Catchphrase 2003: Ysbyty Brynaber - Week 26

Key language

Noun Clauses
Aspirate mutations
Dwy flynedd, tair blynedd etc.

New Words

cyfaddef			to admit
cyflogi				to employ
parablu				to chatter 
llyncu geiriau			to mumble
mymryn 			a little
trwm ei chlyw 			(she’s) hard of hearing
trafferth				trouble
drewi				to stink
diolchgar			grateful
dod i ben			to manage
tynnu coes 			to pull one’s leg
cyfoethog			rich
defnyddio 			to use
trefnu 				to arrange
gwerthfawrogi			to appreciate
haeddu 			to deserve
diflannu 			to disappear
gwydryn			a glass
y cyfan 			all/the lot
wedi’r cyfan 			after all
crwt (SW) 			boy
rhamantus			romantic

Dic and Jenny have spent a weekend in a hotel in Pembrokeshire.  Dic told her that he was not prepared to enter into a relationship to which Jenny replied that she wasn’t sure that she could accept the situation either.

Main Grammatical Points

First, some more grammar:

Noun Clauses

We have already come across clauses in the present and past tenses which follow verbs like ‘meddwl’, for example: 

Dw i’n meddwl ei fod e’n mynd
I think that he’s going

Dw i’n meddwl ei fod e wedi gorffen
I think that he has finished

Arwyn asks: 	Wyt ti’n meddwl y bydd hi’n iawn?
		Do you think that she will be alright?

The clause is in the future tense therefore it’s introduced by ‘y’.  This ‘y’ is hardly heard in everyday speech.

Dw i’n meddwl y bydd hi’n bwrw glaw yfory or Dw i’n meddwl bydd hi’n bwrw glaw yfory - 
I think it will be raining tomorrow.

Mae e’n meddwl y bydd hi’n cyrraedd am dri o’r gloch or Mae hi’n meddwl bydd hi’n cyrraedd am dri o’r gloch.

Aspirate Mutations 

Agnes is surprised when she hears that Arwyn is complaining about Alwena, the girl employed to look after his mother.  Agnes insists:

‘Chewch chi neb gwell na Alwena’ - You won’t get anyone better than Alwena
Because this is a negative statement, there is a treiglad llaes - aspirate mutation - at the beginning:

Cewch chi rywun gwell - You will get somebody better
Chewch chi neb gwell - You won’t get anyone better

The other two letters that take the aspirate mutation are P which changes to Ph, and T which changes to Th.

Phryna i ddim - I won’t buy
Thala i ddim - I won’t pay

Blynedd

Arwyn and Jenny have been married for 12 years - deuddeg mlynedd.  One year is blwyddyn or un flwyddyn, but we use blynedd afer every other number.  Remember that blynedd mutates after some numbers:

Un flwyddyn
Dwy flynedd
Tair blynedd
Pedair blynedd
Pum mlynedd
Chwe blynedd
Saith mlynedd
Wyth mlynedd
Naw mlynedd
Deng mlynedd
Un flynedd ar ddeg
Deuddeg mlynedd
Pymtheg mlynedd
Ugain mlynedd
Can mlynedd 

Ysbyty Brynaber: Episode 75

Arwyn’s mother has moved into the Saunders’ household.  Arwyn is concerned that she will not be able to cope with the woman who’s caring for her.

Jenny and Agnes meet in the hospital.  They discuss Arwyn’s mother and Jenny’s weekend break.  Dic meets up with them.

