Catchphrase Ysbyty Brynaber - Week 76

Key Language

Ers  
Pam lai
Am....! (What a…..!)

New Words

Bendigedig		wonderful
Archfarchnad		supermarket
Bob hyn a hyn		every now and again
Aradeg			slowly
Malwen			snail
Arllwys			to pour (SW)
Adeiladwr		builder
Ymwelydd		visitor
Trafferth		trouble
Celwyddau		lies
Gwrthod		to refuse
Diolch i’r drefn		thank goodness
Prysur			busy
Cyffwrdd		to touch
Bygwth			to threaten
Galwadau		calls
Blin			angry (NW)
Crac			angry (SW)
Penderfynu		to decide
Goleuadau		lights
Cymer ofal!		take care! (‘ti’ form)
Canolfan Arddio		Garden Centre
Haws			easier
‘Co ti			here you are (SW)
Yn aml			often
Mynd o’i le		to go wrong
Poeni			to worry
Arwyddo		to sign
Torth			loaf of bread
Brechdan		sandwich
Hyd yn oed		even
O leiaf			at least

Main grammatical points.

Jac’s home from the hospital at last and has discovered that life is not as easy as it was now that he’s in a wheelchair.  He concedes that he will have to make changes to the house to accommodate his new disability.

Agnes has tried her best to avoid Jac all week - she’s uneasy about letting him move in with her and the kids.  Things aren’t really going her way - she’s still furious with Brian for having gone to Spain without telling her or the children and they end up fighting when they meet each other after Rhodri’s football match.

Brian - Pam ydw i’n codi’n llais?  Bob tro dw i’n siarad hefo chdi dw i’n ....dw i’n teimlo mor “tense.”
Agnes - Brian -
Brian - Beth ydyn ni’n mynd i’w wneud dros ‘Dolig?
Agnes - Plis!  Nid dyma’r lle na’r amser i ddechrau trafod y Nadolig...

The word for “since” or “for” in Welsh is “ers” or sometimes “er”.  Contrary to English, we simply use the present tense with “ers” in Welsh.

When Arwyn refers to Steve the builder as having been working since half past eight in the morning, he says:

Mae fe mas yna ers hanner awr wedi wyth bore yma
He’s been out there since half past eight this morning
But literally translated it means:
He IS out there since half past eight this morning 

Other examples are:
	Rydyn ni’n briod ers pum mlynedd ar hugain
	We’ve been married for 25 years

	Mae John yn byw yn Aberystwyth ers blynyddau
	John’s been living in Aberystwyth for years

	Rydych chi’n gweithio yma ers mis
	You’ve been working here for a month

You already know the meaning of the word ‘pam’ meaning ‘why’.  But what if you want to say ‘why not’?

When you want to know exactly why someone hasn’t done something, you simply say ‘pam ddim’?

-	Wnaeth Jac ddim mynd allan neithiwr.
-	O?  Pam ddim?

-	Jac didn’t go out last night.
-	Oh?  Why not?
-	
To this question, you’d expect an answer - for instance maybe he didn’t go out because he was too tired, not well or didn’t want to.

If, however, you agree with someone’s statement or question and reply with the rhetorical question “why not”, then you use the construction “Pam lai?”

-	Wyt ti eisiau mynd allan heno?
-	Do you want to go out tonight?
-	Why not?
-	Pam lai?

Brian’s rushed off his feet and exclaims, “Am fore prysur!” - “what a busy morning!” - “am fore prysur!”.  Here are some other examples of this construction:

Am job!			What a job!
Am dywydd ofnadwy!	What awful weather!
Am olwg!		What a sight!
Am bishyn!		What a babe!

Remember that “am” is one of the prepositions that must be followed by a soft mutation.

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 226

Jac invites Jenny to his house as he wants to ask her a favour.  She’s fuming that she’s had to tell lies so that she can have an excuse to go and visit him.

Arwyn in the meantime has taken his new job to heart and is steadily becoming quite the masterchef.

