Verkiezingen 2012: Waar mikken Vlaamse partijen op en hoe staan ze ervoor?

> N-VA: kleine speler in gemeenten
De N-VA mag dan wel de populairste partij van Vlaanderen zijn, op lokaal vlak is ze nog een kleine speler. De gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober moeten daar verandering in brengen. Wat niet betekent dat het nationale succes zich in elke gemeente zal vertalen.

De federale verkiezingen van 2010 maakten van de N-VA met voorsprong de grootste politieke formatie van het land. In de peilingen maakt de partij van Bart De Wever zelfs nog vooruitgang. En het ledenaantal groeit exponentieel. Bijna 35.000 mensen zijn nu lid van de N-VA, dat is een verdubbeling op twee jaar tijd. In de gemeenteraden is die groei nog niet weerspiegeld. De partij levert slechts een handvol burgemeesters, waarvan een aantal zich pas de voorbije jaren bij N-VA aansloot.

Nationale succes uitspelen
Zes jaar geleden, toen N-VA nog op heel veel plaatsen in kartel met CD&V opkwam, had de partij zowat tweehonderd gemeenteraadsleden. Dat aantal zal ongetwijfeld fors toenemen. Zes jaar geleden kwam N-VA in 164 gemeenten op, in slechts 35 met een eigen lijst. Nu heeft de partij in bijna 300 Vlaamse en elf Brusselse gemeenten lijsten ingediend. In 270 gevallen gaat het om eigen lijsten, kartels zijn een uitzondering. Een bewuste keuze. De partij wil op zoveel mogelijk plaatsen het nationale succes uitspelen om de partij lokaal te verankeren.

Toch zullen de verkiezingen geen "landslide" veroorzaken in gemeenteradenland. "Nationale trends echoën, maar ook niet meer dan dat", waarschuwde politocoloog Johan Ackaert maanden geleden al. Ook de N-VA zelf hoedt zich voor overmoed. "Op lokaal vlak is de achterstand met de traditionele partijen te groot om in een verkiezing weg te werken", zei voorzitter De Wever al.

Kracht van verandering
Inhoudelijk kleurt de partij de lokale stembusslag wél nationaal in. Met de slogan "de kracht van verandering" wil de partij de kiezer duidelijk maken dat elke N-VA-stem op 14 oktober er een is tegen de federale regering-Di Rupo, met wie de N-VA wil afrekenen in 2014, wanneer er voor alle parlementen in ons land verkiezingen zijn.

Uiteraard wordt het uitkijken naar het resultaat van de partijboegbeelden. Partijvoorzitter Bart De Wever is kandidaat-burgemeester in Antwerpen, waar hij de strijd aangaat met sp.a-burgemeester Patrick Janssens. Kamerlid Siegfried Bracke wil in Gent een centrumrechts alternatief aanbieden voor de roodgroene lijst van de socialist Daniël Termont.

> CD&V wil de grootste blijven
CD&V is sinds jaar en dag marktleider in lokale democratie. De christendemocraten willen die positie na de gemeenteraadsverkiezingen behouden. "We willen de grootste bestuurspartij blijven", liet CD&V-voorzitter Wouter Beke al optekenen.

De cijfers liegen er niet om. In de 308 Vlaamse gemeenten levert CD&V meer dan duizend schepenen en 1.700 gemeenteraadsleden. Meer dan de helft van de burgemeesters is lid van CD&V. Daarmee bezetten de christendemocraten ruim een derde van de zitjes van de verzamelde gemeenteraden.

Geen evidentie
Even goed doen is geen evidentie. Zes jaar geleden had de partij op nationaal vlak de wind in de zeilen. CD&V-boegbeeld Yves Leterme voerde de populariteitspolls aan en het kartel met N-VA voerde de nationale peilingen aan. Bovendien is CD&V de enige partij in het land die bij lokale verkiezingen altijd beter scoorde dan bij nationale stembusgangen.

De kartelformule is, op uitzonderingen na, dood en begraven. En de kleine kartelpartner van nu is een te duchten concurrent die op lokaal vlak een stuk van de markt wil inpikken. Het nationale succes van N-VA schrikt partijvoorzitter Wouter Beke echter niet af, "ook al krijgen de negatieve stemmen vaak het luidste of laatste woord", klonk het op een kandidatendag.

