord van de toespraak werd vooraf goedgekeurd door de regering. "Wie de monarchie liefheeft, had die passage moeten laten schrappen. Want op deze manier maakt het koningshuis zichzelf kapot", stelt Devos in Het Laatste Nieuws.
"De koning heeft een gevoel van ongerustheid uitgesproken", noteerden De Morgen en Het Nieuwsblad op het kabinet van premier Di Rupo. "Daarbij heeft hij verwezen naar historische gebeurtenissen die niet hebben bijgedragen om oplossingen te vinden. Hij heeft geen enkele partij bij naam genoemd. Dat hij aan de burger vraagt om waakzaam te zijn tegenover bestaande populistische discours waarin zondebokken voor de crisis worden gezocht, is een waarheid die geen specifieke partij viseert. Het is overigens een standpunt dat men kan begrijpen van een staatshoofd."
"Heel ver over de schreef"
"Een monarchie met een koning-politicus kan niet voortbestaan. Koning Albert is heel ver over de schreef gegaan in zijn kersttoespraak," zegt professor staatsrecht Hendrik Vuye van de Universiteit van Namen. "Eigenlijk heeft de koning met die uitspraken de wet overtreden", licht Vuye toe. "Volgens de Belgische wetten moet de koning volkomen neutraal zijn, waaruit volgt dat zijn meningen niet naar buiten mogen worden gebracht. Daarmee zou de kroon worden ontbloot." In dit geval heeft de koning echter zelf de kroon ontbloot. "Ook hij heeft immers niet het recht die meningen naar buiten te brengen. De koning moet de koning van alle landgenoten zijn", zegt Vuye.
Ook de professor wijst erop dat de eindverantwoordelijkheid bij de premier ligt. Die moet zijn handtekening onder de toespraak zetten en had in dit geval de vorst tot de orde moeten roepen. Vuye vergelijkt de speech van Albert II met die van de Nederlandse en Britse koninginnen. "Daar worden elk jaar heel algemene toespraken gehouden. Een monarchie met een koning die zich profileert als politicus, kan immers niet voortbestaan", besluit hij.
Enkel Di Rupo las toespraak na
De toespraak van de koning moet altijd gedekt zijn door de federale regering. Maar twee Vlaamse vicepremiers (Johan Vande Lanotte en Steven Vanackere) benadrukken aan de VRT dat ze de toespraak op voorhand niet hadden gelezen. Open Vld wilde niet reageren op de zaak. De Vlaamse partijen schuiven de zaak dus door naar Di Rupo. Zijn kabinet liet eerder al verstaan dat de toespraak "ook over andere zaken ging", aldus de VRT.