Geirfa

cyfaddef			to admit
cyflogi				to employ
parablu				to chatter 
llyncu geiriau			to swallow one’s words
mymryn 			a little
trwm ei chlyw 			(she’s) hard of hearing
trafferth				trouble
drewi				to stink 

Golygfa 1

Arwyn - Hwyl, Mam!  Ti’n meddwl bydd hi’n iawn?
Jenny - Bydd…Mi fydd dy fam yn iawn..
Arwyn - Dw i ddim mor siwr, ti’n gwbod…
Jenny - Wrth gwrs y bydd hi’n iawn…Pam wyt ti’n poeni?
Arwyn - Dw i ddim yn licio gadael Mam yn y tŷ fel hyn…
Jenny - Ti’n gorfod gweithio, Arwyn.
Arwyn - Dw i’n gwybod hynny.
Jenny - A ph’run bynnag: dwyt ti ddim yn gadael dy fam ar ei phen ei hun, wyt ti?
Arwyn - Nac ydw.
Jenny - Does dim rheswm i boeni felly, nac oes?
Arwyn - Mae e’n beth twp i gyfaddef…Ond…
Jenny - Ond beth?
Arwyn - Ydy’r ferch Alwena yma sy’n edrych ar ôl Mam ‘up to stratch’, wyt ti’n meddwl?
Jenny - Mae Alwena yn berffaith i’r gwaith.
Arwyn - Ti’n meddwl?
Jenny - Ydw.
Arwyn - Dw i’n meddwl y dylen ni fod wedi cyflogi rhywun henach.
Jenny - Mae Alwena yn iawn.
Arwyn - Mae Alwena yn siarad yn rhy gyflym.
Jenny - Beth wy ti’n feddwl?
Arwyn - Mae hi’n parablu…
Jenny - Wnei di yrru’r car yma?
Arwyn - Dydy Mam ddim yn ei deall hi…Dydy Mam ddim yn deall beth mae Alwena yn ddweud…
Jenny - Wrth gwrs ei bod hi…
Arwyn - Na.  Dydy hi ddim, Jenny.  Mae Alwena yn llyncu ei geiriau…
Jenny - Dw i’n ei deall hi.  Dw i’n deall beth mae Alwena yn ddweud yn iawn.
Arwyn - Ond dwyt ti ddim yn drwm dy glyw, wyt ti?  Ti ddim yn fyddar fel mae Mam, druan…
Sori.  Ond dw i’n mynd nôl i’r tŷ…
Jenny - O, Arwyn, plis - wnei di jest ein gyrru ni i’r gwaith?
Arwyn - Na.  Mae’n rhaid i fi gael gair ag Alwena.  Mae’n gas gyda fi feddwl am Mam yn eistedd yn y tŷ yna a ddim yn deall beth mae’r ferch yma yn ddweud wrthi…
Jenny - Paid â mynd nôl i’r tŷ.  Ffonia hi o’r ysbyty.
Arwyn - Dau funud fydda i.  O’r gore?

