Catchphrase 2003: Ysbyty Brynaber - Week 30

Key language

Mono i/mono fe etc
Demonstrative pronouns
Paid â

New Words

ffôn symudol			mobile phone
creu				to create
trueni				a pity
creulon				cruel
caled				hard
cymdeithasol			social
moethus			luxury
allwedd				key
sylweddoli			to realise
defnyddio			to use
pwysau				pressure
dial				to revenge
rhybuddio			to warn
dychmygu			to imagine
sefyllfa				situation
anodd				difficult
tusw				a bouquet
bardd				a poet
sain				sound
dymuno				to wish
mae’n dibynnu			it depends	
bishi (SW)			busy
anhygoel			incredible
y cyfan				the lot
gwydrau			glasses
haeddu				to deserve
ysgwyddau			shoulders
llongyfarchiadau		congratulations
trafod				to discuss

Brian has been found guilty of handling stolen cars and is awaiting sentence.

It appears that Dic is deliberately avoiding Jenny.  When they eventually meet, Jenny tells him that she has decided to leave Arwyn.  Dic advises her not to rush into such a rash move.

Wendy and Brian have had a huge row - Wendy thinks that Brian is no longer interested in her and she showers him with a mouthful of abuse.

Main Grammatical Points

We’ve looked at negatives of the short forms of present/ future and past tense.

Welais i mo’r dyn 		I didn’t see the man 
Phryna i mo’r llyfr yna		I won’t buy that book

When these forms have a pronoun as their object, the following forms are used:

Welodd o mono i 		mono i			He didn’t see me
Chlywodd e monot ti		monot ti			He didn’t hear you
Phrynan nhw mono fo		mono fo		They won’t buy it
Chrediff hi mono fe		mono fe 		She won’t believe him
Chlywais i moni hi		moni hi			I didn’t hear her
Ffonion nhw monon ni		monon ni		They didn’t phone us
Chadwa i monoch chi’n hir	monoch chi		I won’t keep you long
Chymrodd hi monyn nhw	monyn nhw		She didn’t take them

It’s often quite difficult to know what forms to use when translating the forms ‘this’, ‘that’, ‘these’ and ‘those’ into Welsh.

Commonly in speech with nouns, you’ll hear the forms yma and yna and acw.  For example:

Y ferch yma 		this girl
Y bachgen yna 		that boy (in fairly close proximity to the speaker)
Y car acw 		that car (in the distance)
Y merched yma		these girls
Y bechgyn yna		those boys (in fairly close proximity to the speaker)
Y ceir acw		those cars (in the distance)

These forms do not change depending on the gender of the noun they refer to.

However, you will also hear the forms hwn, hon and hynny.  

Y bachgen hwn		this boy
Y ferch hon		this girl
Y merched hyn		these girls

Y bachgen hwnnw	that boy (usually out of sight)
Y ferch honno		that girl (usually out of sight)
Y bechgyn hynny	those boys (also out of sight)

A word that crops up in conversation is ‘peidio’ or ‘peidio â’, meaning to stop doing something or to refrain from doing something.  Or simply in the command form don’t:

Brian warns Wendy - Paid â ffonio fi yn y tŷ	Don’t phone me in the house
Jenny says - Paid â chamddeall hyn		Don’t misunderstand this

You’ll notice that the aspirate mutation follows the â 

Ysbyty Brynaber: Episode 87

Wendy Keating is on the phone to Brian - he warns her not to phone him at home.
Brian reassures Agnes that all is well with their relationship.  

Dic calls to see Wendy.  She tells him all the details about her so-called affair with Brian Rees.  She also reveals real motives.

As Dic is about to leave, Brian arrives at the flat.