Geirfa

Bendigedig		wonderful
Archfarchnad		supermarket
Bob hyn a hyn		every now and again
Aradeg			slowly
Malwen			snail
Arllwys			to pour (SW)
Adeiladwr		builder
Ymwelydd		visitor
Trafferth		trouble
Celwyddau		lies
Gwrthod		to refuse
Diolch i’r drefn		thank goodness

Golygfa 1

Jac - So.
Brian - So - beth?
Jac - Cinio da, mate
Brian - Ie, da iawn Arwyn.  Rwyt ti’n chef da.  Roedd y bwyd yn fendigedig.  
Arwyn - Diolch, ond wnaeth Brian fynd i’r archfarchnad i brynu’r bwyd...So, diolch i ti hefyd Brian.
Brian - Pleser.  Dydw i ddim yn mynd i fwyta cinio hefo chi bob dydd, cofiwch.  Bob hyn a hyn, efallai...  ond ddim bob dydd.
Arwyn - Druan o Steve Fowler...
Brian - Beth, y builder?
Arwyn - Ie.  Dydyn ni ddim wedi cynnig bwyd iddo fe.
Jac - Naddo....
Arwyn - Mae fe mas yna ers hanner awr wedi wyth y bore yma...
Brian - A dydy o dal ddim wedi gorffen adeiladu’r ramp yna...  Ydy’r dyn ‘na yn deall be’ mae o’n ei wneud, dywedwch?  Mae o’n gweithio mor aradeg...  Mae o fel malwen...  Bydd rhaid i mi gael gair efo fo.
Jac - As I said, cinio da iawn, Arwyn.
Arwyn - Dw i’n falch dy fod ti wedi mwynhau.  
Jac - Dw i’n hollol stuffed rwan.
Arwyn - Fel twrci?
Brian - Dw i’n teimlo fel twrci hefyd.
Arwyn - Coffi?
Jac - Ie.  Pam lai?  
Arwyn - Brian?  Wyt ti eisiau coffi?
Brian - Na.  Ddim i fi, diolch.
Arwyn - A Jac?  Wyt ti eisiau cognac bach i fynd gyda dy goffi?  Hei, pam wyt ti’n gwenu?
Jac - Where alcohol is concerned your sense of proportion goes a bit potty, doesn’t it, Arwyn...
Arwyn - Arllwys di y cognac ynte.
Jac - Na.  Dw i ddim eisiau yfed cognac heddiw...
Brian - Reit.  Wel, off â fi nôl i’r garej.  Bydd rhaid i mi gael gair hefo Steve y builder rwan ar fy ffordd i’r car...
Jac - Welwn i chdi heno, Brian...
Arwyn - Hwyl.
Brian - Ta ta.
Arwyn - Reit...Te?  Neu goffi?  Beth wyt ti moyn?
Jac - Buasai paned o goffi yn gret...
Arwyn - Dim problem, syr....One paned o goffi, coming up.  Pwy sydd yna nawr eto?
Jac - Af i...
Arwyn - Na, na.  Fe af i...Cer di i wneud y coffi.
Jac - Ie, allright.
Arwyn - Jenny
Jenny - Helo?
Arwyn - Dyna sypreis.…Dere i mewn.
Jenny - Gwaith.  Dyna pam dw i yma.
Arwyn - Gwaith?
Jenny - Ie.  Ydy Jac i mewn…?
Arwyn - Ydy.  Wrth gwrs...
Jenny - Mae hi'n oer tu allan...
Arwyn - Ydy hi?
Jenny - Ydy.
Arwyn - Sa i wedi bod mas heddiw …
Jenny - Beth mae’r adeiladwr yna’n ei wneud?
Arwyn - Ramp.  Ar gyfer cadair olwyn Jac...
Jac - Pwy sydd yna, Arwyn...?
Arwyn - Ymwelydd i ti...
Jac - Eh?  Hiya Jennifer.
Jenny - …Jac?  Pa hwyl?
Jac - Wyt ti eisiau coffi?
Jenny - Paid â mynd i drafferth...
Arwyn - Roeddwn i ar fin gwneud cafetiere nawr...Wyt ti’n siwr?
Jenny - O’r gorau ynte...Diolch.
Jac - Right.  Beth sy’n bod?  
Jenny - Rwyt ti ar fai yn gofyn i mi ddod yma, Jac...  Mae’n anodd meddwl am esgus a dweud celwyddau.
Jac - Sori.  Beth sy’n digwydd gydag Agnes?
Jenny - Dw i ddim eisiau bod yn ‘go-between’ rhwng Agnes a ti...
Jac - Jennifer - pam mae Agnes yn gwrthod ateb fy ngalwadau ffôn i?
Jenny - Dw i ddim yn gwybod.
Jac - Mae’n rhaid i ti ofyn iddi, plis.  Plis.  A dywed wrthi am ateb fy ngalwadau fi.  
Jenny - Jac - mater i Agnes a ti ydy hyn -
Jac - Edrycha - buaswn i’n mynd draw i’w gweld hi fy hun - if I could physically do it - but I can’t - so, wnei di gael gair hefo hi plis...  on my behalf, plis?
Jenny - OK.
Jac - Diolch i’r drefn.
Jenny - Arwyn!
Arwyn - Beth sydd?  Rydych chi’ch dau yn dawel iawn fan hyn.  
Jac - No...em...  jyst yn gwrando ar y radio mate.  Carolau Nadolig...