Golygfa 2

Agnes - Poeni am ei fam?  Pam?
Jenny - Ti ddim yn mynd i gredu hyn…Ond mae Arwyn yn meddwl bod Alwena yn siarad yn rhy gyflym…
Agnes - Beth?
Jenny - Bod Alwena yn parablu…A gan fod ei fam o fymryn yn drwm ei chlyw - ei bod hi’n cael trafferth deall beth mae Alwena yn ddweud wrthi…
Agnes - Ond mae Alwena yn ferch grêt…
Jenny - Dw i’n gwbod…
Agnes - Allen i ddim meddwl am neb gwell i edrych ar ôl Mrs Saunders nag Alwena Price…
Jenny - Wel, ma’ Arwyn yn meddwl na tydi hi ddim digon da…
Agnes - Nonsens!
Jenny - Mae Arwyn yn meddwl cyflogi rhywun arall i edrych ar ôl ei fam o…
Agnes - Dw i’n dweud wrthot ti, Jenny - chewch chi neb gwell nag Alwena…
Jenny - Dw i wedi trio siarad hefo Arwyn - ond dydy o’n gwrando dim…
Agnes - Ti eisiau i fi gael gair ag e?
Jenny - Wnei di?
Agnes - Wrth gwrs…A sut aeth dy benwythnos bant di?
Jenny - …iawn…
Agnes - Dim ond ‘iawn’?  
Jenny - Na, oedd o’n grêt…Ges i amser da…Roedd hi’n grêt cael dianc rhag mam Arwyn…
Agnes - A sut oedd Llundain?
Jenny - Prysur.  Fel arfer…
Agnes - Ble arhosaist ti?
Jenny - Mewn gwesty bach…Yn Shepards Bush…K-west…
Agnes - K-West. Neis?
Jenny - Neis iawn…Eitha modern…
Agnes - Licien i fod wedi dod gyda ti…Ond gyda pethau fel maen nhw ar hyn o bryd, roeddwn i’n ffaelu…
Jenny - Ydy Brian wedi cael dyddiad ar gyfer yr Achos Llys yma eto?
Agnes - Ydy.  Y pymthegfed o’r mis yma…Smo fi wedi dweud wrthot ti?
Jenny - Efallai dy fod ti, Agnes…Dw i ddim yn cofio…
Agnes - Bore da, Dr Allen…
Dic - Bore da, Sister Rees…
Jenny - S’mai?
Dic - Iawn… Ond fod problem fach gyda fi…
Jenny - Problem?
Dic - Ia…Edrychwch ar hwn…
Agnes - Beth yffach ydy e?
Dic - Dwedwch chi wrtho i…
Jenny - Pw!  Be bynnag ydy o - mae o’n drewi…
Dic - Ydy…Ofnadwy…
Agnes - Pwy roiodd y sampl yma ichi ‘te?
Dic - Dr Mausering…
Agnes - Ydy Dr Mausering wedi bod ag e i’r lab?
Dic - Na.  Roedd e yn fishi…Ac fe ofynnodd e fydden i’n fodlon mynd ag e draw…
Jenny - Alla i ei gael o?
Dic - Oi!  Beth ddiawl…?
Jenny - Dyna ni.  Problem drosodd.
Agnes - Jenny!  Pam yffach wnest ti hynna?
Jenny - Ydych chi’n cofio beth ydy heddiw?  Yn hollol.  A dw i’n siwr mai pi-pi Dr Mausering oedd hwnna - a dim byd arall…Ffwl Ebrill, Dic.

Ysbyty Brynaber: Episode 76

Arwyn is on the phone to his mother.  He’s concerned when his mother tells him that she doesn’t know where Alwena, her carer, is.  

Dic calls to see Wendy with a gift from Tenby.  Wendy tells him about her affair with Brian Rees.

Geirfa

diolchgar			grateful
dod i ben			to manage
tynnu coes 			to pull one’s leg
cyfoethog			rich
defnyddio 			to use

Golygfa 1

Arwyn - …A ble mae Alwena nawr ‘te?…Beth chi’n feddwl “chi ddim yn gwybod…”…Mam?  Gwrandewch nawr…gwrandewch yn ofalus iawn…O, yffach!  Mae batri y blwmin mobile yma’n isel…Nage, y batri, Mam…Y batri sydd yn fy ffôn symudol i…
Mam, gwrandewch nawr…Gwrandewch yn ofalus iawn nawr…Peidwch â mynd i banic…Dw i ddim  eisiau i chi fynd i banic…Ond allwch chi ateb un cwestiwn i fi: pryd oedd y tro ola i chi weld Alwena prynhawn ‘ma?
Beth ydych chi’n feddwl?  Ddim ers bore yma?
Mam, ydy Alwena yna?  Os yw hi, allwch chi ofyn iddi ddod at y ffôn achos dw i eisiau gair â hi…Ydw, Mam, dw i eisiau gair ag Alwena nawr…
Alwena?  O, helo.  Dr Saunders sydd yma…Yn dda iawn, diolch…A chi?  
Y broblem, Alwena, yw fod Mam yn meddwl eich bod chi wedi ei gadael hi…
Wy’n gwbod bo’ chi yn dal yna, odw, wrth gwrs bo’ fi, Alwena…Ond o’n i’n becso, chi’n gweld…Ydw, ydw…Dw i’n deall bod popeth yn iawn nawr…Ydw, ydw - a dw i’n ddiolchgar iawn ichi, Alwena…Dyna ni ‘te…Hwyl am y tro…

