Sırbistan'da iktidardaki Vucic'in öğrenci hareketine yenilmesi sonrası kutlamalar yapılıyor

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Sırbistan halkı, geleceğine dair bir referandum olarak nitelendirilen erken genel seçim için 25 Ekim Pazar günü sandık başına gitti.

Uzun süredir iktidarda bulunan sağcı popülist lider Aleksandar Vucic, ülkedeki parlamento seçimlerinde öğrencilerin öncülüğündeki protesto hareketi karşısında yenilgiyi kabul etti.

Vucic, 2024 yılında bir tren istasyonu sundurmasının çökerek 16 kişinin ölümüne yol açmasının ardından başlayan iki yıllık protestoların ardından erken seçim kararı almıştı. Bu olay, Sırbistan'daki yolsuzluk ve ihmalkarlığın bir sembolü olarak görülüyordu.

Vucic, Pazar gecesi yaptığı açıklamada, "Hala elimizde nihai sonuçlar yok, ancak bu seçimleri kaybettiğimiz açık" dedi. Öğrencilerin 2,2 milyon, kendi partisinin ise 1,72 milyon oy aldığına işaret eden ön sonuçlara atıfta bulundu.

Bağımsız anket kuruluşu CeSID'in daha sonra yaptığı tahminlere göre, öğrenciler oyların %52,9'unu almaya doğru ilerliyordu; katılım oranı ise %69,34 ile son yılların en yüksek seviyesine ulaşmıştı.

Öğrenci Listesi'nin liste başı adayı Ilija Srdanovic, BBC Sırpça servisine verdiği demeçte, "Burası özgür bir devlet olacak" dedi.

Srdanovic, Sırbistan genelinde hükümet karşıtı seçmenleri bir araya getiren bu yolsuzluk karşıtı hareketin, "ülkeyi tiranlıktan kurtarmayı" hedeflediğini belirtti.

Şehrin sokaklarında kutlamalar vardı; insanlar dans edip "zafer" sloganları atarken, araçlar korna çaldı ve havai fişekler patlatıldı. Bir öğrenci, BBC'ye "Sırbistan özgür. Bu bir mucize" dedi.

Reuters'ın haberine göre, kutlama konuşması sırasında Öğrenci Listesi adayı Radomir Saicic, Sırp halkının "hiçbir engelin kendi iradelerinden daha büyük olmadığını" gösterdiğini ifade etti.

Saicic, "Kaderini kendi ellerine almaya karar vermiş bir halka, hiçbir güç sonsuza dek boyun eğdiremez" diye ekledi.

Belgrad sokaklarında insanların dans ettiği kutlamalar sırasında konuşan Selena Lebovic, elde edilen sonucun "gerçekten muhteşem" olduğunu söyledi.

Lebovic, Reuters'a verdiği demeçte, "Hepimiz ağlıyoruz, ne denebilir ki...Bu kadar kolay olabileceğine inanamadık" dedi.

Seçime rekor katılım gösterildi. Sırbistan seçim komisyonu tarafından açıklanan ilk rakamlar, yerel saatle 18.00'e kadar seçmenlerin yüzde 64,9'unun oy kullandığını ve bunun sandıkların kapanmasına iki saat kala rekor düzeyde bir katılıma işaret ettiğini gösterdi.

Görünürdeki yüksek katılım, 2012'den bu yana iktidarda bulunan Aleksandar Vucic ve Sırp İlerleme Partisi'nin (SNS) muhalefetteki Öğrenci Listesi partisi tarafından yenilmesine katkıda bulundu.

Sırp Parlamento 250 sandalyeye sahip ve gayri resmi tahminlere göre Öğrenci Listesi yaklaşık 140 sandalye kazandı. SNS'nin ise yaklaşık 103 sandalyesi olacak.

Ülkede son iki yıldır öğrenci protestoları yaşanıyordu.

Öğrenci hareketi nasıl doğdu?

Belirgin bir liderleri olmamasına rağmen "Student List-Students Win" [Öğrenci Listesi-Öğrenciler Kazanacak] isimli hareket Sırbistan genelinde hükümet karşıtı seçmenleri kendine çekti

Her şey 1 Kasım 2024'te, Sırbistan'ın ikinci büyük şehri Novi Sad'daki tren istasyonunun dışındaki beton pergolanın çökmesi ve 16 kişinin ölmesiyle başladı.