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 227

Arwyn’s getting into the Christmas spirit decides to help Jac decorate the tree.

Meanwhile, Jenny reluctantly passes Jac’s message on to Agnes.

Geirfa

Prysur			busy
Cyffwrdd		to touch
Bygwth			to threaten
Galwadau		calls
Blin			angry (NW)
Crac			angry (SW)
Penderfynu		to decide
Goleuadau		lights
Cymer ofal!		take care! (‘ti’ form)
Canolfan Arddio		Garden Centre
Haws			easier

Golygfa 1

Jenny - Agnes...?  Agnes?
Agnes - O!  Jenny...
Jenny - Roeddet ti’n bell i ffwrdd rwan...
Agnes - Oeddwn i?  
Jenny - Oeddet.  Wnes i alw dy enw di ddwywaith - ond wnest ti ddim fy nghlywed i...
Agnes - Wyt ti wedi cael bore fishi?
Jenny - Un eithaf prysur, do.  Beth amdanat ti?
Agnes - Ddim felly.
Jenny - Dwyt ti ddim wedi cyffwrdd y coffi yna....  
Agnes - Well i mi fynd yn ôl i fyny.  Mae gwaith papur gyda fi i’w wneud...
Jenny - Agnes?  Cyn i ti fynd...  
Agnes - Beth?
Jenny - Mae yna rywbeth dw i eisiau ei ddweud wrthyt ti...
Agnes - Mae Jac wedi dy ffonio di?
Jenny - Do.  Sut wyt ti’n gwybod?
Agnes - Wnaeth e fygwth dy ffonio di os na fydden i’n ateb ei alwadau ffôn e...
Jenny - Ac wyt ti wedi siarad hefo fo o gwbl?
Agnes - Naddo.
Jenny - Pam ddim?
Agnes - Bob tro dw i’n meddwl am ‘bytu’r cyfan...Meddwl am ‘bytu fy mywyd i...A fy mywyd i gyda fe...Mae popeth yn mynd mor gymhleth...
Jenny - Wyt ti’n gwybod beth wnaeth Jac?  Wnaeth o ofyn i mi fynd draw i’r tŷ i’w weld o ddoe…
Agnes - ...A?
Jenny - Mae ganddo fo neges i ti...
Agnes - Beth?
Jenny - Wnei di plis ateb ei alwadau ffôn o?  Mae o’n teimlo’n flin.
Agnes - Nage fe yw’r unig un sy’n teimlo’n grac.
Jenny - Wel, mae o’n desperate i siarad hefo ti.  Dyna’r neges.  A dw i wedi pasio’r neges ymlaen rwan. Penderfyna beth wyt ti eisiau, Agnes.  Dw i’n gwybod bod hynny’n anodd.  Ond tria benderfynu beth wyt ti am ei wneud...