Geirfa

ffôn symudol			mobile phone
creu				to create
trueni				a pity
creulon				cruel
caled				hard
cymdeithasol			social

Golygfa 1

Brian - …Wendy!  Wendy, edrycha yma!  Plis paid â ffonio fi yn y tŷ…Ti’n deall?  Os wyt ti eisiau cysylltu, gad negas ar fy ffôn symudol i…!  Ond paid â ffonio fi yn y tŷ…Ddim ar y ‘land-line’!  Ti’n deall?  Mae’n ddrwg gen i am sut wnes i fihafio tuag atat ti wythnos diwetha, Wendy…Dw i wedi dweud fy mod i’n sori fwy nag unwaith…A dw i yn dy garu di…Ti dw i’n garu, Wendy!  Ond plis, plis, paid â ffonio fi’n y tŷ!  Wyt ti’n addo?  Edrycha, dw i’n gorfod mynd…Cysga yn dawel ac mi ffonia i ti bora yfory o’r garej…Ac mi ddo i draw i’r fflat amser cinio…Tan hynny, cariad…Nos da…
Oes yna ddigon o ddŵr poeth ar ôl i fi?  Neu wyt ti wedi defnyddio’r tanc dŵr poeth i gyd?
Agnes - Fydd digon ar ôl iti…Cawod gyflym ges i.  O’t ti ar y ffôn jest nawr?
Brian - Na…Pam?
Agnes - Jest yn siarad â ti dy hunan, ie?
Brian - Ie…Un fel yna ydw i…
Agnes - Fydd hi’n braf gweld yr wythnos yma drosodd...
Brian - Tria beidio â meddwl am y peth.
Agnes - Sut alla i beido meddwl am y peth? Mae jest meddwl dy fod ti’n gorfod mynd yn ôl i’r llys yna’n ddigon i fy ngwneud i’n dost…
Brian - Does gen i ddim dewis ond mynd yn ôl.
Agnes - A gobeitho bydd y barnwr yna yn deg.
Brian - Allwn ni wneud dim byd ond croesi’n bysedd, Agnes.
Agnes - Trueni iti gwrdd â Jac Whelan erioed, ynte?
Brian - Wna i ddim byd hefo fo byth eto.
Agnes - Gobeithio na wnei di wir!  Mae’r boi yna wedi creu gymaint o drwbwl i ni fel teulu…
Brian - Ydy, mae o.  Ti’n iawn…
Agnes - Ac rydyn ni’n deulu bach mor glos… Ac yn deulu bach mor hapus…Ti, Rhodri a Beca a fi…On’d ydyn ni?
Brian - Ydyn.  Teulu bach hapus iawn…
Agnes - A dw i eisiau i ni aros fel yna am byth.

Golygfa 2

Wendy - Galw heibo…?  Social call, ie?
Dic - Ie.  Dyna ti.  Galwad gymdeithasol.  Jest i weld sut wyt ti erbyn hyn…
Wendy - Dw i’n O.K.  Diolch yn fawr iti…
Dic - Doeddet ti ddim yn edrych yn O.K. yr wythnos diwethaf.
Wendy - Yr wythnos dwethaf?
Dic - Yn y garej…Ti’n cofio?  Roeddet ti mewn ‘mood’ y jiawl…
Wendy – Ie. Oeddwn…Ti’n iawn…Roeddwn i mewn ‘mood’ y jiawl…
Dic - Ac roedd bron iti fwrw y boi Brian Rees yna drosodd gyda’r car…
Wendy - Oedd…
Dic - Brian Rees yw dy ‘sugar daddy’ di, ynte? Brian Rees yw’r boi sydd wedi rhoi car iti a’r fflat yma iti…ydw i’n iawn?
Wendy - Wyt…Absolutely…Spot on.
Dic - Mae e’n foi priod.
Wendy - As if I didn’t know!  Grow up, Dic man!  
Dic - Agnes Rees yw ei wraig e.  Ti yn deall hynny, on’d wyt ti?
Wendy - Wrth gwrs fy mod i’n deall hynny.  That’s the only reason I’m with the pig.  
Dic - Pig?
Wendy – Well, isn’t he?  And he’s got the most God awful bad breath as well…Between that and his cheap aftershave he really stinks…
Dic - Pam wyt ti’n mynd gyda fe o gwbl ’te?
Wendy - Pam wyt ti’n meddwl?  Plan A - get Brian.  Plan B - get Agnes…It’s called revenge, Dic!  Mae Brian yn meddwl fy mod fi ‘up the duff’…Fy mod i’n ‘pregnant’…But it’s all rubbish…
Dic - Yffach!  Dw i ddim yn credu hyn…
Wendy - Credu beth?
Dic - Dy fod ti wedi gallu newid gymaint…Ti mor greulon…ac mor galed…Beth ddigwyddodd i’r hen Wendy roeddwn i’n arfer nabod?
Brian - Helo…
Dic - Shw’mai?
Wendy - Mae Richard ar fin gadael…
Dic - Ydw…Cymer ofal, Wendy…
Wendy - A cymer di ofal hefyd.
Brian - Hwyl.
Dic - Hwyl.
Brian - Be oedd hwnna eisiau yma?
Wendy - Galwad gymdeithasol, medde fe.
Brian - Mae o’n hen gariad i ti, on’d ydy?
Wendy - Ydy.  But a long long time ago…
Brian - Siwr?
Wendy - Ydw…Pam?
Brian - Dim ond gofyn…
Wendy - What?  I know what you’re thinking…You think that I’m playing away…
Brian - Na, na…
Wendy - I can see it in your eyes now…Paid troi i ffwrdd…Edrych arna i…That’s it…You’re thinking…What if she’s still with him…With Richard Allen?  What if he’s the father of her baby and not me…Am I right?  
Brian - Na…
Wendy - Liar!

