Bevel Trump legt humanitaire hulp lam: “Dit maakt jaren vooruitgang kapot”

Het abrupte bevel van de Amerikaanse president Donald Trump om Amerikaanse ontwikkelingshulp tijdelijk on hold te zetten, veroorzaakt wereldwijd chaos bij hulporganisaties. De VS is de grootste donor van hulp wereldwijd en besteedde in 2023 66 miljard euro aan hulporganisaties. “Dit is een bewuste keuze om chaos en verwarring te zaaien, ongeacht de menselijke kosten”, zegt Asia Russell, directeur van de Amerikaanse non-profitorganisatie Health Gap.

Het uitvoeringsbevel dat Trump op 20 januari ondertekende, bevroor de ontwikkelingshulp voor negentig dagen. Gedurende die periode moet het beleid herzien worden. Toeleveringsketens liggen stil, hiv-klinieken kampen met medicijntekorten en vluchtelingenkampen dreigen essentiële diensten te verliezen.

Enkel militaire steun aan Israël en noodvoedselhulp zijn uitgezonderd. Desondanks waarschuwen hulporganisaties dat de plotselinge stopzetting van door de VS gefinancierde projecten levens in gevaar brengt.

VS levert 42,3 procent van de wereldwijde hulp

Thomas Byrnes, een consultant in de humanitaire sector, vertelde bij The Guardian dat de plotselinge stopzetting “verwoestend” is, omdat het mondiale hulpsysteem sterk afhankelijk is van Amerikaanse financiering. De VS voorziet in 42,3 procent van de wereldwijde hulp en 54 procent van de financiering voor het Wereldvoedselprogramma, volgens de VN.

Het besluit heeft grote gevolgen voor PEPFAR, het Amerikaanse programma tegen hiv en aids, dat sinds de oprichting “ruim 25 miljoen mensen in 54 landen van levensreddende zorg heeft voorzien”. Het Nederlandse Aidsfonds waarschuwt dat het opschorten van de financiering van het programma kan betekenen dat medicatie voor miljoenen mensen abrupt wegvalt.

Jaarlijks meer dan 3 miljoen levens gered dankzij USAID

Verschillende aidsfondsen sloegen alarm over de gevolgen van het besluit. De non-profitorganisatie waarschuwt in een verklaring voor een “ongekende crisis” in de wereldwijde aanpak van hiv en aids. Volgens cijfers van USAID, worden jaarlijks meer dan 3 miljoen levens gered dankzij vaccinatieprogramma’s van de VS.

“Klinieken die geld hebben ontvangen voor hiv-medicijnen, mogen die medicijnen niet meer aan patiënten geven. Dit maakt jaren van vooruitgang in de strijd tegen hiv kapot”, schrijft het Nederlandse Aidsfonds in een verklaring.

“De situatie is heel ernstig”, zegt Mark Vermeulen, directeur van het Nederlandse Aidsfonds, in een verklaring. Trump heeft 60 hooggeplaatste gezondheidsmedewerkers van USAID, de Amerikaanse organisatie voor ontwikkelingshulp, op non-actief gesteld. “Niemand mag meer overleggen met de Wereldgezondheidsorganisatie”, aldus Vermeulen.

“Dit is een enorme klap voor de moraal”, zei een voormalige hoge functionaris, die ook op de hoogte was van de beslissing, bij Politico. “Dit is de leiding van het agentschap. Het is alsof je alle generaals wegneemt. Ik weet niet wat ze hopen te bereiken met deze stap.”

Naast de hulp in de strijd tegen hiv, zullen ook Rohingya-vluchtelingen in Bangladesh essentiële steun verliezen. In Oekraïne vrezen medische teams dan weer dat ze hun werk in oorlogsgebieden moeten staken.

“Hulpstop zal versoepeld worden na noodkreten”

Minister Marco Rubio heeft na kritiek van hulporganisaties aangekondigd de stop van ontwikkelingshulp te versoepelen. Media zoals AFP en The Washington Post melden dat er mogelijk een uitzondering komt voor “cruciale medicatie”, maar de gevolgen voor PEPFAR zijn nog onduidelijk. Hulporganisaties zeggen dat het nog niet duidelijk is wat als “levensreddend” wordt beschouwd.