                      

Golygfa 2

Jac - Reit, beth wyt ti eisiau i mi ei wneud…?
Arwyn - Sori.  Na!  Dim burps ar ôl...…
Jac - Arwyn?
Arwyn - Beth?
Jac - Beth wyt ti eisiau i mi ei wneud hefo’r goleuadau yma?
Arwyn - Dere â’r goleuadau i fi...Wnaf i eu rhoi nhw rownd y goeden Nadolig ...
Jac - Wel, cymer ofal, reit...
Arwyn - Dyna ni...Bydd y goeden yma yn edrych yn bert iawn pan dw i wedi gorffen rhoi’r goleuadau o’i chwmpas hi...
Jac - Lle gafodd Brian hyd i’r goleuadau...?
Arwyn - Off cefn lori.  Lori oedd yn y garej.
Jac - Wir?
Arwyn - Na.  Yn y Ganolfan Arddio newydd yna - wyt ti’n gwybod, yr un wnaeth agor yn ôl yn yr haf - beth yw enw’r lle eto - Jac?  Rhagor o win?
Jac - Na, na, na - dw i’n iawn -
Arwyn - Iechyd da.  Wyt ti am roi’r goleuadau yna ymlaen ynte?
Jac - Wel, mae’n haws i ti wneud, dw i’n meddwl.  Gad hi.  Gad hi.  I fi mae hi.  
Arwyn - Sut wyt ti’n gwybod?
Jac - Dw i wedi bod yn disgwyl galwad...Helo..?  No...I’ve got brand new windows...No I don’t want a new front door...No, I haven’t got room for a conservatory...No thank you...No thank you...No thank you..I am going to put the phone down now - alright?  Twit!
Arwyn - Am job!
Jac - Ie.  Gwerthu double glazing!  
Arwyn - Mae’r tŷ hyn yn O.K., ta beth...Am beth wyt ti’n meddwl?  Neu am bwy wyt ti’n meddwl?
Jac - Dim...Neb...  Just leave it Arwyn.
Arwyn - Na.  Rwyt ti’n meddwl am rywbeth...Allaf i ddweud dy fod ti...
Jac - Dim, Arwyn.  Dw i ddim yn meddwl am ddim byd...
Arwyn - Dere i fi switsho goleuadau’r goeden ymlaen ynte...Fel maen nhw’n ei wneud yn Oxford Street...
Jac - Wyt ti am wneud speech fach?
Arwyn - Nag ydw wir.  Cyfra di lan i dri...
Arwyn - Ar ôl tri ynte...Un - dau - tri...

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 228

Agnes has finally come to a decision and goes to see Jac.  Will it be the news he’s been hoping for?

Meanwhile, poor old Brian’s rushed off his feet at the garage….

Geirfa

‘Co ti			here you are (SW)
Yn aml			often
Mynd o’i le		to go wrong
Poeni			to worry
Arwyddo		to sign
Torth			loaf of bread
Brechdan		sandwich
Hyd yn oed		even
O leiaf			at least

Golygfa 1

Agnes - Helo…?  Brian…?
Brian - Argol!  Am fore prysur!    
Agnes - Beth sy’n bod?
Brian - Beth sydd ddim yn bod, rwyt ti’n ei feddwl.  
Agnes - Hassles, ife?
Brian - Ia.  Hassles.  O un peth i’r llall.  Trwy’r bore…
Agnes - ‘Co ti...
Brian - Diolch...
Agnes - Dw i’n gwybod sut wyt ti’n teimlo.  Dw i’n cael dyddiau fel hyn yn aml.  Hassle ar ôl hassle trwy’r dydd.  Popeth yn mynd o’i le...
Brian - Ac wyt ti’n gwybod beth?  Wyt ti’n gwybod beth sy’n fy mhoeni fi?
Agnes - Beth?
Brian - Roeddwn i wedi gaddo mynd â bwyd yn ôl i’r tŷ i Jac...
Agnes - O ie...
Brian - Ond dw i ddim yn gweld sut allaf i...Dw i’n gorfod rhoi MOT i gar mewn dau funud...Mae Geraint eisiau fo yn ôl cyn tri o’r gloch...
Brian - Wnei di arwyddo hwn plis?
Agnes - Iawn...Pa fath o fwyd mae Jac moyn?
Brian - Ddim byd mawr...Bara, caws, salad...
Agnes - Wyt ti moyn i mi fynd â’r bara a’r caws draw at Jac?
Brian - Wel, rwyt ti’n brysur dy hun...
Agnes - Mae amser gyda fi...  ar fy ffordd yn ôl i’r ysbyty...
Brian - Wel, os wyt ti’n siwr...?
Agnes - Berffaith siwr...
Brian - Wel, diolch yn fawr i chdi...
Agnes - Oes angen rhywbeth arall arno fe?
Brian - 	Nagoes.  Dw i ddim yn meddwl...
Agnes - Fydd Arwyn yn y tŷ hefyd?
Brian - Na fydd.  Mae Arwyn wedi mynd i ryw ginio Nadolig cynnar draw yn yr Yacht Club...
Agnes - O'r gorau ynte...Fe af fi draw i dŷ Jac nawr.
Brian - Dw i’n ddiolchgar iawn i chdi, Agnes.