Ysbyty Brynaber: Episode 88

Dic meets up with Jenny and he tells her the full details of Wendy’s affair with Brian Rees.  Dic tells her that as Agnes’ friend she has a duty to tell her of Wendy Keating’s plot.

Brian calls to see Wendy where they discuss the impending court verdict.

Geirfa

moethus			luxury
allwedd				key
sylweddoli			to realise
defnyddio			to use
pwysau				pressure
dial				to revenge
rhybuddio			to warn
dychmygu			to imagine
sefyllfa				situation
anodd				difficult
tusw				a bouquet
bardd				a poet

Golygfa 1

Dic - Jenny?
Jenny - Ia?  Beth sydd?
Dic - Ga i air?
Jenny - Cei…Wrth gwrs…Tyrd i mewn i fan hyn… Beth sy’n bod?
Dic - Dw i ddim yn gwybod sut mae dweud hyn…Ond dw i’n poeni yn ofnadwy am Agnes…
Jenny - Agnes?
Dic - Ie…
Jenny - Beth?  Achos beth ddigwyddodd yn y llys?
Dic - Na…Ddim hynny…Ond rhywbeth arall…
Jenny - Rhywbeth arall?
Dic - Rhywbeth allai fod yn waeth…
Jenny - Allai rhywbeth fod yn waeth na gweld gŵr yn mynd i’r carchar?
Dic - Gallai, dw i’n meddwl…
Jenny - Wel, beth?
Dic - Bore ddoe…cyn dod i’r ysbyty alwais i heibio Wendy Keating…
Jenny - O, ie…
Dic - …Mae hi’n byw mewn fflat moethus i lawr yn y marina…
Jenny - Wendy Keating?  Fflat yn y Marina?  Sut mae hi’n gallu fforddio fflat yn fan honno?
Dic - Wel, dyna’r peth…Mae rhywun arall yn talu’r rent…Ac mae’r person hwnnw wedi rhoi car iddi…
Jenny - Beth?  Mae’r person yma yn ei chadw hi?
Dic - Mewn gair - ydy…
Jenny - Ond beth sydd gan hyn i wneud ag Agnes?
Dic - ‘Sugar daddy’ Wendy ydy Brian. Pan oeddwn i yn ei fflat hi ddoe, fe ddaeth e i mewn…Roedd allwedd gyda fe i’r drws…
Jenny - O, wela i…
Dic - Oedd y fflat fel ail gartref iddo fe…
Jenny - Mae’r fflat yn fath o ‘love-nest’?
Dic - Math o ‘hate-nest.’
Jenny - ‘Hate-nest?’ Sut?
Dic - Dydy Brian ddim wedi sylweddoli eto…Ond mae e’n cael ei ddefnyddio gan Wendy.  Mae Wendy yn defnyddio Brian er mwyn dial ar Agnes am beth ddigwyddodd yma yn yr ysbyty…
Jenny - Sut wyt ti’n gwybod hyn?
Dic - Dwedodd Wendy wrtho i…Mae Wendy yn rhoi mwy a mwy o bwysau ar Brian…Mae hi wedi dweud wrtho fe ei bod hi’n disgwyl ei fabi e…Ond dydy hynny ddim yn wir…
Jenny - Beth mae hi eisiau?  Pres?
Dic - Na.  Beth mae hi wir eisiau ydy dial ar Agnes.  Dw i’n credu dylai rhywun rybuddio Agnes…
Jenny - Na.  Fiw i neb ddweud dim.  Ddylai neb ddeud dim byd cyn bydd dedfryd Brian drosodd…Dw i ddim yn meddwl gallai hi handlo’r peth.
Dic - Jenny, dw i’n credu ei bod hi’n bwysig iddi wybod….Jest dychmyga beth fyddai’n digwydd petai Wendy yn gwneud rhywbeth…
Jenny - Ti wedi fy rhoi fi mewn sefyllfa anodd iawn…
Dic - Dw i’n gwybod…Ond fe allet ti ddweud wrth Agnes…Ti’n agos ati…Ti’n ffrind iddi…Beth petai Agnes yn ffeindio mas ar hap…?  Dychmyga sut byddet ti’n teimlo wedyn…Mae’n bwysig ei bod hi’n cael gwybod beth sy’n mynd ymlaen… A ti yw’r un i ddweud wrthi, Jenny….
Jenny - Fydd rhaid imi feddwl am y peth.