Bu trajedi, Sırbistan'daki yolsuzluk ve ihmalkarlığın sembolü olarak görüldü. Muhalefet, istasyonun ölüme yol açan yenileme çalışmalarından, projeyi kendisiyle özdeşleştiren Cumhurbaşkanı Vucic'i sorumlu tuttu.

Üniversite kampüslerinde ve sokaklarda adalet talebiyle başlayan haftalık öğrenci protestoları, kısa sürede ulusal bir harekete dönüştü.

Hareket çiftçiler, aktörler ve yargıçlar dahil Sırp toplumunun çok daha geniş kesimlerini de yayıldı.

Protestolar sonucu Vucic tarafından kurulan Sırp İlerleme Partisi'nden (SNS) başbakan birkaç hafta içinde istifa etti.

Belgrad, Mart 2025'te tarihindeki en büyük protestolardan birine sahne oldu.

Lideri olmayan öğrenci hareketi, öğrenci meclisleri veya genel kurulları aracılığıyla örgütlendi ve güçlendi.

Vucic'in partisi, 2023'teki son seçimlerde, daha sonra dağılan AB yanlısı partilerden oluşan bir koalisyonla başa baş bir yarış yapmıştı.

Öğrenci Listesi nasıl örgütlendi?

Adaylar arasında öğrencilerden ziyade öğretmenler, üniversite profesörleri, aktörler, doktorlar, çiftçiler ve bilim insanları yer alıyor.

Öğrenci Listesi'nde liderlik anlamında bir isim olmasa liste başındaki isim Ilija Srdanovic, Novi Sad'da bir kardiyoloji profesörü.

Eski basketbol yıldızı Dejan Bodiroga, ünlü aktör Tihomir Stanic ve eski Sırbistan Ulusal Bankası yöneticisi Dejan Soskic de listelerindeki güçlü adaylar arasdında yer alıyordu.

Öğrenci hareketi, 11 maddelik bir program kapsamında şunları hedefliyordu:

Vucic ve SNS partisi yolsuzluk ve medyayı etkileme iddialarını reddediyordu.

Vucic üçün dönem için yarıştı

Vucic iki dönem cumhurbaşkanlığı yaptı ve üçüncü dönem için adaylığını koyması mümkün değildi.

Bu kez amacı 2017'de bıraktığı başbakanlığı elde ederek, ülke yönetiminde kalmaktı.

Sağcı popülist lider, rakiplerinin öğrenci ve profesörlerden ziyade Sırbistan'ı devirmek isteyen "büyük güçler" olduğu yönündeki iddialarını yineledi ancak bu iddialarının dayanağını açıklamadı. Ayrıca okulların ve üniversitelerin "siyasallaştırılmasına" son vermeye söz verdi.

Vucic, Batı ile ilişkilerinde dikkatli bir yol izleyerek, Sırbistan'ın Avrupa Birliği adaylığını desteklemeye devam etti ancak Rusya'nın Ukrayna'daki savaşına karşı AB yaptırımlarına katılmayı reddetti.

Hükümetinden bakanlar savaş suçlusu Ratko Mladic'in Belgrad'daki cenaze törenine katıldı. Mladic'in Sırbistan'da bu şekilde "yüceltilmesi" AB liderliğinin öfkesine yol açtı.

Dış politika üzerine çalışan düşünce kuruluşu Henry Jackson Society'den Helena Ivanov, öğrencilerin geleneksel muhalefet partilerinin başaramadığı bir şekilde kitleleri harekete geçirebildiklerini ve bunun Vucic'in iktidara geldiğinden beri karşılaştığı en büyük zorluk olduğuna işaret etmişti.

Belgrad'dan BBC'ye konuşan yetkili, "Çok partili seçim sisteminin getirilmesinden bu yana Sırbistan'da yapılan tüm seçimlerde aday oldu. Bu yüzden onu yenmek elbette kolay olmayacak, ancak bu sefer Cumhurbaşkanı Vucic'in de işi kolay olmayacak" demişti.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.