Francken wil 'Europeanisering' hotspots: "We moeten het gewoon overnemen"

De Europese ministers voor Migratie hebben de Europese Commissie verzocht om de voorbereidingen op te starten voor de verlenging van de nationale grenscontroles binnen Schengen met maximaal twee jaar. Dat bleek vandaag op een informele vergadering over de vluchtelingencrisis in Amsterdam. Belgisch staatssecretaris Theo Francken vraagt intussen een 'Europeanisering' van de hotspots in Griekenland. "We moeten het gewoon overnemen."

"De lidstaten hebben de Commissie gevraagd de wettelijke en praktische basis voor de voortzetting van grenscontroles voor te bereiden", zo deelde de Nederlandse staatssecretaris Klaas Dijkhoff na afloop van de vergadering mee. 

Landen als Duitsland en Oostenrijk voerden vorig najaar opnieuw nationale grenscontroles in om de instroom van vluchtelingen via Griekenland onder controle te krijgen. Die optie verstrijkt echter in mei. Dan kunnen nationale grenscontroles binnen de Schengenzone enkel nog voortgezet worden indien de lidstaten besluiten dat de controle aan de buitengrenzen ernstig tekortschiet. 

De lidstaten willen nu dat de Commissie die procedure op gang trekt. Volgens Dijkhoff gaat het er daarbij niet om Griekenland uit Schengen te duwen, maar eerder om de lidstaten die zich gedwongen zien om nationale maatregelen te nemen erin te houden. Weinigen geloven dat de vluchtelingencrisis binnen afzienbare tijd opgelost raakt. "We moeten realistisch zijn. De huidige deadlines zijn niet lang genoeg", aldus Dijkhoff.

"We bekijken momenteel alle opties", hield eurocommissaris Dimitris Avramopoulos zich op de vlakte over het verzoek. De Griek toonde zich vooral ontgoocheld dat de lidstaten al sinds september talmen met de uitvoering van de voorstellen voor een gemeenschappelijke Europese strategie. "Vier maanden later zien we meer grenscontroles, minder solidariteit en verantwoordelijkheid en meer individuele en ongecoördineerde beslissingen."

Een kwestie van "de kip en het ei", meent Avramopoulos. Omdat de hotspots voor de registratie van vluchtelingen in Italië en Griekenland nog steeds niet operationeel zijn en het terugkeerbeleid niet op kruissnelheid komt, aarzelen de andere lidstaten om asielzoekers over te nemen. De eurocommissaris maakt zich echter sterk dat binnen vier tot vijf weken alle hotspots operationeel zullen zijn. "Dan heeft niemand nog een argument om niet mee te doen" aan het spreidingsplan.

"8.000 of 10.000 opvangplaatsen? Belachelijk"

Het geduld van Francken is echter op. "Ik vind dat er een Europeanisering van die hotspots moet komen. We moeten het gewoon overnemen van de Grieken, en niet om 8.000 of 10.000 opvangplaatsen te creëren, want dat is gewoon belachelijk, maar 100.000 of 200.000". Samen met een doortastend terugkeerbeleid zal dat volgens de staatssecretaris "een sterk ontradend effect" creëren. 

Francken wijst er immers op dat aan de hotspots een "totaal verkeerde interpretatie" wordt gegeven. "Nu gaat het om vingerafdrukken nemen en reis maar door. Ze moeten in gesloten faciliteiten blijven. Wie recht op internationale bescherming krijgt, zal overgeplaatst worden, en dan is de kans groter dat je in Boekarest belandt dan in Brussel, en wie dat recht niet heeft moet vanuit die hotspots teruggestuurd worden", schetst de staatssecretaris. 

Zowat alle lidstaten reageerden alvast positief op het idee om een Europese grens- en kustwacht op te richten, die in noodsituaties zelf grenscontroles kan uitvoeren aan de buitengrenzen, desgevallend tegen de wil van de lidstaat in kwestie in. Dat blijft voor Griekenland een struikelsteen. "Je moet altijd oppassen met het overhevelen van soevereniteit, maar dit zijn uitzonderlijke tijden. De Grieken moeten eerst zelf hun huiswerk maar eens maken vooraleer op alles neen te zeggen", besluit Francken.

