Catchphrase 2002: Ysbyty Brynaber - Week 11

Key language

Tags - Ti’n gweld; Ond ydw i etc
Ar + pronouns

New words

annwyd			a cold
atgoffa			to remind
gwahodd		to invite
gwddw			neck
echnos			the night before last
hala			to send
er mwyn bod		in order to be
diogel			safe
diddordeb		interest
amynedd		patience
crwt (SW)		a boy
golygu			to mean
yn enwedig		especially
bwriadu			to intend
gwahoddiad		an invitation
synnwyr		sense

Main Grammatical Points

Tags

Have you noticed some of the tags used by the characters? Tags are phrases like ‘you know… 
you see’ said usually at the end of clauses or sentences. 

‘Dyna beth o’dd yn achosi’r gwres uchel, t’wel’ - that’s what was causing the high 
temperature, you see.

T’wel - ti’n gweld - you see. 
You might also hear ‘Ch’wel’ - ‘Chi’n gweld’

These tags can also be used as means of confirming a statement, e.g. It’s raining, isn’t it?

In Welsh 'isn’t it' is translated on’d ydy or on’d ydy hi which is sometimes abbreviated in North Wales to tydy 

Mae’n bwrw glaw tydi

These tags obviously depend on verb tense and person e.g.

Rydw i’n dwp on’d ydw i
Rwyt ti’n hwyr, on’d wyt
Maen nhw’n dost, on’d ydyn
Rydych chi’n perthyn on’d ydych
Roeddet ti’n meddwl on’d oeddet ti
 
Yntê

Emphatic sentences are followed by yntê in all tenses

Ti oedd yn gyrru yntê
Ti dorrodd y cwpan yntê

Ar

We have already looked at the prepositions ‘o’ and ‘wrth’ and see how they change when used with a pronoun.

‘Ar’ meaning ‘on’ is another preposition which changes with every pronoun. Here’s the pattern in full:

arna i			
arnat ti			
arno fe/fo			
arni hi
arnon ni 
arnoch chi
arnyn nhw

Gwahodd

Agnes invites Jenny for supper. To invite - ‘gwahodd’. In spoken Welsh ‘gwahodd’ is often pronounced ‘gwadd’:

Agnes - ‘Wy wedi gwadd Jenny Saunders i swper’

To invite - gwahodd/gwadd

Invitation - gwahoddiad

Useful Expressions when discussing hospital matters:

Llwyd - grey/pale
Gwan - weak
Gwres - temperature
Dioddef - to suffer
Niwed - damage
Asgwrn - bone
Canlyniadau - results
Eli - ointment, salve
Holliach - completely healthy   

Ysbyty Brynaber: Episode 31

Brian is complaining of a neck injury. Wendy tells Dic that she has received bad news from home and that her father has been taken ill.

Geirfa	

annwyd			a cold
atgoffa			to remind
gwahodd		to invite
gwddw			neck
echnos			the night before last
hala (SW)		to send
er mwyn bod		in order to be
diogel			safe
diddordeb		interest
amynedd		patience

