Truman Show in het echt: "Ik zit vast in een realitysoap!"
The Truman Show is een Amerikaanse film die alweer bijna twintig jaar oud is. In de hoofdrol Jim Carrey als Truman Burbank, die onbewust het hoofdpersonage is van een realitysoap. In de werkelijkheid lijden patiënten écht aan de Truman Show-waan. Zij denken dat alles rondom hen in scène is gezet. Psychiater Joel Gold schreef er met zijn broer Ian een boek over: Suspicious Minds: How Culture Shapes Madness.
We hebben anno 2016 de mond vol over onze privacy, of eerder het bijna totale gebrek daaraan. De film van Peter Weir uit 1998 trok toen al de lijn door tot in het absurde: een man speelt zonder het te weten de hoofdrol in een tv-show. Zijn doen en laten wordt vastgelegd door verborgen camera's, terwijl hij denkt dat de kunstmatig gecreëerde wereld waarin hij leeft helemaal écht is.
Maar vooral in de VS komt het Truman Show-syndroom bij geesteszieke mensen ook in de reële praktijk voor. Deze patiënten zijn ervan overtuigd dat ze vastzitten in een tv-programma. Zo dacht de 26-jarige Albert zelfs dat 9/11 een of andere plot was om een reactie van hem los te krijgen om de kijkcijfers op te krikken.
Van Vrijheidsbeeld springen
Brian was een beeldend kunstenaar uit Los Angeles. Na het zien van The Truman Show begon de alleenstaande Amerikaan te denken dat ook hij in het geniep gefilmd werd en gevolgd werd door miljarden kijkers. Zijn leven werd gecontroleerd door voor hem onbekende regisseurs, zo dacht Brian. Hij zag geen uitweg uit die geënsceneerde wereld en wou van het Vrijheidsbeeld zijn dood inspringen. Hij werd op tijd overgebracht naar het Bellevue-ziekenhuis in New York, waar psychiaters hem diagnosticeerden met de Truman Show-waan. Brian dacht dat zijn schoolvriendinnetje naar zijn tv-show keek en hem zou helpen ontsnappen boven op het Vrijheidsbeeld.
Ook de 26-jarige Albert uit Pennsylvania leed aan hetzelfde syndroom en meende de ster van een realitysoap te zijn. Albert, die nog bij zijn ouders woonde, wou naar Europa vliegen om de waarheid te achterhalen. Bij de psychiater vergeleek hij zijn leven met dat van Truman Burbank. Hij was ervan overtuigd dat ze hem in het ongewisse lieten en dat iedereen rondom hem betrokken was bij de samenzwering om de show in de lucht te houden.
Staan Twin Towers er nog?
Zelfs de terreuraanslagen van 9/11 waren volgens hem in scène gezet. Vliegtickets naar Europa bleken te duur en daarom wou Albert naar Ground Zero trekken om te zien of de Twin Towers al dan niet nog overeind stonden. Dan zou hij weten of hij bedrogen werd. Uiteindelijk ging hij toch niet naar Ground Zero, maar stormde hij het hoofdkwartier van de Verenigde Naties binnen om asiel aan te vragen tegen zijn eigen leven. Hij gaf een veiligheidsagent een klap en werd opgenomen in het Bellevue-ziekenhuis om er met psychiater Joel Gold te spreken. Albert gaf het ene moment toe dat hij geestesziek was en het andere eiste hij de regisseur te spreken, beschrijft Gold in zijn boek.
Een ander geval is dat van David, een paranoïde, prikkelbare en seksueel geobsedeerde cannabisroker. Zijn vriendin had hem net de laan uitgestuurd en toevallig werkte hij mee aan een populaire realityshow. Hij dacht dat die over hem ging. Zijn ouders waren volgens hem niet zijn biologische vader en moeder. Zijn familie had de hele tv-crew ingehuurd met wie hij samenwerkte, zo dacht hij. Hij werd uiteindelijk ontslagen.
LEES VERDER ONDER DE TRAILER
De Truman Show-waan is een relatief nieuwe vorm van paranoia, die altijd al bestond maar door de film en reality-tv meer in de kijker kwam. Het is niet geweten hoeveel personen er precies aan lijden. "Maar ik kan je verzekeren dat ik constant telefoontjes en mailtjes krijg van mensen die ermee te maken hadden", zegt Gold aan news.com.au. "Zelf heb ik de laatste jaren vijf patiënten met het Truman Show-syndroom behandeld. Ik beschouw het als een mogelijk belangrijk fenomeen." Dokter Gold vond bewijs dat de omgeving een rol speelt bij psychische problemen. Hij bestudeert hoe bij wanen de wisselwerking verloopt tussen cultuur - en dan vooral de sociale omgeving - en neurobiologie.
Wantrouwen
"In onze huidige controlesamenleving en door onze cultuur van instant roem, gevoed door het internet en sociale media, neemt de overtuiging dat je gecontroleerd wordt de vorm aan van de overtuiging dat je bekeken wordt. Wanneer jij of ik in het oog gehouden worden, verandert ons gedrag. Maar wij worden niet de hele tijd bekeken. Stel je voor dat je dat toch zou geloven."
Volgens klinisch psycholoog Bob Montgomery heeft deze speciale vorm van paranoia vaak te maken met het verleden van iemand. "Het komt meestal voor bij iemand die door anderen bedrogen of in de steek gelaten werd en die geleerd heeft niemand te vertrouwen." Een tv-serie of een film kunnen de paranoiagevoelens voeden. "Van iemand die op straat rondloopt met een camera begin je dan meteen te denken dat die je volgt."
