Zo ontstaat die spookfile waar iedereen zo’n hekel aan heeft
Je rijdt op een snelweg en plotseling remt het verkeer af. Een paar minuten later sta je stil, terwijl er nergens een ongeval, wegwerkzaamheden of andere aanleiding te zien is. Hoe ontstaat zo’n file eigenlijk? Op een Amerikaanse snelweg in de staat Georgia in de VS legde Joe Miroe precies zo’n situatie vast.
Op zijn beelden is geen obstakel te zien. Toch verandert een soepel rijdende verkeersstroom binnen enkele seconden in een file. Het filmpje laat bovendien opvallend goed zien hoe zo’n zogenoemde spookfile ontstaat. Eén keer kort remmen is genoeg.
Op het eerste gezicht lijkt er weinig bijzonders te gebeuren. Er rijdt een lange rij auto’s over een recht stuk snelweg en iedereen kan gewoon doorrijden. Dan raakt de voorste auto even kort zijn rempedaal aan.
Even later rijdt die auto alweer verder, maar de automobilist erachter moet reageren. Die remt iets harder om voldoende afstand te houden. Daarna herhaalt dat proces zich. De volgende bestuurder remt opnieuw wat sterker, waarna ook de auto daarachter moet afremmen.
Zo ontstaat een kettingreactie die zich steeds verder naar achteren door het verkeer verspreidt. Het opmerkelijke is dat de oorspronkelijke aanleiding na enkele seconden alweer verdwenen is. De eerste auto rijdt gewoon verder, terwijl achter die auto steeds meer automobilisten hun snelheid verliezen.
Een file die naar achteren beweegt
Verkeersdeskundigen spreken in zo’n geval van een fantoomfile, oftewel een spookfile. In Engelssprekende landen wordt ook de term ‘shockwave traffic jam’ gebruikt. Je kunt het verschijnsel vergelijken met een golf die door een rij auto’s trekt.
Een kleine snelheidsvermindering aan de voorkant wordt steeds groter naarmate de reactie zich door het verkeer verplaatst. Daardoor kan een korte remactie uiteindelijk honderden meters of zelfs kilometers verderop tot langzaam rijdend verkeer leiden. In sommige gevallen komt het verkeer volledig tot stilstand.
Wie vervolgens aan het einde van de file aansluit, heeft vaak geen idee waarom hij eigenlijk moet remmen. Tegen de tijd dat hij de plek passeert waar het allemaal begon, is daar niets meer te zien. Juist dat maakt spookfiles zo frustrerend.
Er hoeft helemaal niets mis te zijn met de weg. Geen botsing, geen afgesloten rijstrook, geen auto met pech langs de kant, geen slecht weer. Ook in de video uit Georgia zijn de omstandigheden uitstekend. Toch ontstaat er een flinke verkeersgolf.
Het laat volgens de makers vooral zien hoe belangrijk het gedrag van individuele automobilisten is. Te abrupt remmen of vervolgens te langzaam weer optrekken kan de verkeersstroom steeds verder verstoren.
Kunnen auto’s dit voorkomen?
Autofabrikanten proberen het probleem onder meer aan te pakken met adaptieve cruisecontrol. Die systemen houden automatisch afstand tot de voorganger en kunnen daardoor gelijkmatiger accelereren en remmen dan veel menselijke bestuurders. Als vrijwel alle auto’s op een snelweg met dergelijke systemen zouden rijden, zouden spookfiles in theorie veel minder vaak ontstaan.
Voorlopig zijn automobilisten zelf echter de belangrijkste schakel. Wie voldoende afstand houdt, niet onnodig hard remt en na een vertraging rustig weer optrekt, kan helpen voorkomen dat een klein snelheidsverschil uitgroeit tot een kilometerslange file.