Golygfa 1
          
Agnes - Rhodri?  Beca?  Dw i ddim yn gweud wrthochi chi’ch dau eto…Ond dewch nawr…Hastwch!  Mae’n bryd i chi gychwyn am yr ysgol…Rhodri, paid a tynnu gwallt dy chwaer!  Yffach!  Beth sy’n bod arnat ti, grwt?
Rhodri - Doeddwn i ddim yn tynnu gwallt…
Agnes - Ond weles i ti’n gwneud!
Rhodri - Beca oedd yn cicio fi….
Agnes - Chi’ch dau!  Chi wir wedi mynd ar fy nerfau i bore ‘ma!  Gobitho fyddwch chi ddim fel hyn dros wyliau’r Nadolig - neu fyddwch chi wedi’n hala i’n cracyrs!  Beth sy’n bod arnoch chi?  
Agnes - Reit!  Dewch nawr.  Rhowch ych cotiau mlaen…
Rhodri - O, Mam!  O’es rhaid?
Agnes - Oes, Rhodri - mae’n rhaid!  Mae hi’n fore oer iawn tu fas…A dw i ddim eisiau i ti na Beca ddal annwyd…Wy’n fishi iawn yn yr ysbyty y dyddiau hyn…Ac alla i ddim fforddio’r amser yn aros gartre yn bod yn nyrs fach i chi’ch dau - o’r gore?
Brian - Oes yna goffi ar ôl yn y pot ‘ma?
Agnes - Efallai ei fod e wedi oeri erbyn hyn…
Brian - Mae ochr y pot i’w deimlo yn ddigon poeth beth bynnag…
Agnes - Dyma gwpan iti gael ei drio fe…dyna ti…
Brian - Diolch…
Agnes - Ti’n edrych wedi blino, Brei…
Brian - Oedd hi’n noson hwyr yn y Rotari neithiwr…
Agnes - Ydy’r coffi’n iawn?
Brian - I’r dim.
Agnes - A Brian?
Brian - Beth?
Agnes - Ti’n cofio am nos ‘yfory ond wyt ti’?
Brian - Nos fory?  Nos Fercher?  Pam?  Beth sydd nos yfory?
Agnes - Paid â dweud dy fod ti wedi anghofio’n barod….
Brian - Dweud.  Atgoffa fi…
Agnes - Dw i wedi gofyn i Jenny Saunders ddod i swper.  
Brian - O, ia, dyna ti…Dw i’n cofio ti’n dweud rwan…
Agnes - Dw i’n teimlo tipyn bach yn euog am beidio ei gwahodd hi draw yma cyn hyn…
Brian - Ydy Arwyn ‘i gŵr hi nôl o’r Algarve eto?
Agnes - Ddim eto.  Bydd e nôl nos Iau.  Beth sydd?
Brian - Dim…Fy ngwddw i sy ychydig bach yn stiff…Wedi cysgu’n gam ydw i…
Agnes - Roeddet ti’n cwyno echnos bytu rhyw boen yn dy wddw hefyd.  Ble’n gwmws mae’r boen nawr?  Fan hyn?
Brian - Aw!  Aw!  Paid â gwasgu mor galed…
Agnes - Sori…
Brian - Ti’n gwbod be oedd mam yn arfar galw rhywbeth fel hyn on’d wyt?
Agnes - Na - beth?
Brian - Cric.  Cric yn dy wddw.  Gair da?  Ti ddim yn meddwl?  Cric.
Agnes - Ydy.  Mae e.  Cric.  Reit!  Rhodri a Beca!  Bant a’r cart!  Ni off, Brei…
Brian - Hwyl!
Rhodri - Hwyl, Dad…!
Agnes - A gobeitho bydd dy gric di’n well.

Golygfa 2

Dic - Heia…
Wendy - O…Shw’mai…?
Dic - Oes rhywun yn eistedd fan hyn?
Wendy - Na…Neb…Take a pew…
Dic - Yffach!  Dw i bytu starfo…A dw I wedi cael bore uffernol o fishi…Sori, ond wnei di basio’r halen draw…?  Ddaeth yna fenyw i fewn i casualty bore ‘ma…Roedd hi’n llwyd a gwan a gwres ofnadwy o uchel arni hi…Ac roedd ei gŵr hi’n meddwl taw dioddef o symptome’r ffliw yma oedd hi…Ond roedd hi wedi cael lot o antibiotics yn barod…Felly - er mwyn bod yn ddiogel - gymres i sampl gwaed a’i hala fe draw i’r lab…A ges beth ddaeth nôl?
Wendy - Dim ges…Beth?
Dic - Bacterial endocarditis…
Wendy - O, ife?
Dic - Dyna beth oedd yn achosi’r gwres uchel, t’wel.  Diolch am ddangos diddordeb, Wend.
Ti ddim yn bwyta dy fwyd ‘te?
Wendy - Look, would you mind shutting up for just two seconds?  God!  You don’t half prattle on sometimes…
Dic - Sori.  Ti am ddweud wrtho i beth sy’n bod ‘te?
Wendy - Newyddion drwg.  Bad news from home...
Dic - Alla i ofyn pa mor ddrwg…?
Wendy - Dad’s been taken ill…I don’t know how ill.  Mam wouldn’t say.  So it must be bad.  And I’m going home now.  I don’t know… but I think it might be a heart attack.

Ysbyty Brynaber: Episode 32

Jenny has come over to Agnes and Brian’s house for supper. Jenny gives Brian some medical advice about his neck injury. 

