Hoe TikTok jongeren vatbaar maakt voor propaganda rond betogingen: “We moeten rekening houden met hybride oorlog”
Reinout Van Zandycke, communicatie-expert en zaakvoerder bij Exposure, waarschuwt voor mogelijke buitenlandse inmenging bij de oproepen die op TikTok circuleren om op 17 oktober te gaan betogen in steden in Frankrijk en België. Na afloop van de ontspoorde betoging vrijdag circuleerden er bijna onmiddellijk TikTok-filmpjes waarin er wordt opgeroepen om die dag opnieuw de straten op te trekken, onder meer in Brussel. Op 17 oktober vindt er een nationale betoging in Frankrijk plaats.
Sommige TikTok-filmpjes met oproepen hebben tot wel een half miljoen likes, zo stelt Belga vast. Velen daarbij zijn voorzien van een AI-foto waarbij verschillende groepen worden afgebeeld, met name 'gilets jaunes' of gele hesjes, de brandweer, studenten en scholieren en dergelijke meer. De groepen omcirkelen een kleinere groep, die de staat moet voorstellen. De TikTok-oproepen met de meeste likes komen vooral van Franse accounts, waaronder zowel TikTok-bots als influencers die voor de camera oproepen om te betogen. De oproep van het Franse TikTok-account V2 genereerde 442.800 likes op enkele uren tijd.
Van Zandycke wijst erop dat sociale media al sinds jaar en dag gebruikt worden om jonge mensen en jongeren aan te zetten om de straten op te trekken. Zo ook gedurende de Arabische lente in 2010, waarbij Facebook en Twitter, nu X, de belangrijkste kanalen waren. "Enkel de kanalen evolueren. Nu is het TikTok, vijftien jaar geleden Facebook."
Soms worden die kanalen ook gebruikt door buitenlandse mogendheden om een staat te ontwrichten en dus “mogen we hybride oorlog niet uitsluiten”. “Zo hebben Amerikaanse inlichtingendiensten destijds ook via sociale media protesten in Cuba proberen vorm te geven en is er zwart-op-wit bewijs dat Rusland achter sociale mediacampagnes tegen het westen in het verleden zat”, vervolgt Van Zandycke. Volgens een rapport van Associated Press (AP) wilde deze Amerikaanse inlichtingendienst via het sociale mediaplatform ZunZuneo in april 2014 een revolutie tegen het Castro-regime bewerkstelligen, maar slaagden ze niet in hun opzet.
Propaganda bij jongeren
Volgens Van Zandycke zijn vele jongeren vatbaar voor dit soort propaganda. "Een deel van de jongeren zijn gefrustreerd en hebben het gevoel niet eerlijk behandeld te worden. Dit type jongere zal hier oog en oor voor hebben, anderen laten dit dan weer passeren. De relatie is niet één op één. Een TikTok-video met een bereik van honderdduizenden kijkers zal geen honderdduizenden betogers en jongeren op straat brengen. Maar deze video's surfen wel mee op een sentiment dat al bestaat."
Een ander aspect bestaat uit het zogeheten ‘aurafarming’, waarbij jongeren obscene gebaren maken naar de politie en hen uitdagen. Zo waren verschillende jongeren verkleed in Spider-man, Teletubbies of Batman en liep er ook een jongen van nog geen zestien jaar rond met een katana, een Japans samoeraizwaard, zo stelde Belga ter plaatse vast.
“Voor vele mensen in de samenleving is hun digitale persoonlijkheid minstens even belangrijk als hun échte identiteit. Via sociale media willen ze erkenning krijgen binnen hun eigen ‘tribe’. Binnen een groep waarbij mensen het gevoel hebben dat ze geviseerd worden door de politie, kan een dansje doen voor het politiedispositief veel likes en ‘street credits’ opleveren.”
Oplossingen
De vraag is dan hoe hiermee om te gaan. Zo lanceerde partijvoorzitter van Vooruit, Conner Rousseau, eerder al het idee om sociale media onder de vijftien jaar te verbieden en werken zowel de Vlaamse regering als de Europese Commissie aan beleid om minstens het gebruik ervan te beperken.
"In theorie kan je proberen om mensen ook via onderwijs meer kritische zingeving ten aanzien van sociale media bij te brengen, of aan mensen vragen zich meer van het gezond verstand te bedienen. Ten slotte kan je ook de bedrijven zelf gaan aanspreken", duidt nog Van Zandycke.
Toch is hij zelf ook sceptisch over deze eventuele oplossingen. "Ik ben weinig hoopvol. Met één of twee uur geschiedenis op school kan een leerkracht de leerling weinig bijbrengen. Het is vechten tegen de bierkaai en een oneerlijke strijd. Deze jongeren zitten soms uren per dag op hun gsm te scrollen. Een verbod lijkt me ook weinig op te lossen, dat tonen ook voorbeelden uit Australië aan."
Volgens Van Zandycke moet er vooral gekeken worden naar welke accounts deze oproepen verspreiden, bijvoorbeeld door de Staatsveiligheid. "Maar dan nog, wat kan je er aan doen? Dit is een heel moeilijk vraagstuk."
