In België leeft bijna 1 kind op de 5 in armoede

Bijna een op de vijf kinderen (18,8 procent) jonger dan 18 jaar in België leeft in een gezin met een inkomen onder de armoederisicodrempel. Tien jaar geleden was dat 15,9 procent. Dat blijkt uit het nieuwe jaarboek van het Centrum Ongelijkheid, Armoede, Sociale Uitsluiting en de Stad (OASeS) van de UAntwerpen. "Onrechtvaardig", klinkt het bij de onderzoekers, die wijzen op het welvarend karakter van België.

Het gaat vooral om kinderen in eenoudergezinnen (36,4 procent), grote gezinnen (20,0 procent), kinderen van laagopgeleide ouders (53,8 procent) en om kinderen met ouders die geboren zijn buiten België (37,2 procent). Kinderen in een gezin waar bijna niemand werkt, lopen het grootste risico (73,6 procent) op armoede. Bijna 7 procent van de kinderen leeft in een gezin met erg weinig materiële middelen.

Het leefloon voor een alleenstaande bedraagt 833,71 euro. Dat is 251 euro lager dan de armoederisicogrens. Ook de minimumwerkloosheidsuitkering voor een alleenstaande ligt daar 113 euro onder.

"In een welvarend land als België zijn dergelijke cijfers onrechtvaardig, vooral omdat kinderen die in armoede leven daar de rest van hun leven de gevolgen van kunnen dragen", klinkt het bij de onderzoekers. Ze verwijzen naar Nederlands onderzoek, waaruit blijkt dat armoede een emotionele, materiële en sociale belasting vormt, en dat jongeren zich vaak buitengesloten voelen of zich schamen.

Armoede veroorzaakt ook spanningen binnen het gezin, en kinderen in armoede maken zich vaak zorgen over geldproblemen. Zo zijn sommige kinderen bang om uit hun huis gezet te worden, geen eten of spullen te hebben of nog meer schulden te maken. Bij anderen leiden die zorgen ook tot fysieke klachten.

Uit datzelfde onderzoek blijkt ook dat armoede een groot taboe blijft. Kinderen proberen hun problemen vaak verborgen te houden op school en voor vriendjes. Voor meer dan een kwart van de kinderen is armoede een reden om geen vrienden mee naar huis te nemen. Daarom is er meer sensibilisering nodig, ook in onderwijs, stellen de onderzoekers.

Te dure gezondheidszorg en huisvesting

Armoede heeft ook ernstige gevolgen voor de gezondheid, zo blijkt uit het rapport. In 2013 zei 4,8 procent van de Vlaamse gezinnen dat ze een bezoek aan de dokter of de aankoop van medicijnen moesten uitstellen omwille van financiële redenen. Voor 20,7 procent pasten de uitgaven voor gezondheidszorg maar moeilijk binnen het gezinsbudget. Vooral bij eenoudergezinnen wordt noodgedwongen bespaard op gezondheidszorg.

Ook de vaak gebrekkige huisvesting speelt daarin een rol. In 2012 had bijna 60 procent van de private huurders met een laag inkomen problemen met het betalen van de huur. In 1995 was dat nog 29,2 procent. Dat is voornamelijk het gevolg van de stijgende huurprijzen. In 2014 gaf 30,1 procent van de Belgische gezinnen aan dat de totale kost voor huisvesting (hypotheek of huur, verzekeringen en onderhoud van de woning) een zeer zware financiële last vormen. Bij eenoudergezinnen is dat 52,8 procent. Als gevolg daarvan leefde 21,0 procent van de kinderen in ons land in een woning met een lekkend dak, vochtige muren of vloeren, of rottend raamwerk. Bij kinderen van gezinnen in armoede liep dat op tot 37,5 procent, tegenover 17,2 procent van de niet-arme kinderen.

Ongezonde woonomstandigheden kunnen aanleiding geven tot gezondheidsproblemen zoals luchtwegklachten. Zo verhogen een laag inkomen van de ouders en het wonen in achtergestelde buurten de kans op astma.

Geen verjaardagsfeestje

Armoede ondermijnt ook het recht van kinderen op vrije tijd en spel. Zo kon 68,7 procent Belgische gezinnen met kinderen in armoede zich in 2014 geen week vakantie weg van huis veroorloven. Het Nederlandse onderzoek toonde aan dat kinderen in armoede noodgedwongen vaak thuis zitten en daardoor heel wat missen. Sommigen kunnen geen verjaardagsfeestje vieren, kunnen niet met vriendjes naar het zwembad of mee op schoolreis of op kamp.

Vlaamse kinderen (12-17 jaar) uit eenoudergezinnen (64,7 procent), uit BSO-richtingen (45,0 procent) en kinderen van ouders uit de lagere arbeidersklasse (52,7 procent) nemen minder vaak deel aan een vereniging of groepsgerichte vrijetijdswerking, zoals een jeugdhuis, tekenacademie, milieubeweging, ... Vlaamse kinderen (6-17 jaar) uit arme gezinnen hebben ook 44 procent minder kans om lid te zijn van een sportclub dan kinderen uit niet-arme gezinnen.

Dat is niet alleen het gevolg van financiële drempels, maar ook door een gebrek aan voldoende (sport)voorzieningen en -aanbod in de buurt speelt een rol.

Werkloosheid bij jongeren

Ook jongeren worden steeds vaker geconfronteerd met financiële moeilijkheden. Het armoederisico van 18-24-jarigen ligt ook op 18,8 procent, een percentage dat al stijgt sinds 2008. Het maandelijkse gemiddeld aantal leefloongerechtigden nam tussen 2013 en 2014 met 3,9 procent toe, maar bij jongeren onder de 25 was dat 5,1 procent. Jongeren tussen de 18 en 25 jaar vertegenwoordigden vorig jaar zo'n derde van het totale aantal leefloners.

Veel heeft te maken met de hoge werkloosheidsgraad bij jongeren. De tewerkstellingsgraad bij jongeren daalde tussen 2008 en 2014 van 81,6 procent naar 73,8 procent, maar laaggeschoolden worden harder getroffen.

De langdurige werkloosheid (langer dan een jaar werkloos) bij jongeren in België steeg tussen 2008 en 2014 van 4,9 procent naar 8 procent. 12,5 procent van de Vlaamse jongeren die in 2014 de schoolbanken verlieten, was een jaar later nog werkloos. Heel wat Vlaamse jongeren (17 procent) moeten het noodgedwongen stellen met een tijdelijk arbeidscontract, terwijl ze liever vast werk willen.