Geirfa

amynedd		patience
golygu			to mean
yn enwedig		especially
crwt (SW)		a boy
bwriadu			to intend
gwahoddiad		an invitation
synnwyr		sense

Golygfa 1
          
Agnes - Beth ddwedaist ti?  Siopa Nadolig?  
Jenny - Ia.  Siopa Dolig.  Wyt ti wedi dechrau, Agnes…?
Agnes - Na.  Ddim eto.  Dw i’n hwyr bob blwyddyn.  
Jenny - Mae rhai pobol yn dechre siopa yn yr haf…
Brian - Siopa yn yr haf!  Bobol bach!  Mae eisiau amynedd i wneud peth felly!
Agnes - Oes gyda ti lot o siopa i wneud, Jenny?
Jenny - Na, ddim a dweud y gwir.  Ond mae hi’n anodd prynu anrheg i Mam Arwyn…Rhaid cael rhywbeth sbeshial iddi hi bob blwyddyn, wrth gwrs…
Agnes - Mae hi’n swnio’n fenyw unbeniaethol iawn…
Jenny - Dyna’r union air i’w disgrifio hi, Agnes.  Unbeniaethol.
Brian - Argol!  Am lond ceg.  Unbeniaethiol.  “Domineering” ydy peth felly, ia?
Jenny - Ie.  Neu mae o’n gallu golygu “tyrant” hefyd.
Agnes - Siopa i blant yw’r gwaith anodda.  Ac yn enwedig pan mae crwt fel Rhodri gyda ti.  Efallai dylen i ddechre yfory.  Mae bore bant gyda fi…
Jenny - Os ti’n bwriadu mynd i siopa - efallai do i hefo ti..
Agnes - Fyddai hynny’n fwy o sbort…
Jenny - O.K.  Mi awn ni hefo’n gilydd…
Brian - Mwy o win, Jenny?
Jenny - ...Ym…O, pam lai?  Ychydig bach ‘ta…
Brian - Digon?
Jenny - Ydy.  Diolch.  Perffaith.  Ond dw i ddim eisiau i’r gwin yma fynd i ‘mhen i chwaith…
Brian - Oes ots?  
Jenny - Dw i’n meddwi’n hawdd.
Brian - Ti ddim yn gorfod dreifio heno wyt ti?  Tacsi adref.
Agnes - Ie.  Joia nawr…Dw i’n siwr fod Arwyn wedi joio mas draw ym Mhortiwgal…
Brian - Chwarae golff mae o?
Jenny - Ia.  Yn yr Algarve…
Brian - Lle neis…
Jenny - Mmm.  Ydy mae o…Mae Arwyn a criw o ddynion yn chwarae golff.  Mae’r un criw wedi bod yn mynd yno ers blynyddoedd…Ti’n chwarae golff, Brian?
Brian - Ddim ers blynyddoedd, a does gen i ddim amser i wneud dyddiau yma…
Agnes - Ti’n fishi ofnadwy gyda dy waith…
Brian - Dw i ddim yn cael eiliad i mi fy hun.
Jenny - Ers faint wyt ti’n gwerthu ceir?
Brian - Ers imi adal yr ysgol…
Agnes - Cymryd busnes y garej drosodd gan ei dad wnaeth Brian…
Brian - Doedd gen i ddim llawer o ddewis…
Agnes - Brian, ydy hi’n amser checio’r casserole?
Brian - Ydy, sori, ers rhyw 5 munud - y tri ohonon ni sy’n siarad bymtheg y dwsin.
Agnes - Dw i’n gobeitho bod y casserole ‘na heb ‘i sbwylo nawr.  Esgusodwch fi - ond dw i am fynd i’r gegin…
Jenny - Wel, os bydda i eisiau car newydd…Dw i’n gwybod lle i fynd rwan on’d ydw?
Brian - Galwa heibio’r showroom acw unrhyw bryd, Jenny…
Jenny - Diolch yn fawr am y gwahoddiad…
Brian - Mae croeso iti weld pa geir sy’ gen i ar werth…
Jenny - Mae hi’n braf nabod rhywun sy’n dallt ceir.  Dwi ddim yn dallt lot amdanyn nhw…
Brian - Dw i ddim chwaith - a dw i’n eu gwerthu nhw!  Na, na - jyst joc.  Dw i wrth fy modd.  Dyma ti…Cymer fy nghardyn i…
Jenny - Diolch…
Brian - A cofia, gei di test dreif gen i unrhyw bryd.
Jenny - Beth sy, Brian?  Wyt ti mewn poen?
Brian - Na…jyst rhyw…
Jenny - Rhyw be?
Brian - Rhyw gric yn fy ngwddw i…
Jenny - Cric?  Yn lle?
Brian - Fan hyn…
Jenny - Fan yma?
Brian - Ia.  Mae o wedi bod gen i ers dydd Sadwrn…Aw!  Aw!
Jenny - Sori…
Brian - I ddechra roeddwn i’n meddwl fy mod i wedi cysgu’n gam…
Jenny - Mae hynny’n gallu creu “stretch reflex” yn y muscle……
Brian - O!  Dyna braf…O!  Bendigedig!  O!
Jenny - Wyt ti’n teimlo’n well fel yna?
Brian - Lot gwell…Mae bysedd tendar gen ti, Jenny…O!
Jenny - Mae rhywbeth caled i’w deimlo yn dy wddw di…Reit yn fan hyn…Fel rhyw lwmp caled…
Brian - Lwmp caled?  Oes yna?
Jenny - Mmmm…
Brian - Beth ti’n meddwl sy’n bod ‘te, doctor?
Jenny - Ti’n siwr dy fod ti ddim wedi roi straen ar dy gefn?
Brian - Na.  Dw i ddim yn meddwl…Er - wedi iti ddeud aeth Agnes, Rhodri, Beca a fi i’r ffair wythnos diwetha a buon ni ar y dodgems…Ges i ambell bymp galad - 
Jenny - Beth?  Ac efallai dy fod ti wedi cael whiplash?
Brian - Bownd o fod tydi…?
Jenny - Mi fasa hynny’n gwneud synnwyr…
Brian - Does dim rheswm arall pam dw i’n dioddef cymaint…
Agnes - Reit ‘te.  Mae bwyd yn barod ar y ford…
Brian - Lwc i Jenny alw heno, Agnes…
Agnes - Lwc?  Pam?
Brian - Dw i’n meddwl mod i’n gwbod beth sydd wedi achosi y cric yma yn fy ngwddw i…Y reidio dodgems wythnos diwetha…Mae’n rhaid fy mod i’n diodda o whiplash…