Iedereen inbegrepen
De christendemocraten voeren een campagne onder de noemer "iedereen inbegrepen" en focussen op veilig en betaalbaar wonen.

Uitkijken wordt het naar het resultaat in de steden. In de meeste centrumsteden staat CD&V sterk. In Brugge, Roeselare, Kortrijk, Aalst, Dendermonde, Genk en Turnhout is de burgemeester een CD&V'er. In de grote steden Gent en Antwerpen staat CD&V er niet zo goed voor. In Antwerpen, de grootste stad van Vlaanderen, komt de partij niet op met een eigen lijst, maar staan CD&V'ers op de stadslijst van de socialistische burgemeester Patrick Janssens. In Gent staat Veli Yüksel voor de zware taak om CD&V opnieuw meer op de kaart te krijgen.

> SP.A voelt hete adem in de nek
Voor sp.a is het op 14 oktober uitkijken hoeveel rode bastions de gemeenteraadsverkiezingen kunnen overleven. De Vlaamse socialisten staan traditioneel erg sterk in de steden, maar voelen her en der toch hete adem in hun nek. Zo kan Louis Tobback in Leuven ongetwijfeld op beide oren slapen, terwijl dat voor zijn Antwerpse evenknie Patrick Janssens wel even anders is. Met Bart De Wever als uitdager maakt de Scheldestad zich op voor een titanenstrijd.

Het lijstje steden met burgervaders van socialistisch signatuur oogt indrukwekkend. In Antwerpen, Gent, Oostende, Leuven, Hasselt, Sint-Niklaas en Lommel draagt een sp.a'er de sjerp, maar ook in steden als Brugge, Mechelen, Aalst en Turnhout maakt de partij deel uit van de meerderheid. Met gemiddeld zo'n 33 procent van de stemmen in de negen grootste steden van Vlaanderen, vertrok de sp.a in 2006 dan ook vanuit een stevige onderhandelingspositie.

Einde van burgemeester Janssens?
In Antwerpen konden de socialisten zelfs rekenen op 22 van de 55 zetels, mede dankzij de polarisatie Janssens-Dewinter en met een welkom duwtje in de rug van de 0110-concerten. Maar wel ten koste van partijen als Open Vld en het kartel CD&V/N-VA. Zij werden opgevist, maar liberalen en christendemocraten lijken nu opnieuw veroordeeld tot de coulissen van het topduel Janssens-De Wever. De uitslag daarvan ligt nog lang niet vast, maar een recente peiling voorspelde nog een nipte winst voor De Wever en dus het einde van burgemeester Janssens.

En ook zijn Gentse evenknie Daniël Termont lijkt alvast een extra verzekering te hebben ingebouwd door een kartel te smeden met de groenen. Samen waren zij in 2006 goed voor 23 van de 51 zetels (17+6). Coalitiepartner Open Vld staat echter niet te springen voor een meerderheid met Groen, evenmin als de N-VA van Siegfried Bracke. Termont zal dus moeten afwachten hoe de kiezer de kaarten schudt.

De sjerp van de Hasseltse Hilde Claes staat eveneens op het spel. Claes bouwde heel wat krediet op met haar kordate aanpak van het Pukkelpopdrama, maar verloor veel van haar glans door de fall-out van het HaZoDi-schandaal rond de graaicultuur bij de politie. In Leuven, Lommel en Oostende lijken de socialisten zekerder van hun zaak. Nestor Louis Tobback zit al jaren stevig in zijn Leuvense zadel, terwijl ook Peter Vanvelthoven in Lommel de wind in de zeilen voelt. Hij oogstte bovendien niets dan lof over zijn kordate maar serene aanpak van de busramp in Sierre, die vooral in Lommel diepe wonden sloeg.

Keizer van Oostende
In Oostende haalde de sp.a in 2006 een absolute meerderheid. Of ze die zal kunnen behouden is nog koffiedik kijken, maar tekens van een zware afstraffing tonen zich voorlopig niet. Al valt natuurlijk af te wachten in welke mate het boek over 'Keizer van Oostende' Johan Vande Lanotte zich zal laten voelen. Coalitiepartners CD&V en Open Vld tonen zich alvast tevreden met de huidige samenwerking.