Golygfa 2

Wendy - Beth yw rhain?  Blodau?
Brian - Tusw o flodau…I ti…Gen i…A chardyn bach i fynd hefo nhw….
Wendy - I Wendy-bendy fy nghariad trendi,
A’r un sy’n fy ngwneud i’n hapus iawn,
Bob bore a bob pnawn…
Brian - Sori…Ond dw i ddim yn fardd…
Wendy - Sweet. Well i fi ffendo pot i’r blodau yma…
Brian - Sori - ond fedra i ddim aros yn hir amser cinio ’ma…
Wendy - Pam?
Brian - Dw i wedi addo cyfarfod Jac Whelan…
Wendy - Beth mae e eisiau?
Brian - Sgwrs.
Wendy - Am beth?
Brian - Wnaeth o ddim dweud.
Wendy - Ydy e’n poeni am yr - what’s the word? - yr ymhyfrydu yma ’te?
Brian - Ddim ymhyfrydu…Ond dedfrydu.
Wendy - I knew sentencing was ’frydu-something or other…
Brian - Dedfrydu.  Dedfrydu.  Dweud o…
Wendy - No…it’s an ugly word.
Brian - Wel, hyll neu beidio - dyna beth sy’n mynd i ddigwydd i Jac Whelan a fi ddiwedd yr wythnos…Fyddwn ni o’n dau yn cael ein dedfrydu.  Dedfrydu.
Ac mae ‘chance’ go dda awn ni i garchar.
Wendy - Really?
Brian - 50/50.  Dw i ddim wedi dweud wrth Agnes.  Fedra i ddim dweud wrth Agnes…Ond mi fedra i ddweud wrthot ti…
Wendy - Pam wyt ti’n ffaelu dweud wrthi hi?
Brian - Fasai hi’n cael ‘nervous breakdown’…
Wendy - And I wouldn’t?  Agnes hasn’t got a baby on the way…
Brian - Does dim eisiau iti boeni…Hyd yn oed os â i i’r carchar, mi wna i’n siwr byddi di a’r babi yn O.K….
Wendy - Sut?
Brian - Mae gen Jac a fi off-shore accounts.
Wendy - Off-shore accounts?
Brian - Ie.
Wendy - Ydy Agnes yn gwybod am rhain ’te?
Brian - Dydy Agnes ddim yn gwybod am hannar y pethau dw i’n eu gwneud…(chwerthin) A diolch i Dduw am hynny, ddweda i…!  Neu wn i ddim beth fasai hi’n wneud…

Ysbyty Brynaber: Episode 89

Jenny calls to see Agnes.  As Jenny is about to tell Agnes of Wendy Keating’s affair with her husband, Brian walks in.  

