"Red je seksleven, stop met de pil"

Hoewel de komst van de anticonceptiepil in de jaren 60 een echte seksuele bevrijding betekende voor vrouwen, is er ook een schaduwkant aan verbonden. Heel wat vrouwen krijgen door de pil te maken met libidoverlies. Dat ondervond ook de Nederlandse journaliste Bregje Hofstede. "Ik stopte met de pil en ontwaakte uit mijn seksuele slaapwandelaarschap."

Toen de Nederlandse journaliste Bregje Hofstede na zeven jaar met de pil stopte, kreeg ze zoveel zin in seks dat ze op onderzoek uitging. Zeven jaar lang voelde ze zich immers "alsof ik geen lichaam had, geen sensueel lichaam, alleen een goed werkend fabriekje", schrijft ze in een artikel op de Nederlandse website decorrespondent.nl, waarin ze vrouwen oproept de pil links te laten liggen.

Door niet langer de pil te slikken, ging er een hele nieuwe wereld open. "Bijna onmiddellijk na de laatste strip volgt een dusdanige seksuele vraatzucht dat mijn lief begint te klagen dat ik het libido heb van 'tien mariniers na een maand in de woestijn'", schrijft ze.

De effecten van de pil op het libido van vrouwen hebben alles te maken met de samenstelling en werking van de pil. De anticonceptiepil legt de productie van drie hormonen in de eierstokken stil, om te verhinderen dat er een eisprong plaatsvindt. Het gaat om oestrogenen, progestagenen en androgenen of testosteron. Die eerste twee worden in synthetische vorm teruggegeven maar androgenen niet, waardoor de testosteronproductie van vrouwen aan de pil gehalveerd wordt. Het is net testosteron dat verantwoordelijk is voor het libido.

'Een kleine prijs om te betalen'

Volgens seksuologe Kaat Bollen is al langer bekend dat de pil een flinke domper op de feestvreugde in bed kan zetten, maar wordt dat onvoldoende gecommuniceerd. "Het is eigenlijk iets heel ingrijpend en heftig, maar ik sta er altijd van te kijken dat dit bijna nooit opgenomen wordt met vrouwen. Als dokters de pil voorschrijven, vertellen ze meestal wel dat je wat kunt bijkomen, maar dat je libido een stuk lager kan worden, bespreken ze bijna nooit met hun patiëntes."

Dat heeft volgens Bollen wellicht te maken met de jonge leeftijd waarop de meeste meisjes aan de pil gaan. "De meeste meisjes zijn tussen de 14 en 16 jaar oud wanneer ze met de pil beginnen. Ik denk dat een aantal dokters zich misschien een beetje ongemakkelijk voelt om op die leeftijd al over libidoverlies te praten of dat gewoon niet aan de orde vindt. Naar schatting 30 procent van de vrouwen - al denk ik dat dat cijfer nog aan de lage kant is - ervaart wel echt een groot verschil in libido. En dat heeft ook een invloed op de levenskwaliteit."

Omdat er zelden over wordt gecommuniceerd, weten veel vrouwen niet dat hun lager libido te maken heeft met hun pilgebruik. Ze denken dat het aan hen ligt of dat ze frigide zijn, zoals ook Bregje Hofstede. "Dat heeft een enorme invloed op je relatie en op je zelfbeeld, en dat zijn toch twee dingen die in grote mate bepalen hoe gelukkig je bent", zegt Bollen. "Het is zeker iets dat we niet mogen onderschatten en waar dokters volgens mij te weinig bij stilstaan. Hetzelfde geldt voor antidepressiva. Daar is ook van geweten dat het libido daar drastisch van vermindert, maar dat wordt ook zelden aangehaald. Alsof dokters denken: 'Het pilletje doet toch wat het moet doen, dus dan is dat een kleine prijs die je moet betalen'. Maar ik merk in mijn praktijk dat het helemaal geen kleine prijs is."

Vaak steken de negatieve effecten van de pil op het libido pas na een tijdje de kop op. "Als je pas een relatie hebt, ben je vaak nog heel verliefd en dan heb je sowieso nog vaak 'spontane goesting'", stelt Bollen. "Verliefdheid duurt maximaal twee jaar en in die periode valt het meestal niet zo op. Maar als die spontane goesting daarna verdwijnt en de pil de andere goesting ook nog eens wegneemt, dan blijft er nog heel weinig over."

Probeer eens iets anders

Bollen raadt vrouwen die kampen met libidoverlies aan om eens een ander anticonceptiemiddel uit te proberen, omdat je dan pas kunt merken of er een verschil is. De pil is immers lang niet de enige optie, benadrukt Bollen. Welk voorbehoedsmiddel voor jou het best werkt, hangt ook af van je persoonlijke situatie. "Als je kinderwens al voldaan is en je geen kindjes meer wil, raad ik de man meestal aan om zich te laten steriliseren. Dat is maar een heel kleine ingreep die bovendien relatief gemakkelijk ongedaan gemaakt kan worden. Als vrouw ben je dan helemaal hormoonvrij. Hetzelfde geldt voor condoomgebruik, maar dat is natuurlijk niet zo fijn. Vrouwen die al een kind hebben, raad ik soms ook het koperspiraaltje aan."

"Als je toch iets hormonaal wil, kun je ook voor Nuvaring gaan. Dat raad ik de meeste jonge meisjes en vrouwen in mijn praktijk aan. Die ring geeft nog wel hormonen af, maar omdat hij al meteen op de juiste plaats zit en de vaginawand heel dun is, gaat het maar om een heel lage dosis hormonen."

Het is een beetje zoeken, maar er is voor elke vrouw een passend alternatief voor de pil, benadrukt Bollen. "Ik hoop dan ook dat de pil op termijn vervangen wordt door iets veel beters, maar ik denk dat het nog wel even zal duren. De pil is er bij ons zo ingebakken. Het is nog altijd het meest gebruikte anticonceptiemiddel en dat is spijtig, want er zijn echt wel genoeg alternatieven die ongeveer even duur zijn en minder nevenwerkingen hebben."

Dokters moeten dus niet alleen duidelijker communiceren met hun patiëntes over de bijwerkingen van de pil, maar ook hun voorschrijfgedrag veranderen. "Het zijn zij die alternatieven moeten voorstellen", besluit Bollen.