Ysbyty Brynaber: Episode 33

Brian visits the hospital where he is treated by Dic. Jenny and Agnes meet at the local supermarket.  Jenny confides in Agnes by telling her that she is not sure whether she wants to be married to Arwyn.  Agnes’ response is quite revealing.

Geirfa

amynedd		patience
golygu			to mean
yn enwedig		especially
bwriadu			to intend
gwahoddiad		an invitation
synnwyr		sense

Golygfa 1

Brian - ……do…a dw i newydd fod i gael X-ray hefyd…Linda…?  Hei, Linda wyt ti’n dal yna…?  Dratia!  Mae signal o’r sbyty yma’n anobeithiol…Linda?  Wyt ti’n fy nghlwed i? …Ti’n dal yna?  Rôn i’n meddwl mod i wedi dy golli di am eiliad….Do, ges i X-ray ganddyn nhw jyst rhag ofn fod y niwed yn fwy… Rhag ofn fod yna asgwrn wedi cael fracture…Dw i ddim yn gwybod eto, Linda…Mae’r doctor i fod i ddod â’r canlyniadau draw yma rwan…Hei!  Well imi fynd achos dw i’n gweld y doctor yn dod i lawr y coridor ... Mi ffonia i ti’n ôl unwaith caf i wybod y newyddion…Ta ta tan toc!
Brian - Newyddion da neu newyddion drwg?
Dic - O safbwynt neurological: newyddion da…
Brian - Dw i’n falch o glywed…Beth mae’r X-ray wedi’i ddangos?
Dic - Fod dim niwed i’r asgwrn cefn…Edrychwch…
Brian - Fy asgwrn cefn i ydy’r ffôn lwyd yna?
Dic - Yep….A chi’n siwr eich bod chi ddim wedi cael pen tost o gwbwl?
Brian - Cur pen?  Naddo…
Dic - Na ddim pinau bach yn eich breichie chi?
Brian - Naddo…
Dic - A dydych chi ddim wedi bod yn sâl chwaith?
Brian - Sâl?  Beth ydych chi’n feddwl?
Dic - Dydych chi ddim wedi twlu lan?
Brian - Twlu lan?  Chwydu felly?
Dic - Ie.  Chwydu.  
Brian - Na.  Dw i ddim wedi chwydu’r wythnos yma…
Dic - Gwd.  Feri gwd.
Brian - Alla i fynd rwan?
Dic - Cewch.  Achos dw i ddim yn credu bydd rhaid ichi wisgo surgical coler na dim.  Dim ond rhwbio ychydig bach o eli ar eich gwddw bob dydd a dw i’n siwr byddwch chi’n holliach, Mr Rees.
Brian - Holliach?
Dic - O fewn deuddydd - neu efallai llai o amser…
Brian - Holliach?
Dic - Ah-uh.  Holliach.
Brian - Newyddion da i chi felly, Dr Allen?  Achos chi wnaeth achosi’r whiplash yn y lle cyntaf.  
Dic - Fi?  Na, wnes i ddim achosi’ch whiplash chi…
Brian - Pwy wnaeth yrru yn wyllt amdana i?  Creu head-on collision ar y dodgem yna yn y ffair wythnos diwethaf?  
Dic - Edrychwch, Mr Rees…Ystyr whiplash yw car yn bwrw i mewn ichi o’r tu ôl - nid o’r tu blaen.  
Brian - Hei, gan bwyll, stedi on.  Does dim eisiau mynd i dop caets.  Joc, reit?  Dim ond tynnu’ch coes chi ydw i…