In court Brian Rees’ sentence is announced.

Geirfa

sain				sound
dymuno				to wish
mae’n dibynnu			it depends	
bishi (SW)			busy
anhygoel			incredible
y cyfan				the lot
gwydrau			glasses
haeddu				to deserve
ysgwyddau			shoulders
llongyfarchiadau		congratulations
trafod				to discuss

Golygfa 1

Agnes - A Rhodri?
Rhodri - Beth nawr eto?
Agnes - Tro sain y teledu yna i lawr, wnei di?
Rhodri - O, Mam!
Agnes - Sa i eisiau clywed ‘O, Mam’ - jest gwna fel dw i’n dweud wrthot ti - o’r gorau?
Ti’n siwr dy fod ti ddim eisiau dishgled, Jenny?
Jenny - Na.  Wir.  Dim ond wedi galw heibio ar fy ffordd adra i ddymuno yn dda i ti a Brian yn y llys yfory…
Agnes - Ie…Wel…Dw i wedi pacio bag iddo fe, ti’n gwbod.
Jenny - Bag beth?
Agnes - Dillad, sebon, cwpl o lyfrau…Jest rhag ofn, ynte?
Jenny - Ti’n ofni’r gwaetha?
Agnes - Na.  Cathy Davies ddwedodd -
Jenny - Cathy Davies ydy’r gyfreithwraig -
Agnes - Ie, dyna ti, Cathy Davies, y gyfreithwraig ddwedodd dylwn i bacio bag, rhag ofn.
Jenny - A ble mae Brian rwan?
Agnes - Dydy e ddim nôl o’r gwaith eto.
Jenny - Pryd fydd o’n ôl adref fel arfer?
Agnes - Does dim dal…Mae’n dibynnu…
Jenny - Ar beth?
Agnes - Lot o bethau…Pa mor fishi yw hi yn y ‘showroom’…A weithiau fydd un o’r bois gartref yn sâl a Brei yn gorfod gwneud gwaith dau ddyn…
Jenny - Mae o’n gweithio’n galed.
Agnes - Mae e’n gweitho oriau hir.  Wastad wedi gwneud.  
Jenny - Agnes…Edrycha…Alla i…
Agnes - Alli di beth?  Alli di beth?  Dwed…
Jenny - …Alla i ddeud rhywbeth…fel ffrind…Achos rwyt ti a fi yn ffrindiau agos iawn on’d ydyn ni?
Agnes - Wrth gwrs ein bod ni’n ffrinidiau…
Jenny - A fel ffrind…A plis paid â chamddeall hyn…Paid â chamddeall beth dw i’n mynd i ddweud wrthot ti rwan ond…
Agnes - Ond beth?  Jenny - beth wyt ti’n drio ddweud?
Jenny - Rhywbeth anodd iawn…Rhywbeth mae’n bwysig dy fod ti’n gwybod amdano fo -
Brian - Hel-o!  Dw i nôl!
Agnes - Yn y gegin rydyn ni, Brei…
Brian - Jenny - s’mai?
Jenny - Iawn…A ti?
Brian - O.K.-ish.  Meddwl am yfory…Ond ar ôl y ddedfryd - dw i’n siwr bydda i’n teimlo yn well…
Agnes - Dim ond wedi galw heibo ar y ffordd gartre i ddymuno’n dda iti roedd Jen.
Brian - Chwarae teg iti…
Agnes - Ie, chwarae teg iti, Jenny…
Brian - Ar adegau fel hyn mae rhywun angen ei ffrindiau, ynte?
Jenny - Ie…Iawn ’te.  Well i mi fynd.
Agnes - Ie.  Rhag ofn i Arwyn ddechre ame bod ti’n cael ‘affair’ gyda rhywun…!
Jenny - Go brin!  Wela i chi bora yfory…
Brian - Beth?  Wyt i’n dod draw i’r llys?
Jenny - Ydw.  Achos mae yna bethau mae Agnes a fi eisiau eu trafod…