Golygfa 2

Wendy - Heia…
Dic - Hi.
Wendy - ‘Ma sypreis…Sut wnest ti ffeindio ble roeddwn i’n byw?
Dic - Alwes i heibo’r ‘estate agents’…A holi ‘bytu fflatiau ar rent lawr yn y marina……
Alla i ddod i mewn ‘te……?
Wendy - I was just about to run a bath.
Dic - Ma’ anrheg gyda fi i ti.
Wendy - Really?  What is it?  Dere i mewn ‘te…
Wendy - Dere drwyddo i’r lolfa…
Dic - Mae golygfa ffantastig gyda ti o fan hyn…
Wendy - Lovely, isn’t it?
Dic - Mmmm…Ti’n gallu gweld y cychod hwylio i gyd…
Wendy - You’ve bought me a picture.
Dic - Ti’n ei hoffi e?
Wendy - Dw i ‘n…
Dic - Roeddwn i’n meddwl byddet ti’n licio’i roi fe lan ar y wal ‘na…
Wendy - Beautiful, Dic…Mae e’n really beautiful…
Dic - Ti’n meddwl?
Wendy - Ydw.  Diolch.
Dic - Croeso.
Wendy - Oriel Alun Curtis…Tenby…
Dic - Dyna ble brynais i e…
Wendy - Beth oeddet ti’n wneud yn Tenby ‘te?
Dic - Trip.
Wendy - Trip?
Dic - Ie…
Wendy - Day trip or weekend trip?
Dic - Penwythnos.  Weekend trip.
Wendy - Ar dy ben dy hunan?
Dic - Wel…Gan dy fod ti’n gofyn mor ‘blunt’…Na.
Wendy - Wy’n siwr bod y darlun ‘ma wedi costio bom iti…
Dic - Does dim ots am y gost.  Anrheg yw e….  
Wendy - You’re very kind…And it’s a very sunny, happy sort of picture isn’t it?
Dic - Dyna pam feddyliais i amdanat ti, ti’n gweld.
Wendy - A sunny, happy sort of girl.
Dic - Yn gwmws.
Wendy - Sori…Bydden i’n cynnig drinc iti neu dishgled o de neu rhywbeth…Ond dw i eisiau mynd i’r bath achos wy’n mynd mas…
Dic - Paid â becso…
Wendy - Diolch am alw.
Dic - Sut wyt ti’n dod i ben?
Wendy - Beth?  
Dic - How do you make ends meet?
Wendy - Beth wyt ti’n feddwl?
Dic - Y fflat ‘ma…Dw i’n gwybod trwy’r estate agent faint ydy’r rent…A does dim job gyda ti…Felly, sut wyt ti’n dod i ben i dalu am ‘luxury flat’ yn y marina?
Wendy - Fel dwedais i wrthot ti, Dic - I’ve got a sugar daddy.
Dic - Tynnu nghoes i oeddet ti pan ddwedest ti hynny, ie? O ddifri?
Wendy - Ie.
Dic - ‘Sugar daddy’ cyfoethog iawn…
Wendy - He’s a businessman.  A mae e’n madly in love gyda fi.
Dic - Ac rwyt ti’n ei garu fe?
Wendy - Dw i’n ei ddefnyddio fe.
Dic - Dydy hynny ddim ychydig bach yn ‘mercenary’?
Wendy - Na.  Ddim os byddet ti’n gwybod pwy ydy e.  Ond yn fwy pwysig: pwy ydy ei wraig e.  
Dic - Pwy ydy e ‘te?  Ydw i’n ei nabod e?
Wendy - Wyt…Dw i’n credu dy fod ti…And as I told you, Dic - revenge is best served very cold.  And that’s exactly what I’m going to do…But in my own, my very own sweet time… 

Ysbyty Brynaber: Episode 77

Arwyn and Dic meet at the hospital.  Arwyn says that he would like to take Jenny on a break to Venice and asks Dic whether he would be prepared to change shifts with him.  Dic agrees.  