Hoe het ruimere plaatje er voor de sp.a zal uitzien, valt moeilijk te voorspellen. In algemene peilingen hielden de socialisten de jongste maanden in elk geval relatief goed stand. De sp.a neemt in ruim honderd gemeenten deel aan het bestuur. Bedoeling is uiteraard dat resultaat op 14 oktober te herhalen.

Onderling gehakketak
De vraag is nog of en hoe de prestaties van de federale en de Vlaamse regering zullen spelen op lokaal vlak. De Vlaamse ploeg haalde de voorbije maanden vooral het nieuws met onderling gehakketak, onder meer na kritiek van sp.a-vicepremier Ingrid Lieten op de goedgekeurde milieuvergunning voor winkelcomplex Uplace in Machelen. Federale oppositiepartij N-VA zet zich dan weer fors af tegen de regering-Di Rupo en hoopt dat contrast ook lokaal te kunnen verzilveren.

Sp.a-voorzitter Bruno Tobback is alvast niet van plan in dat spelletje mee te stappen. "Dat is ook een vorm van eerlijkheid, het gaat in oktober niet over onze nationale kopstukken", klonk het recent nog in enkele kranten. Om de lokale verscheidenheid nog extra in de verf te zetten, besloten de socialisten ook geen nationale slogan te lanceren.

> OPEN VLD wil het verschil maken
Op zoveel mogelijk plaatsen het verschil maken. Met die ambitie trekt voorzitter Alexander De Croo van Open Vld naar de lokale verkiezingen van 14 oktober. Een percentage op die ambitie kleven, doet De Croo niet. De partij komt op sommige plaatsen immers onder een andere naam of in een kartel op.

Open Vld telt momenteel zeventig burgemeesters in zijn rangen en maakt deel uit van 139 coalities. De stad waar het hele land de avond van 14 oktober naar uitkijkt, is Antwerpen. Open Vld kwam in de Scheldestad zes jaar geleden net onder de tien procent uit. De partij maakt er deel uit van de meerderheid, maar de twee liberale schepenen Ludo Van Campenhout en Luc Bungeneers, die toen de meeste stemmen haalden, stapten intussen over naar N-VA.

Opvallende nieuwkomers
Ditmaal voert minister van Justitie Annemie Turtelboom de Antwerpse lijst aan. Zij verhuisde nog niet zo lang geleden van Puurs naar de Sinjorenstad om er de blauwe rangen aan te voeren in de verwachte titanenstrijd tussen burgemeester Patrick Janssens (sp.a) en zijn grote uitdager Bart De Wever (N-VA). Opvallende nieuwkomers op de lijst zijn korpschef Eddy Baelemans en Karin Heremans, de directeur van het Koninklijk Atheneum.

Traditioneel staat Open Vld sterk in Oost-Vlaanderen. Al een kwarteeuw stond paars aan het roer in hoofdplaats Gent. Maar door het kartel tussen sp.a en de groenen zit een verlenging er niet meteen in, en afgaande op de reactie van de liberalen op dat kartel, is een paarsgroene variant de komende zes jaar geen evidentie. Bovendien is het uitkijken naar het resultaat van N-VA, onder aanvoering van Kamerlid en oud-journalist Siegfried Bracke. Eerste schepen Mathias De Clercq neemt bij Open Vld het lijsttrekkerschap op zich.

Tegenvallende resultaten
Belangrijk is wat er na de gemeenteraadsverkiezingen bij Open Vld te gebeuren valt. De Vlaamse liberalen mogen ergens in het najaar opnieuw een voorzitter kiezen. De Croo is kandidaat om zichzelf op te volgen.

Electoraal heeft de partij de voorbije jaren echter de successen niet meteen aan mekaar geknoopt en ook in de peilingen scheert ze geen hoge toppen. Enkele maanden geleden greep Brussels kopstuk Guy Vanhengel de slechte peilingen aan om een voorzitterswissel te suggereren. "Als de resultaten tegenvallen, is er een wissel van trainers. Soms moet een club van coach veranderen", luidde het. Het is afwachten of iemand, bij een tegenvallende score op 14 oktober, de resultaten zal aangrijpen om met De Croo de strijd aan te gaan voor de sleutel van de Melsensstraat.

> GROEN hoopt terrein terug te winnen
Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 moest Groen wat gemeenteraadszitjes inleveren. De groenen willen nu wat terrein terugwinnen en op meer plaatsen meebesturen, zowel in de steden als op het plattenland.

