Grondwettelijk Hof vernietigt 'de facto vetorecht' vader voor dubbele achternaam

Het Grondwettelijk Hof vernietigt het 'de facto vetorecht' van de vaders bij de keuze om kinderen al dan niet een dubbele achternaam of de familienaam van de moeder te geven. Ouders behouden wel de vrijheid om samen zelf de naam te kiezen. De rechters laten de omstreden regeling nog tot eind 2016 bestaan om geen rechtsonzekerheid te scheppen.

Toenmalig Justitieminister Annemie Turtelboom (Open Vld) voerde in 2014 de vrije keuze in voor familienamen. Voortaan kunnen ouders kiezen voor de naam van de vader, de moeder of een combinatie van beide namen in een volgorde naar keuze. Raken de ouders er niet uit, dan krijgt het kind - zoals in het verleden - de achternaam van de vader.

Net dat laatste punt geeft vaders de facto echter een vetorecht, hekelde het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen. Het stapte naar het Grondwettelijk Hof, net als een particuliere moeder die het niet eens was met die terugvalregel. De grotere keuzevrijheid werd niet aangevochten.

De rechters geven hen nu gelijk. Moeders worden door de regel op discriminerende wijze behandeld omdat die regel "tussen de vader en de moeder van een kind een verschil in behandeling instelt dat uitsluitend gegrond is op het criterium van het geslacht, hetgeen tot gevolg kan hebben dat aan de vader een vetorecht wordt gegeven", oordeelt het Grondwettelijk Hof.

Nieuwe regeling tegen eind dit jaar

De terugvalregel wordt dus vernietigd, maar blijft wel gehandhaafd tot eind 2016 om rechtsonzekerheid te vermijden. De beslissing verplicht de wetgever wel om tegen dan een nieuwe regel in te stellen. Het is immers wel degelijk noodzakelijk om een regeling achter de hand te hebben voor situaties waarin vader en moeder het niet eens raken, onderstreept het Grondwettelijk Hof.

Een wettelijke regel heeft in dat geval bepaalde voordelen, wetende dat het alternatief erin bestaat om een rechter te laten oordelen. Het Grondwettelijk Hof onderstreept daarbij het belang om op een "eenvoudige, snelle en eenvormige wijze" vanaf de geboorte de naam van een kind te bepalen.

Toenmalig minister Turtelboom had de keuze voor de naam van de vader als terugvalregel destijds verdedigd door te verwijzen naar de traditie en de wil om de hervorming geleidelijk tot een goed einde te brengen. De rechters van het Grondwettelijk Hof vinden dat echter niet voldoende om een verschil in behandeling tussen mannen en vrouwen te verantwoorden. En al helemaal niet als je weet dat de doelstelling van de wet erin bestaat de gelijkheid van mannen en vrouwen te verwezenlijken.

"Overwinning voor de gelijkheid"

Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen is verheugd over het arrest van het Grondwettelijk Hof. Het instituut spreekt in een reactie over een "overwinning voor de gelijkheid" en pleit ervoor om bij onenigheid de dubbele familienaam te gebruiken met een neutrale regel voor de volgorde van de twee namen.

"Het feit dat sinds de inwerkingtreding van de wet één kind op tien (ook) de naam van de moeder draagt is het begin van een echte mentaliteitsverandering. De beslissing van het Grondwettelijk Hof vandaag is meer dan louter symbolisch. In de huidige context van bedreigingen tegen de rechten van vrouwen herinnert deze beslissing eraan dat de gelijkheid van vrouwen en mannen opgenomen is in onze Grondwet", verklaart adjunct-directeur Liesbet Stevens Van Ongeval.

Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen vraagt de wetgever in geval van onenigheid tussen de ouders, of als er geen keuze wordt gemaakt, automatisch de dubbele familienaam te gebruiken met een neutrale regel om de volgorde van de twee namen te bepalen. Het dringt ook aan op een overgangsregel die vrouwen die door dit artikel benadeeld werden de kans geeft om alsnog de naam van hun kind te veranderen in de dubbele familienaam.

CD&V wil "grondige reparatie"

CD&V-Kamerleden Sonja Becq en Raf Terwingen pleiten voor een grondige reparatie van de naamwetgeving. De Vlaamse christendemocraten hadden zich de vorige legislatuur tegen de nieuwe wet verzet. "Wij hebben toen tegengestemd omdat deze wet net discriminatie in de hand werkt, want dit komt neer op een veto van de vader. Het Grondwettelijk Hof bevestigt onze stelling", besluiten Becq en Terwingen.