Golygfa 2

Agnes - Meals on wheels.  Mae Brian yn fishi felly dw i wedi dod â dy ginio i ti...
Jac - Diolch i ti.  Tyrd i fewn.
Agnes - Mae hi’n oer ofnadwy mas yna...
Jac - Ydy - mae hi...Mae’n bloody freezing, yn tydy...Es i allan o’r tŷ am y tro cyntaf y bore yma...
Agnes - Roeddwn i’n gweld bod ramp tu allan i’r tŷ nawr...
Jac - Steve Fowler wnaeth hwnna...
Agnes - Ble wyt ti eisiau i mi roi’r bwyd yma?  Dw i wedi dod â thorth o fara, caws a dipyn bach o salad i ti.
Jac - Jyst, rho nhw ar y bwrdd yn fan yna...So.
Agnes - Wyt ti moyn i mi wneud brechdan i ti?
Jac - Na.  Dw i eisiau i ti eistedd.
Agnes - Dw i’n gorfod mynd yn ôl i’r gwaith mewn ugain munud.
Jac - Why haven’t you returned my calls?  Dw i wedi dy ffonio ti...Dw i wedi dy textio ti...Gadael negeseuon i ti...Dw i hyd yn oed wedi gofyn i Jenny...She’s even been round to the house.  I’ve been feeling utterly tormented and tortured...Beth wyt ti’n trio ei wneud i mi, Agnes?
Agnes - Dw i wedi bod yn meddwl.  Wedi bod yn meddwl yn hir…
Jac - Am beth…?
Agnes - Beth wyt ti’n ei feddwl?
Jac - Ni?
Agnes - Wrth gwrs...
Jac - Ac ar ôl meddwl yn hir...Beth wyt ti wedi benderfynu?  Wyt ti’n mynd i ddweud wrthyf fi?
Agnes - Dw i’n credu dy fod ti’n gwybod yn barod.  Sori.
Jac - Oh great!  That’s made me feel brilliant now.
Agnes - Sori, Jac...
Jac - Well, this is going to be a really merry Christmas isn’t it?
Agnes - Dyma’r penderfyniad anoddaf dw i erioed wedi ei wneud.
Jac - Wel, diolch i ti am ddweud wrthyf i, o leiaf.  You know, face to face.  Now I think you’d better go.  Go on, just leave.  Leave me alone.

Synopsis

Jac has managed to persuade Jenny to come round to his house.  He’s concerned that Agnes is avoiding him and wants Jenny to have a word with her on his behalf.

Agnes eventually musters up the courage to go round and see Jac.  She’s made her decision about him moving in with her, but it doesn’t look like it’s going to be much of a Christmas for him this year.

Test yourself

1.	 “Mae’r darlithydd yn siarad ers hanner awr” means:
	
	a)	 The lecturer’s talking in half an hour.
	b)	 The lecturer’s talking for about half an hour.
	c)	 The lecturer’s been talking for half an hour.
  
2.	 Which response is the best to the following: “Wnaeth hi ddim ffonio’r ysbyty ddoe”.
	
	a)	 Pam lai?
	b)	 Pam ddim? 
	c)   Pam?

3.	 Which response is the best to the following: “Beth am fynd i ffwrdd penwythnos nesaf?”
	
	a)	 Pam lai?
	b)	 Pam ddim? 
	c)   Pam?

4.	 “Am ddiwrnod prysur!” means:
	
	a)	 What an awful day!
	b)	 What a busy day!
	c)   What a beautiful day!
  	 
5.	 A “malwen” is a very slow moving animal, is it...?
	
	a)	 a tortoise
	b)	 a crab
	c)   a snail

6.	“Poeni” in Welsh means:
	
	a)	 to worry
	b)	 to annoy
    c)  to be sick