Bersani wint in Kamer, in Senaat Berlusconi grootste; Grillo haalt kwart stemmen

De verkiezingen in Italië zijn uitgedraaid op een zeer verrassende uitslag en een historische roep om verandering. In het licht van de crisis in de Europese Unie en de eurozone is het verdeelde land slecht nieuws, want een stabiele regering lijkt schier onmogelijk. De centrumlinkse coalitie van Pier Luigi Bersani heeft in de Kamer van Afgevaardigden slechts een minieme voorsprong op het rechtse blok van Silvio Berlusconi, die een straffe comeback maakt en door het complexe kiessysteem de grootste wordt in de Senaat. In de Senaat is het 31,6% voor Bersani tegen 30,7% voor Berlusconi, in de Kamer 29,54% versus 29,18%, een veel kleiner verschil dan in de peilingen waardoor Berlusconi zich de grote winnaar noemt. Eigenlijk is dat echter de komiek Beppe Grillo, die zowat een kwart van de stemmen wegkaapt en met zijn 'Movimento 5 Stelle' zelfs de grootste kamerfractie zou worden. Grootste verliezer is duidelijk premier Mario Monti die nog geen tien procent van de Italianen kon overtuigen.

Centrum-links in Italië heeft de meeste stemmen ontvangen voor de Senaat (31,6 procent tegen 30,7 pct voor de centrum-rechtse coalitie van Silvio Berlusconi), maar geen van beide blokken behaalde er een meerderheid van de zetels. Dat maakte het Italiaanse ministerie van Binnenlandse Zaken bekend, nu alle stemmen geteld zijn. Centrum-links heeft in de Senaat zelfs minder vertegenwoordigers, doordat de zetelverdeling gebeurt op basis van regionale uitslagen. De coalitie van Pier Luigi Bersani won 113 zetels, tegen 116 voor het blok rond Berlusconi. Voor een meerderheid in de Senaat zijn minimaal 158 zetels nodig. Er zal dus een coalitie gevormd moeten worden, maar dat ligt moeilijk. De partij van uittredend premier Mario Monti behaalde niet genoeg stemmen (9,13 pct of 18 zetels). Met de Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo (23,79 pct en 54 zetels) ligt samenwerking dan weer minder voor de hand.

Moeilijke coalitievorming
In de Kamer van Volksvertegenwoordigers controleert de centrum-linkse coalitie van Bersani wel een meerderheid van de zetels. Het stemmenverschil met de conservatieven is zeer miniem (29,54 pct versus 29,18 pct), maar door het complexe kiessysteem heeft men bij winst recht op een bonus onder de vorm van extra zetels. Centrum-links controleert 340 van de 630 zetels, een krappe meerderheid. Grillo behaalde voor de Kamer 25,55 pct van de stemmen, Mario Monti slechts 10,56 pct.De coalitie van Bersani zal dus een partner nodig hebben om aan een meerderheid van 158 van de 315 zetels te komen. Maar Monti kan met 9,14 pct van de stemmen niet voor die meerderheid zorgen. Grillo's Vijfsterrenbeweging telt voorlopig 23,79 pct van de stemmen.

Vakbonden weg en euro-referendum
Niemand had kunnen voorspellen dat de stembusgang zo'n historische proporties zou aannemen, al is het nog de vraag of de uitslag het land wel vooruit zal helpen. De M5S van de populaire komiek Beppe Grillo zorgt voor de grootste schok: de Movimento Cinque Stelle (5-Sterrenbeweging) forceert een nooit-geziene doorbraak die zelfs de opgang destijds van Bossi's Lega Nord doet verbleken. Met een kwart van de stemmen, de grootste partij in de Kamer, wordt Grillo's beweging voor verandering bijna 'incontournable', tenzij de twee grote blokken (die echt water en vuur zijn) elkaar heel onverwachts zouden vinden. Die verandering is wel zeer radicaal, want Grillo wil de vakbonden afschaffen en een referendum over de euro organiseren. Dat is dus het slechte nieuws, want deze uitslag riskeert de delicatie situatie in de eurozone verder te destabiliseren.

Nipte voorsprong Bersani in Kamer
Het grootste blok krijgt volgens de kieswet extra zetels voor een 'automatische' meerderheid van 55 procent. Centrumlinks en centrumrechts zijn daarom samenwerkingsverbanden van partijen. De Democratische Partij van Bersani claimde ondanks de onduidelijkheid toch al de overwinning, maar geeft toe dat de coalitievorming zeer moeilijk wordt. "Italië bevindt zich in een zeer delicate situatie."

Monti toch tevreden
Wat opvalt is het slechte resultaat van Mario Monti, de leider van de huidige technocratische regering. Zowel voor de Kamer als de Senaat zou de econoom amper 10 procent halen, wat zou betekenen dat hij de kiesdrempel niet haalt. Toch toonde technocraat Mario Monti zich tevreden met het resultaat. "Sommigen zijn wellicht uitgegaan van een iets beter resultaat, maar ik ben zeer tevreden".

Berlusconi eist Senaat op
Vooral in de Senaat wordt de situatie heel complex. Dankzij zijn voorsprong in vier cruciale regio's veroverde Berlusconi's blok de meeste zetels in de Senaat en kan de boel daar blokkeren. De 'meerderheidspremie' in Lombardije, Sicilië, Veneto en Campania levert Berlusconi tientallen 'extra' senatoren op. De RAI voorspelt dat geen werkbare politieke meerderheid kan worden gevormd in de Senaat zonder Grillo.

Opnieuw naar stembus?
De uitslag van de parlementsverkiezingen dreigt Italië 'onregeerbaar' te maken. In Italiaanse media werd al de mogelijkheid geopperd om meteen nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Volgens Enrico Letta, de adjunct-secretaris van de Democratische Partij (links), zullen de Italianen weer moeten gaan stemmen als geen van de coalities een duidelijke meerderheid heeft in zowel kamer als senaat. "Als alles blijft zoals het nu is, zal het volgende parlement niet te besturen zijn", zei Letta aan de RAI. "Er zal een nieuwe kieswet gestemd worden, en we zullen terugkeren naar de stembus."

Toch is dat is in deze complexe situatie geen oplossing, volgens Letta. Bersani's groepering zal als grootste in de Kamer het voortouw nemen in de consultaties met president Giorgio Napolitano. Er moet een oplossing worden gevonden die rekening houdt met de "sociale vermoeidheid'' na het bezuinigingsbeleid van het afgelopen jaar. Ook moet de door schandalen geteisterde politiek het vertrouwen van de burger herwinnen, aldus Letta.

Italië is op weg naar een grote coalitie tussen centrum-links en de conservatieven van Silvio Berlusconi. Dat heeft Beppe Grillo, de leider van de Vijfsterrenbeweging, vanavond gezegd. "Zo'n coalitie zal zes of zeven maanden standhouden en dan volgen er nieuwe verkiezingen", voorspelt Grillo.