Groen kende zijn beste lokale verkiezingen in 2000, toen het toenmalige Agalev mee in de paars-groene regeringen zat. Zes jaar geleden was de partij nog aan het bekomen van de mokerslag van 2003, toen Agalev bij de federale parlementsverkiezingen van de kaart werd geveegd. De groenen kwamen in 2006 op minder plaatsen op, vielen her en der terug en verloren in Antwerpen. In Gent wonnen ze wat zetels bij. De groene burgemeesters van de Antwerpse "tramgemeenten" hielden stand (Mortsel) of wonnen (Zwijndrecht).

De partij wil nu wat terrein terugwinnen. Groen komt in een twintigtal gemeenten meer op dan zes jaar geleden. Partijvoorzitter Wouter Van Besien, zelf kandidaat in Antwerpen, wil er in heel Vlaanderen zestig zitjes meer dan de bijna 250 die groenen nu bezetten. Bovendien willen ze op meer plaatsen in de meerderheid inbreken.

Positief alternatief
Groen positioneert zich als "positief alternatief" in de verwachte strijd tussen de klassieke partijen en de N-VA. Die komen volgens de groenen enkel met "oubollige recepten". De woon- en energiekosten van gezinnen staan centraal in het programma, net als mobiliteit.

In Gent heeft Groen kans op bestuursdeelname. De partij heeft er een kartel met de socialisten van burgemeester Daniël Termont. In Antwerpen moeten kamerfractieleidster Meyrem Almaci en Van Besien de klus klaren en zich tussen de tweestrijd Janssens-Dewinter proberen te wringen. Bestuursdeelname is er verre van evident. In Mechelen heeft het groene kamerlid Kristof Calvo een "open stadslijst" met Open Vld-burgemeester Bart Somers.

> VLAAMS BELANG houdt vast aan veiligheidsthema
Hoewel de verwachtingen over de score van het Vlaams Belang op 14 oktober niet hooggespannen zijn, komt de partij toch nog in nagenoeg evenveel gemeenten op als zes jaar geleden. "We weten dat de kaarten niet zo goed liggen als zes jaar geleden, maar we rekenen erop dat we met het veiligheidsthema de kiezer kunnen overtuigen", stelt partijvoorzitter Bruno Valkeniers.

Het Vlaams Belang komt in zeker 201, mogelijk 210, van de 308 Vlaamse gemeenten op, tegen 238 in 2006. De partij tekent present in alle Antwerpse stadsdistricten, alle provinciale districten, en zes, mogelijk acht, Brusselse gemeenten. In veertien Vlaamse gemeenten komt het Vlaams Belang onder een andere naam of in kartel met een lokale lijst op.

Interne verdeeldheid
Het Vlaams Belang lijkt al een aantal jaren over zijn hoogtepunt heen te zijn. De partij kreeg niet enkel af te rekenen met de zware concurrentie van de N-VA, die een deel van de aanhang wegzoog. De interne verdeeldheid verlamde de partij enkele jaren en zorgde ervoor dat in een aantal steden en gemeenten waar het Vlaams Belang zeer sterk stond het boegbeeld vertrok, zoals in Beveren (Bruno Stevenheydens), Aalst (Karim Van Overmeire) of Gent (Belfortploeg rond Francis Van den Eynde). Ook in andere gemeenten zal de crisis nog nawerken. Sinds enige tijd heeft de partij de toon opnieuw verhard en wordt de nadruk meer gelegd op het veiligheidsthema en de islamisering. Maar de vraag is of dit het tij kan doen keren.

> Eerste verkiezingen voor LDD
Het lijkt onwaarschijnlijk, maar voor LDD of voorganger Lijst Dedecker, zijn het op 14 oktober de eerste gemeenteraadsverkiezingen. De partij zag immers pas het levenslicht in de lente van 2007, en de gemeente- en provincieraadsleden die sindsdien namens LDD zetelen waren op een andere lijst verkozenen in 2006.

Voorzitter Jean-Marie Dedecker gaat met beperkte ambities naar de stembusslag. Bij de federale verkiezingen van 2007 en Vlaamse verkiezingen van 2009 haalde de partij een goed resultaat, maar door intern gekrakeel en de opkomst van N-VA zakte LDD weg tot nog één Kamerzetel in 2010. De peilingen wijzen vooralsnog niet op beterschap.