Aantal illegale grensoverschrijdingen in Europa daalde met 72%

In 2016 werden 511.371 gevallen geregistreerd van mensen die probeerden de Europese Unie illegaal binnen te komen. Dat is 72 procent minder dan in 2015, toen er 1.822.177 illegale grensoverschrijdingen waren. Dat heeft het Europese grensbewakingsagentschap Frontex vandaag bekendgemaakt. Zowel in Italië als in Griekenland kwamen er ongeveer 180.000 mensen aan.

Dat er 511.000 pogingen geregistreerd werden om op een illegale manier de Europese buitengrenzen over te steken, betekent niet dat er evenveel mensen effectief binnenraakten. Eén persoon kan meerdere pogingen ondernemen, stipt Frontex in haar nieuwe rapport aan. Het agentschap gaat uit van 382.000 migranten die erin geslaagd zijn vanuit het Midden-Oosten, Afrika en Azië naar Europa te reizen.

Europees-Turkse deal
Frontex maakte vorige maand al een inschatting van de migratiedruk in 2016 bekend, maar beschikt nu over de definitieve cijfers. Die leren dat het Europees-Turks samenwerkingsakkoord, dat op 18 maart vorig jaar in werking trad, en het afsluiten van de westelijke Balkanroute de stroom migranten die vanuit Turkije Europa probeerde te bereiken vanaf april quasi stilviel. In 2015 probeerden 764.038 mensen langs die weg in Europa te geraken, in 2016 daalde dat aantal naar 130.261.

Meer dan 4.500 doden in Middellandse Zee

De focus is nu helemaal verlegd naar de centrale Middellandse Zeeroute. Die bracht vorig jaar 181.459 mensen naar Europa, een stijging met 17 procent tegenover de 153.946 van een jaar eerder. "Net als de voorgaande jaren, steunde de illegale migratie vanuit Libië (richting Italië, red.) bijna helemaal op netwerken van mensensmokkelaars", zegt Frontex.

Directeur-generaal Fabrice Leggeri, die de cijfers vandaag voorstelde, spreekt van een "treurige paradox". Nooit eerder waren er zoveel schepen actief aan het zoeken naar migranten in bootjes, sloepen en andere tuigen die vaak niet eens zeewaardig zijn, maar tegelijk lag het aantal doden in de Middellandse Zee nooit hoger. Het waren er vorig jaar meer dan 4.500.

Syriërs en Afrikanen

Leggeri stelt vast dat de modus operandi van de mensensmokkelaars veranderd is. Op een bootje dat in Libië het water opgestuurd wordt, zitten nu gemiddeld 160 mensen, tegenover 100 enkele maanden geleden. "Die hebben meestal geen eten bij en hebben doorgaans ook niet de uitrusting om in Europa te geraken." Het gevolg: Frontex en de andere organisaties die zoeken naar migranten moeten vaak tot in de Libische wateren varen om hen te redden.

"Er moet iets gebeuren met de Libische kustwacht", zegt Leggeri. Hij verwijst naar het 'Spaanse model', dat erin bestaat dat Madrid de voorbije 15 jaar goede afspraken maakte met de landen in Noordwest-Afrika, wat zorgde voor een beheersbare migratiestroom langs de westelijke Middellandse Zeeroute. "Maar Spanje had destijds echte gesprekspartners, er waren functionerende autoriteiten in die Afrikaanse landen. In Libië is dit nu niet het geval", aldus Leggeri. Hij waarschuwt daarom dat een betere samenwerking met het geïmplodeerde Libië niet voor meteen is. Een extra reden om ook met de oorsprongs- en transitlanden langs de Afrikaanse migratieroutes goede afspraken te maken.

Van alle migranten die in 2016 Europa bereikten, vormden de Syriërs - of mensen die beweerden Syriërs te zijn - de sterkst vertegenwoordigde nationaliteit. Dat was ook de drie voorgaande jaren het geval. Het aantal Afrikaanse migranten steeg tot ongeveer 180.000, het hoogste ooit.

Terugkeerders

Frontex meldt in zijn verslag ook nog de cijfers van het aantal niet-EU-burgers die naar hun thuisland teruggekeerd zijn. Dat waren er vorig jaar 176.223, een duizendtal meer dan twee jaar geleden. Dat die stijging zo beperkt is, "heeft vooral te maken met de moeilijkheden die de nationale autoriteiten ervaren om aan de juiste reisdocumenten te geraken voor deze terugkeerders", luidt het. Zelf coördineerde Frontex in 2016 de terugkeer van 10.700 mensen op alles samen 232 vluchten.

Het grensbewakingsagentschap, dat sinds oktober ook aan kustbewaking doet, meldt nog dat er in januari van dit jaar bijna 8.000 (pogingen tot) illegale grensoverschrijdingen waren. De centrale Middellandse Zeeroute is goed voor 4.400 gevallen. Dat is een daling met 16 procent in vergelijking met januari 2016, maar die is hoofdzakelijk toe te schrijven aan de slechte weersomstandigheden op zee.