Golygfa 2

Agnes - O!  Mawredd!  Fy nhraed bach i…
Jenny - Dyna’r peth gwaetha am siopa…
Agnes - Dw i mor falch o gael eistedd i lawr…
Jenny - Fyddwn ni’n dwy yn teimlo lot yn well ar ôl cael panad o de, gei di weld…
Agnes - Ti’n anghofio cymaint o slog yw siopa fel hyn…
Jenny - A’r holl bobol yma…
Agnes - A’r gwres ofnadwy…
Jenny - A’r hasl cael lle i barcio…Diolch am y swper noson o’r blaen…
Agnes - Roedd Brian a fi’n falch dy fod ti wedi dod.
Jenny - Oedd y casserole yn fendigedig…
Agnes - Peth digon hawdd i wneud…
Jenny - Roeddech chi’n groesawgar iawn.
Agnes - Rydyn ni’n hoffi cael pobl draw i swper.  Faint o’r gloch fydd Arwyn yn ôl heno?
Jenny - Ddim heno.  Hwyr prynhawn yma.
Agnes - Rwyt ti’n edrych ymlaen i’w weld e, bownd o fod?  Edrycha - paid â meddwl fy mod i’n busnesa na dim…
Jenny - Na, dwyt ti ddim, Agnes…Jyst…Os wna i ddweud rhywbeth…Alla i fod yn saff eith o ddim pellach?
Agnes - Wrth gwrs…
Jenny - Jyst mae…
Agnes - Beth?
Jenny - Na…
Agnes - Dwed, plis.  Ti wedi dechrau nawr…
Jenny - Ti’n addo imi eith hyn ddim pellach?
Agnes - Ydw.  Wir.
Jenny - Dydy pethau ddim yn iawn rhwng Arwyn a fi…
Agnes - Roeddwn i’n sylweddoli hynny…
Jenny - Mi allwn i fod wedi ei stopio fo rhag mynd i Portiwgal yn hawdd…Ond roedd o ar dân, yn desperate eisiau mynd…Dyna oedd y gwir reswm pam aeth o â fi i’r restaurant yna yn Llaniwan lle welon ni Brian …
Jenny - A wnes i feddwl ei stopio fo…Ond wedyn wrth feddwl am y peth roedd hi’n well gen i iddo fo fynd i Portiwgal…a ti’n gwybod pam?
Agnes - Pam?
Jenny - Er mwyn cael bod ar fy mhen fy hun…cael cyfle i feddwl, wir i feddwl, be dw i eisiau allan o fywyd…ag yn y bôn: ydw i eisiau bod yn briod hefo Arwyn o hyd…
Agnes - A beth wyt ti wedi benderfynu?
Jenny - Dyna’r peth.  Dwi jyst ddim yn gwybod…
Agnes - Allen i byth fyw heb, Brian.  A dweud y gwir, os byddai fe’n fy ngadael i byth - dw i’n credu bydden i’n lladd fy hunan…

Synopsis

Brian has suffered a whiplash following the incident on the dodgems at the fair. He had to go to casualty where he is treated by Dic. Jenny and Agnes continued to talk about their repective husbands with Jenny maintaining that she was still not sure whether she wanted to be married to Arwyn.  Agnes’ reply was:

Allen ni byth fyw heb Brian. A dweud y gwir os byddai fe’n ‘ngadael i byth bydden ni’n lladd fy hunan.

I could never live without Brian. To tell the truth if he ever left me I think I would kill myself

Test yourself

1.	What do you hear in Welsh for ‘do you see’?

	a)	T’wel		  
	b)	Tawel
	c)	Tywel

2.	Translate ‘isn’t she’ into Welsh

	a)	Mae hi
	b)	Roedd hi 
	c)	On’d ydy hi

3.	What is the Welsh verb for ‘to invite’? 

	a)	gwahodd
	b)	gwario
	c)	gwylio

4.	What’s the word in south Wales for ‘a boy’? 

	a)	hogyn
	b)	hogan
	c)	crwt

5.	What’s the Welsh for ‘to listen to them’?
	
	a)	gwrando arnyn nhw
	b)	gwrando arni hi
	c)	gwrando ar nhw

6.	How would you translate the Welsh phrase ‘a stiff neck’?

	a)	cric yn y gwddw
	b)	cric yn y fraich
	c)	crac yn fy ngwddw