When Arwyn tells Jenny that he would like to take her to Venice, her response is lukewarm to say the least.

Geirfa

trefnu 				to arrange
gwerthfawrogi			to appreciate
haeddu 			to deserve
diflannu 			to disappear
gwydryn			a glass
y cyfan 			all/the lot
wedi’r cyfan 			after all
crwt (SW) 			boy
rhamantus			romantic

Golygfa 1

Arwyn - Richard?  Alla i gael gair…?
Dic - Wrth gwrs, Arwyn…Am beth?  
Arwyn - Jenny.
Dic - Jenny?
Arwyn - Ie.  Jenny.  Ti’n gweld, mae problem gyda fi…problem fawr…A dyna pam dw i’n troi atat ti am help…
Dic - Beth yw’r broblem ‘te?
Arwyn - Ti’n addo peido dweud wrth neb arall?
Dic - Ydw…
Arwyn - Achos dw i ddim eisiau iddi glywed am hyn gan neb arall…
Dic - Clywed beth nawr, Arwyn?
Arwyn - Fy mod i’n trefnu sypreis iddi.  Ti’n gweld, mae ‘anniversary’ ein priodas ni cyn bo hir…Deuddeg blynedd o fywyd priodasol…
Dic - A ti eisiau rhoi sypreis iddi…?
Arwyn - Ydw…Dw i moyn mynd â hi i Venice…
Dic - A sut alla i dy helpu di?
Arwyn - Allet ti swapo dwy shifft gyda fi?
Dic - Wrth gwrs…Dw i’n credu galla i……
Arwyn - Diolch yn fawr i ti, Richard…Dw i’n gwerthfawrogi dy help di’n fawr…
Dic - Wyt ti wedi bwco gwesty?
Arwyn - Dyna beth dw i’n mynd i wneud nawr…
Wyt ti wedi bod yn Venice erioed?
Dic - Do.  Ond flynyddau yn ôl nawr…Pan roeddwn i yn yr ysgol…
Arwyn - Mynd gyda dy fam a dy dad, ie?
Dic - Na.  Mynd ar drip ysgol…Rhyw wyliau Pasg…Yr unig beth ydw i’n gallu gofio oedd teimlo braidd yn oer yn St Mark’s Square…
Arwyn - Dw i’n siwr gwnaiff Jenny a fi fwynhau ein hunain…
Dic - Dw i’n siwr gwnewch chi…
Arwyn - A dw i’n teimlo bod ni’n dau yn haeddu gwyliau bach gyda’n gilydd…
Dic - Mae pawb yn haeddu gwyliau o bryd i’w gilydd…
Arwyn - Dw i wedi bod yn chwarae golff yn Portiwgal gyda’r bois…Ac aeth Jenny i siopa i Lundain yn ddiweddar…Ond dydyn ni ddim wedi bod yn unman gyda’n gilydd ers y gwyliau i Florida llynedd…
Dic - Dw i’n siwr gwnewch chi fwynhau Venice.
Arwyn - Gwnewn.  Dw i’n siwr gwnewn ni.  A diolch i ti am dy help…
Dic - Croeso…

