"Collaboratie was geen zaak van Vlaanderen alleen"

Het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij (SOMA) roept op tot een "echt debat over collaboratie en repressie", "zonder taboes". Recentelijk laaide het collaboratiedebat weer op na de inoverwegingneming van een amnestievoorstel in de Senaat en na de "onhandige uitspraken" van minister van Justitie Stefaan De Clerck.

Het "spook van de repressie van de collaboratie" werd weer tot leven gewekt, luidt het in een communiqué. "De vele tegenstrijdige en emotionele reacties die erop volgden tonen nog maar eens hoezeer dit na bijna zeventig jaar nog een 'onverwerkt verleden' is gebleven. Meer dan ooit worden die reacties bovendien in een communautair interpretatieschema geperst."

Dat publieke debat was volgens het SOMA gezien de consensus in de wetenschappelijke geschiedkundige wereld meestal achterhaald. Daardoor wordt een "kloof" onthuld "die gaapt tussen de wetenschappelijke kennis over het onderwerp aan de ene kant en de 'publieke opinie' aan de andere kant".

Het wetsvoorstel illustreert die kloof, luidt het, want bevat vele onjuistheden. "Dit soort voorstellen en de veel te korte (non-)debatten die er op volgen, hebben dan ook het perverse effect dat ze de clichématige beeldvorming in de publieke opinie versterken in plaats van te ontkrachten."

Scheefgetrokken beeldvorming
Een "scheefgetrokken beeldvorming die leeft aan beide zijden van de taalgrens", luidt het. Collaboratie was geen zaak van Vlaanderen alleen en de repressie was niet anti-Vlaams. Vaak is er sprake van een "clichématige beeldvorming" van het bezettingsverleden. Die clichés worden "in het bijzonder sommige van onze politici" ontwaard.

Daarom moet een "echt debat" gevoerd worden, op basis van het wetenschappelijk onderzoek, dat al lang een "consensus" aangereikt heeft over "de collaboratie en de bestraffing ervan". "Het SOMA pleit dus voor diepgaande debatten en niet voor het soort non-debat van de voorbije weken of voor het stilzwijgen, waar sommigen blijkbaar voor gewonnen zijn."

Het SOMA ziet dit concreet vertaald in een vereenvoudiging van de inzage in de gerechtelijke dossiers met betrekking tot de bestraffing van de collaboratie. Dat moet bovendien "uit de gerechtelijke context worden gelicht". "Het is een democratie onwaardig te moeten vaststellen dat, bijna 70 jaar na het einde van WOII, het inzagerecht in deze dossiers recent opnieuw werd beperkt. Het kan niet langer zo zijn dat het beheer van deze maatschappelijk zo belangrijke dossiers nog steeds aan het college van procureurs-generaal is toevertrouwd." De instelling wil daarom een politiek initiatief dat zorgt voor een snelle en volledige overdracht van deze essentiële dossiers naar het Rijksarchief.

Zonder taboes
"Het wordt tijd om de kennis die is vergaard over de collaboratie en de repressie in alle openheid te bespreken, zonder taboes maar wel met de nodige wetenschappelijke kennis van zaken. Dit is belangrijk voor het functioneren van onze democratische instellingen en voor de toekomst van ons land. Pas dan maakt een echte verzoening een kans op slagen."

Het SOMA is een federaal wetenschappelijk centrum waarin historici werken rond oorlog en conflicten in de hedendaagse samenleving, met bijzondere aandacht voor de Tweede Wereldoorlog. (belga/sps)