Europese leiders houden spoedberaad over vluchtelingencrisis Middellandse Zee

De Europese staatshoofden en regeringsleiders zijn donderdagmiddag in Brussel neergestreken voor spoedberaad over de vluchtelingencrisis in de Middellandse Zee. Met een versterkte aanwezigheid op zee en een harder optreden tegen mensensmokkelaars tonen de Europeanen zich vastberaden om mensenlevens redden. Maar intussen blijft het al jaren aanslepende debat over een echt Europees asiel- en migratiebeleid voor diepe verdeeldheid zorgen.

"Niemand koestert de illusie dat we dit vandaag kunnen oplossen", zo erkende Europees president Donald Tusk bij zijn aankomst op de top. Mensen gaan op de vlucht voor oorlogen en extreme armoede en dat zijn problemen die ook Europese toppolitici niet in een vingerknip kunnen oplossen. "Maar we moeten meer inspanningen leveren om de ergste gevolgen van deze crisis op te vangen", wees de Pool op de Europese verantwoordelijkheid.

Om bootvluchtelingen te redden, willen de leiders de financiële en logistieke slagkracht van de missies van het Europese grensbewakingsagentschap Frontex voor de kusten van Italië en Griekenland, Triton en Poseidon, grondig versterken. Er wordt gesproken over meer dan een verdubbeling van de budgetten. Verscheidene landen hebben al bijdrages aangekondigd. België wil onder meer het commandoschip Godetia en gedetacheerde teams op schepen ter beschikking stellen. De kosten zijn voor rekening van Frontex.

Sterkere grensbewaking

Daarnaast nemen de Europese leiders "het businessmodel" van mensensmokkelaars in het vizier. Zo vragen ze hoge vertegenwoordigster voor het buitenlands beleid Federica Mogherini een mogelijke militaire missie voor te bereiden om schepen van trafikanten op te sporen en te vernietigen. Zo'n missie is echter omgeven met tal van politieke en juridische moeilijkheden. Zo waarschuwde de niet-erkende regering in Tripoli voor buitenlandse militaire activiteiten voor de Libische kust. De leiders willen tenslotte ook Europol inschakelen om de activiteiten van de smokkelaars op internet aan te pakken.

Achter de spoedmaatregelen schuilt intussen een geladen debat over een meer geïntegreerd asiel- en migratiebeleid. "De lidstaten moeten bereidheid tonen om nationale belangen op te offeren voor het algemene belang", zei Tusk. Landen als Italië, Malta en Griekenland vragen solidariteit bij de opvang van asielzoekers, de noordelijke landen vragen dan weer dat de zuidelijke landen hun verantwoordelijkheid opnemen en ook echt de asielaanvragen behandelen van vluchtelingen die via hun grondgebied Europa bereiken.

Zo kondigde de Britse premier David Cameron aan dat zijn land drie schepen wil sturen, maar "de mensen die we redden moeten naar het dichtstbijzijnde veilige land worden gebracht en mogen niet de mogelijkheid hebben om asiel aan te vragen in Groot-Brittannië". "Ik aanvaard dat de positie van een premier in verkiezingstijd moeilijk is", reageerde premier Charles Michel. De Belgische eerste minister bepleit "meer ambitie" en "meer verantwoordelijkheid". "Ik kies voor een Europa dat verantwoordelijkheid opneemt op humanitair vlak".

Verdeeldheid over hervestiging

Achter de spoedmaatregelen schuilt echter een geladen debat over een gemeenschappelijk asiel- en migratiebeleid. "De lidstaten moeten bereidheid tonen om nationale belangen op te offeren voor het algemene belang", zei Tusk. Landen als Italië, Malta en Griekenland vragen solidariteit bij de opvang van asielzoekers, noordelijke landen vragen dat de zuidelijke landen hun verantwoordelijkheid opnemen en de aanvragen behandelen van vluchtelingen die via hun grondgebied Europa bereiken.

Zo kondigde de Britse premier David Cameron aan dat zijn land schepen wil sturen, maar "de mensen die we redden moeten naar het dichtste veilige land worden gebracht en mogen niet de mogelijkheid hebben om asiel aan te vragen in Groot-Brittannië".

Meer ambitie

België is bereid om dit en volgend jaar 250 tot 300 erkende vluchtelingen uit crisisgebieden in het Midden-Oosten en Afrika te hervestigen, maar de regering wil een extra inspanning leveren indien ook de andere Europese landen meer willen doen dan de 5.000 plaatsen die voorlopig zijn ingepland in een pilootproject dat de Europese Commissie momenteel voorbereidt. De leiders houden zich intussen ook op de vlakte over eventuele noodverhuizingen van vluchtelingen binnen Europa. In de ontwerpverklaring van de top luidt enkel dat ze "pistes willen overwegen".

In het Europees Parlement klinken misnoegde reacties op het gebrek aan ambitie. "Het gebrek aan engagement is verschrikkelijk. We hebben nood aan een radicale ommekeer van de aanpak van asiel en migratie", foetert liberaal fractieleider Guy Verhofstadt. De gewezen premier breekt een lans voor een gecentraliseerd Europees asielsysteem, een versterkt beleid voor legale migratie, de mogelijkheid om humanitair asiel aan te vragen in ambassades en een vertienvoudiging van het budget van Frontex, dat een echt agentschap moet worden dat mensen op zee kan redden.

De grootste fractie in het Europees Parlement, de conservatieve en christendemocratische EVP, is gewonnen voor een bindend solidariteitsmechanisme voor asielzoekers. "Onze fractie wil dat, wanneer de toestroom de opvangcapaciteiten van de zuidelijke landen te boven gaat, de andere lidstaten bijspringen voor de opvang van asielzoekers. Elke Europese lidstaat moet, volgens de eigen financiële draagkracht en bevolkingsgrootte, een afgesproken aantal asielzoekers opvangen", lichtte Ivo Belet toe.