In Griekenland neemt de stroom aan asielzoekers nog steeds niet af. In de havenstad Piraeus zijn vandaag 1.481 migranten en vluchtelingen aan boord van drie veerboten van de eilanden Lesbos en Chios aangekomen. Dat deelde de kustwacht mee.

De vluchtelingen zijn overwegend afkomstig uit Syrië. Maar er zijn ook veel migranten uit Pakistan en Noord-Afrikaanse landen als Marokko en Algerije aangekomen, aldus de openbare omroep.

Dit jaar verloren al tal van mensen hun leven in een poging om over de Middellandse Zee naar Europa te komen. De kustwacht ontdekte voor het eiland Samos twee doden. Een ander lichaam, dat al in verre staat van ontbinding verkeerde, werd geborgen voor Skyros, een Grieks eiland van de Noordelijke Sporaden. Volgens de VN-Vluchtelingenorganisatie waren tot 23 januari al 149 mensen overleden of vermist geraakt. De meeste doden werden in de Egeïsche Zee geregistreerd.

Ook het aantal migranten en vluchtelingen die vanuit Turkije naar Griekenland komen, blijft maar stijgen: tegen 23 januari kwamen 43.921 asielzoekers en migranten via Turkije in Griekenland aan. In vergelijking met de hele maand januari van vorig jaar waren slechts 1.694 mensen op de eilanden in de Egeïsche Zee aangekomen.

Controversiële Deense maatregelen

De controversiële Deense maatregel om de bezittingen van asielzoekers in beslag te nemen om hun opvang te bekostigen, blijft intussen voor beroering zorgen. De Deense regering heeft vandaag in het Europees Parlement meer uitleg gegeven bij maatregel. Opvallend is dat het vooral de liberale fractie was, waartoe ook de Deense regeringspartij Venstre behoort, die haar kritiek niet spaarde.

Ministers Kristian Jensen van Buitenlandse Zaken en Inger Stojberg van Immigratie en Integratie moesten spitsroeden lopen in de commissie Binnenlandse Zaken van het parlement. Ze wilden duidelijk maken waarom de regering van premier Lars Lokke Rasmussen beslist heeft dat asielzoekers hun opvang in de mate van het mogelijke zelf moeten financieren en waarom het recht op familiehereniging uitgesteld wordt voor wie subsidiaire (tijdelijke) bescherming krijgt. "We bieden hulp aan wie hulp nodig heeft, maar wie zichzelf kan redden, verdient geen hulp", zei Stojberg. "Dat is een fundamenteel principe van onze welvaartsstaat dat zowel voor Deense burgers als voor asielzoekers geldt." Jensen en Stojberg hamerden erop dat Denemarken alle internationale verdragen blijft naleven waardoor het gebonden is.

"U gaat mij er nooit van overtuigen dat deze maatregelen billijk en noodzakelijk zijn", reageerde de Zweedse liberale Cecilia Wikström. "We zijn het meest welvarende continent ter wereld. Als wij deze mensen niet helpen, wie doet het dan wel?" Stojberg legde uit dat asielzoekers tot 1.300 euro in contant geld bij zich mogen houden en dat voorwerpen met een sentimentele waarde niet zullen worden afgenomen. Sophie in 't Veld, een liberale uit Nederland, was echter niet overtuigd. "Wat definieert u als 'sentimenteel'? Is voor die mensen niet alles wat ze nog hebben van sentimentele waarde? Anders hadden ze toch nooit de moeite gedaan die voorwerpen tijdens hun hele tocht bij zich te houden?"

Het laatste woord was voor Louis Michel. De MR-politicus haalde fel uit naar de voorzitster van de commissie en sprong haast uit zijn vel van woede. "De antwoorden van de ministers zijn absoluut onvoldoende. Ik ben in shock! Ik ben beschaamd voor dit zogenaamde debat!", riep hij.

Bij de liberalen viel na afloop te horen dat hun kritische opmerkingen niet betekenen dat ze de Deense regering afvallen. Ze hebben wel grote problemen met het niet-liberale karakter van de asielmaatregelen. Het is niet uitgesloten dat het debat nog een vervolg krijgt in de plenaire vergadering van het Europees Parlement.