Quy định về giữ khoảng cách trên cao tốc: Vì sao gây tranh cãi?

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ngày 1/9 yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương xử lý phản ánh báo chí về quy định xử phạt vi phạm khoảng cách an toàn trên cao tốc.

Theo đó, Chính phủ yêu cầu rà soát toàn diện quy định về khoảng cách, mức phạt và điều kiện thực tế, đồng thời đề xuất giải pháp căn cơ ngay trong tháng 9.

Động thái mới nhất này được đưa ra sau các thông tin lực lượng Cảnh sát Giao thông tập trung xử phạt lỗi không giữ khoảng cách trên cao tốc ngay trong thời điểm dịp lễ 2/9.

Việc triển khai này là nhằm thực thi quy định đối với lỗi không giữ khoảng cách an toàn trên đường cao tốc tại Thông tư 38/2024/TT-BGTVT đã có hiệu lực xử phạt từ hôm 27/8.

Theo đó, trong điều kiện đường khô ráo, xe chạy ở tốc độ 60 km/h phải duy trì khoảng cách ít nhất 35m.

Với tốc độ trên 60km đến 80km/h, khoảng cách tối thiểu là 55m trong khi trên 80km đến 100km/h là 70m.

Với tốc độ từ trên 100 đến 120km/h, tài xế phải giữ khoảng cách tối thiểu 100m.

Nếu không giữ khoảng cách này, tài xế vi phạm sẽ bị xử phạt từ 4 đến 6 triệu đồng và trừ 2 điểm giấy phép lái xe.

Trong trường hợp tài xế vi phạm lỗi khoảng cách gây ra tai nạn giao thông, mức phạt tiền tăng lên từ 20 đến 22 triệu đồng và bị trừ 10 điểm giấy phép lái xe.

Báo Tuổi Trẻ hôm 29/8 cho biết có 9 trường hợp đã bị xử phạt, tổng tiền phạt 45 triệu đồng.

Điều này đã khiến giới lái xe lo ngại.

Trên các phương tiện truyền thông, rất nhiều tài xế gặp khó khăn trong việc ước lượng chính xác khoảng cách an toàn bằng mét khi xe đang di chuyển.

Bên cạnh đó, khoảng cách giữa hai xe rất dễ bị thu hẹp ngoài ý muốn do các yếu tố khách quan như xe phía trước phanh gấp, tình trạng ùn tắc, hoặc phương tiện khác tạt đầu, chuyển làn bất ngờ.

Những tình huống này khiến việc phân định ranh giới giữa lỗi cố ý vi phạm và sự cố ngoài tầm kiểm soát trở nên rắc rối.

Một bài viết hôm 30/8 trên VnExpress cho rằng việc áp dụng các trị số khoảng cách cố định theo quy định hiện hành đang gặp phải nhiều vướng mắc trong môi trường giao thông động.

Một tài xế dù chủ động duy trì đúng khoảng cách 70m khi chạy 100km/h vẫn dễ dàng rơi vào thế vi phạm thụ động nếu bị xe ở làn bên cạnh vượt lên và tạt đầu nhập làn.

Ngoài ra, bài toán xác định khoảng cách trên thực địa cũng là một thách thức lớn đối với tài xế khi tốc độ xe có thể theo dõi qua đồng hồ, nhưng hầu hết ô tô hiện nay không trang bị sẵn công cụ đo chính xác cự ly cụ thể với xe phía trước.

Ở tốc độ 100 km/h, xe di chuyển gần 28m mỗi giây, theo bài viết, khoảng thời gian này quá ngắn để người lái vừa phải căng mắt quan sát gương, biển báo, tình trạng mặt đường vừa phải nhẩm tính khoảng cách bằng mắt thường.

Trước những phản ánh bất cập và lo ngại của giới tài xế, Cục Cảnh sát giao thông, trên báo Điện tử Chính phủ hôm 31/8, nói rằng họ "chỉ xử lý một số trường hợp lái xe cố ý không giữ khoảng cách, bám sát đuôi xe liền trước".

Cơ quan phụ trách xử phạt giao thông này nói rằng chỉ những tài xế vi phạm đã bị nhắc nhở nhưng vẫn "cố ý" vi phạm, (chủ yếu là xe kinh doanh vận tải) thì mới bị xử lý.

Bài viết không nêu rõ tiêu chí nào để cảnh sát giao thông đánh giá là "cố ý".

Thực tế quy định khoảng cách an toàn là bắt buộc tại nhiều quốc gia, song phương thức xác định lại có sự khác biệt.

Một số quốc gia châu Âu và Đông Nam Á như Anh, Pháp, Singapore, Indonesia hay Philippines áp dụng quy tắc tính khoảng cách theo thời gian, từ 2 đến 4 giây.

Cựu Đại sứ Việt Nam tại Đức Vũ Quang Minh, người có nhiều năm kinh nghiệm với các hạ tầng giao thông quốc tế, nhận định trên mục Góc nhìn của VnExpress rằng mô hình quản lý khoảng cách cố định bằng mét của Việt Nam và Trung Quốc tồn tại nhược điểm kỹ thuật đáng chú ý.

Theo đó, các ngưỡng khoảng cách hiện tăng theo bậc thang quá đột ngột: chỉ cần tốc độ nhích từ 60 km/h lên 60,1 km/h hay từ 80 km/h lên 80,1 km/h, nghĩa vụ khoảng cách an toàn đã lập tức tăng thêm từ 15m đến 30m.

Cựu Thứ trưởng Bộ Ngoại giao cho rằng thách thức lớn nhất trong thực thi không nằm ở máy móc, mà ở khả năng phân biệt giữa hành vi cố tình bám đuôi nguy hiểm với các tình huống cự ly bị thu hẹp ngoài ý muốn.

Ông kiến nghị mức xử phạt nên phân hóa linh hoạt theo mức độ nguy hiểm thực tế tương tự mô hình của Đức, và về lâu dài nên chuyển sang phổ biến chuẩn khoảng cách theo giây để người lái dễ dàng áp dụng như một phản xạ tự nhiên khi lưu thông trên cao tốc.