Duitsland, veel barmhartiger en minder kil dan we denken

'Wees welkom.' Zo eenvoudig is de boodschap die Duitsland, ondanks extreem-rechtse aanvallen op opvangcentra, geeft aan vluchtelingen uit Syrië en Irak. Het staat in schril contrast met het kille beeld dat het buitenland vaak van onze oosterburen heeft.

"Wir schaffen das." Bondskanselier Angela Merkel wond er begin deze week geen doekjes om: Duitsland kan het aan, Duitsland is een sterk land. Zij doelt op de vluchtelingencrisis die Europa in zijn greep houdt. Onze oosterburen mogen dit jaar 800.000 vluchtelingen verwachten, vier keer meer dan in 2014. Het overgrote deel komt uit oorlogsgebieden, zoals Syrië en het noorden van Irak, terwijl een andere groep om economische redenen vanuit de Balkan afkomstig is. Terwijl de economische vluchtelingen weinig kans maken om te mogen blijven, gemiddeld krijgt nauwelijks 2 procent groen licht, mogen de oorlogsvluchtelingen rekenen op een warm welkom.

Overal in Duitsland heerst die welkomcultuur. In de stadions hingen voetbalsupporters afgelopen weekend spandoeken uit. Niet om hun club aan te moedigen, wel om de vluchtelingen op hun gemak te stellen. Universiteiten organiseren gratis taalcursussen, burgers houden buurtfeesten en stellen hun huis open. Ook sensatiekrant Bild, elke dag gelezen door meer dan tien miljoen Duitsers, toont haar meest solidaire kant. Terwijl de Grieken enkele maanden geleden nog werden weggezet als 'inhalige profiteurs' klinkt nu een ander geluid. "Wir helfen", stond dit weekend in koeienletters op de voorpagina. Gevolgd door de oproep dat elke Duitser de vluchtelingen de hand moet reiken.

Verzet tegen verkeerde beeld

Het vormt een fel contrast met het beeld dat het buitenland vaak van Duitsland heeft. Kil, efficiënt, gründlich. Een broeihaard van neonazisme, bovendien. Denk maar aan de Pegida-betogingen, die begonnen in Dresden en uitgroeiden tot grote marsen tegen de islam, of de meer dan 200 aanvallen die plaatsvonden op opvangcentra, zoals anderhalve week geleden nog in Heidenau. Demonstraties van rechts-extremisten mondden er uit in rellen, waarbij 31 politieagenten gewond raakten.

"Het roept herinneringen op aan het verkeerde Duitsland", zegt historicus en Duitsland-kenner Georgi Verbeeck (KU Leuven/Maastricht University). "Het zorgt ervoor dat van hoog tot laag in de samenleving een grote bereidheid opborrelt om zich daartegen te verzetten. En die is een stuk groter dan wij, buitenlanders, tot voor kort wilden zien. Bovendien merk je in het maatschappelijke en politieke discours dat zij trots zijn dat zoveel vluchtelingen bewust voor hun land kiezen."

Duitsland, nog altijd de motor van Europa, mag weer ongegeneerd zelfbewust zijn. Waar elke vorm van nationalisme decennialang taboe was, zag de wereld tijdens het WK voetbal in 2006 een nieuw Duitsland opstaan. Een land waarin de nationale vlag plotseling uitverkocht was en aan elk autoraam, elke gevel het zwart-rood-goud pronkte. Schaamte voor het verleden maakte deels plaats voor een herontdekking van zichzelf. Vandaag zien we de gevolgen: in de Griekse crisis, waarbij Duitsland de harde hand was die Europa gidste, maar nu dus ook in de vluchtelingencrisis, waarbij het complexloos barmhartig is.

Economisch nodig

Natuurlijk zijn dat lang niet de enige redenen. Vluchtelingen kosten de Duitse staat dit jaar nog altijd naar schatting 8 miljard euro. Maar zij bieden tegelijkertijd een antwoord op de ontvolking en vergrijzing, die zeker in het oosten van het land plaatsvindt. "Deze vluchtelingen zijn gewoon nodig", zegt Verbeeck. "Zij zullen op termijn een belangrijke bijdrage leveren aan de Duitse samenleving en economie."

"Dunkeldeutschland", zoals bondspresident Joachim Gauck het noemt, maakt plaats voor een "helles Deutschland". Het donker wordt verdreven door het licht. Positievere delen van het Duitse verleden komen daarbij goed van pas. Als Merkel zegt dat Duitsland het aankan, denkt zij hoopvol terug aan het einde van de Tweede Wereldoorlog en begin jaren negentig. Eerst omdat landgenoten werden opgejaagd door het Rode Leger, later vanwege de oorlog in Joegoslavië. Beide keren kreeg Duitsland honderdduizenden tot miljoenen vluchtelingen over de vloer, beide keren vonden zij er een nieuw thuis.