Golygfa 2

Brian - Ffantastig!  Hollol ffantastig!
Agnes - Anhygoel!
Jenny - Oedd, on’d oedd?  Dyfarniad anhygoel!
Brian - Dyma ddiwrnod hapusaf fy mywyd i!
Agnes - A diwrnod hapusaf fy mywyd i!
Brian - Hei, Jac!  Pasia’r botal siampên yna i fi!
Agnes - Ac mae’r cyfan drosodd!
Jenny - Am byth!
Agnes - Am byth!  Dw i mor hapus.
Brian - Wyt ti eisiau swig, Agnes?
Agnes - Dw i ddim yn mynd i yfed siampên mas o botel!
Brian - Heddiw fasai ddim ots gen i yfed siampên allan o bot piso - dw i mor hapus!
Cathy!  Cathy!  Tyrd i gael siampên!
Agnes - Oes gwydrau ‘te?
Brian - I beth mae eisiau gwydrau?
Agnes - Dere i fi roi cusan iti!
Brian - Fuodd Jac a fi yn lwcus - e?
Jenny - Lwcus dros ben.
Agnes - Mas draw o lwcus…
Brian - Dirwy o bedair mil a carchar wedi’i ohirio am chwe mis…!  Pan glywais i’r barnwr yn dweud hynny - roeddwn i bron â neidio i fyny ag i lawr a gwneud llond fy nhrowsus!
Agnes - Lwc na wnest di!
Brian - Mae’r barnwr yna’n haeddu medal!
Agnes - Jenny - alla i ddim dechrau dweud wrthot ti gymaint o bwysau sydd wedi cael ei godi oddi ar fy ysgwyddau i heddiw!
Jenny - Baich mawr dw i’n siwr.
Agnes - Baich mawr iawn…Oes rhywbeth rwyt ti eisiau ddweud wrtho i?
Jenny - Fi?  Na.  Dim ond llongyfarchiadau…
Agnes - Na.  Ddim hynny.  Ddwedaist ti yn y tŷ nithwr fod gyda ti a fi bethau i’w trafod…
Jenny - Rhywbryd eto…
Agnes - Beth wyt ti eisiau inni drafod?
Jenny - Anghofia amdano fo…Ddim dyma’r lle i drafod y peth.  
Agnes - Nage?
Jenny - Nage.  Ddim heddiw o bob diwrnod…Ddim pan wyt ti mor hapus…

Synopsis

Dic called to see Wendy at her flat in the marina.  She confirmed that she was having an affair with Brian Rees and explained that it was all part of her plan to exact her revenge on Agnes Rees.  She also explained that she was not expecting his baby.

Dic has met up with Jenny and told her that she should warn Agnes Rees of Wendy’s plan.
Jenny was about to tell Agnes the whole story when Brian walked into the room.

There were great celebrations outside the courtroom after Brian heard that he had been given a suspended jail sentence.

Test yourself

1.	What is the Welsh for ‘I didn’t see him’?
	
	a)	Welais i ddim fe 	  
	b)	Welais i mono fe
	c)	Welais mo fe
		 	
2.	How would you translate ‘She didn’t hear Arwyn’ into Welsh?

	a)	Chlywodd hi mo Arwyn
	b)	Chlywodd hi ddim Arwyn
	c)	Chlywodd hi mohono Arwyn

3.	What is the word in Welsh for ‘congratulations’? 

	a)	ardderchog
	b)	llongyfarchiadau
	c)	gwych iawn

4.	What’s the Welsh for ‘this car’? 

	a)	y car yna
	b)	y car hon
	c)	y car yma

5.	How would you say ‘What a pity’ in Welsh?
	
	a)	Dyna drueni 
	b)	Dyna beth od
	c)	Dyna anhygoel
	 
6.	What is the Welsh for ‘a mobile phone’?

	a)	Ffôn yn y car
	b)	Ffôn symudol
	c)	Ffôn llaw