Golygfa 2

Jenny - Ble wyt ti wedi bod?  Hefo dy fam?
Arwyn - Na…
Jenny - Ti wedi diflannu i fyny’r grisiau ‘na ers oriau…
Arwyn - Wedi bod ar y rhyngrwyd ydw i…Yn edrych pethau lan ar y we…
Jenny - Edrych pa fath o bethau ar y we?
Arwyn - Gwestai…
Jenny - Beth?  Ti’n trefnu trip golff arall i Portiwgal?
Arwyn - Na…Ddim cweit…Wisgi?
Jenny - Dim diolch…
Arwyn - Siwr?  
Jenny - Ydw…Dw i’n siwr…
Arwyn - Mae ‘nightcap’ bach yn bwysig….Ti’n siwr dy fod ti ddim eisiau gwydryn o wisgi a dwr?
Jenny - Ydw.  Dw i’n siwr.  Dw i’n hollol berffaith siwr.  Sawl gwaith sy eisiau i mi ddweud?
Arwyn - Oreit, oreit!  Does dim eisiau mynd yn grac i gyd.  Yffach, dim ond cynnig wnes i…
Jenny - Ar ba westai wyt ti wedi bod yn edrych?  Ti byth wedi deud wrtha i…
Arwyn - Venice.
Jenny - Venice?
Arwyn - O’n i wedi meddwl cadw’r cyfan yn sypreis…Ond mae sut ddewis, dw i’n gorfod trafod y peth gyda ti…Dw i’n credu gwnewn ni joio mas draw…
Jenny - Ni?
Arwyn - Ie.  Ni, Jenny.  Ti a fi…Wedi’r cyfan, fel roeddwn i’n ddweud wrth Richard pwy ddiwrnod - ti a fi wedi bod yn briod am ddeuddeg mlynedd…
Jenny - Pam oeddet ti’n dweud hynny wrth Richard?
Arwyn - Roeddwn i’n moyn ei gyngor e…
Jenny - Cyngor?
Arwyn - Ie…Ti’n gwbod, bytu Venice…Roeddwn i eisiau gwybod oedd e wedi bod yno…
Jenny - Ac oedd o?
Arwyn - Pan oedd e’n grwt ysgol…Ond chwarae teg i Richard, mae e’n hen foi iawn…Achos pan ofynnais i iddo fe fyddai e’n fodlon swapo dwy shifft gyda fi, cytunodd e fel’na…
A diolch i Richard, fe allwn ni fynd i Venice penwythnos nesa os ydyn ni’n moyn…
Jenny - Dw i ddim mor siwr…
Arwyn - O beth?
Jenny - Os dw i eisiau mynd i Venice.
Arwyn - Ond pam?  Ti erioed wedi bod yn Venice o’r blaen?  A mae hi’n ddinas mor ramantus…
Jenny - Fasai’n well gen i beidio mynd.
Arwyn - Wel…O.K. ‘te…Pam na awn ni i rywle arall?
Jenny - Allwn ni drafod hyn rhywbryd eto?
Arwyn - Ble wyt ti’n mynd?
Jenny - Os nad ydy o ots gen ti, ond dw i wedi blino.  Dw i’n meddwl yr â i i fyny i fy ngwely…
Arwyn - Fydda i lan ar dy ôl di nawr…Jyst gad i fi gwpla’r wisgi ‘ma’n gynta…

Synopsis

Arwyn has been planning a weekend for himself and Jenny in Venice.  When he tells Jenny of his plan, she responds that she’s not sure whether she wants to go at all.  Her response amazes Arwyn.

Test yourself

1.	What is the Welsh for ‘I think he will be late’?
	
	a)	Dw i’n meddwl roedd e’n hwyr  	  
	b)	Dw i’n meddwl ei fod e’n hwyr
	c)	Dw i’n meddwl y bydd e’n hwyr
		 	
2.	How would you translate ‘three years’ into Welsh?

	a)	tri mlynedd
	b)	tair blynedd
	c)	tair mlynedd

3.	What is the word in south Wales for ‘a boy’? 

	a)	crwt
	b)	croten 
	c)	crwst

4.	What’s the Welsh for ‘to mumble’? 

	a)	llyncu geirau 
	b)	llyncu bwyd
	c)	llyncu diod

5.	How would you say ‘after all’ in Welsh?
	
	a) 	Wedi’r cyfan
	b)	Wedi holl
	c)	Wedi chwech
	 
6.	How would you translate ‘I’m pulling your leg’ into Welsh?

	a)	Dw i’n tynnu dy goes di
	b)	Dw i gwthio dy goes di
	c)	Dw i’n torri dy goes di