Eurozone komt Italië en Spanje tegemoet
De leiders van de 17 eurolanden hebben een reeks maatregelen genomen waarmee ze hopen de spanning op de financiële markten deels weg te nemen en Italië en Spanje tegemoet komen. De weg ligt nu open voor de formele goedkeuring van het groeipact, dat gisteravond nog op weerstand van Madrid en Rome stootte.
Na afloop van de eerste dag van de Europese top staken de eurolanden de koppen bij elkaar om concrete kortetermijnmaatregelen te zoeken om Italië en Spanje te helpen. Beide landen kreunen onder de hoge rentes op hun obligaties en vroegen concrete stappen. Zonder tastbare resultaten zouden ze ook het groeipact van de Franse president François Hollande niet ondertekenen - precies waar deze Europese top om draait. Na enkele uren vergaderen kwamen de staatshoofden en regeringsleiders van de landen die met de euro betalen met een reeks maatregelen naar buiten. Ze grijpen in op de werking van de noodfondsen voor de eurozone: het tijdelijke EFSF en het permanente ESM, dat volgende maand uit de startblokken moet schieten.
Herkapitaliseren probleembanken
Meest opvallende maatregel is dat het ESM in de toekomst rechtstreeks probleembanken zal kunnen herkapitaliseren, zonder dat de overheden als tussenstation dienst moeten doen. Door die 'vicieuze' link tussen banken en overheden, dixit de verklaring van de euroleiders, doet de redding van de Spaanse bankensector de Spaanse rente hoog oplopen. Ook andere landen kreunen onder de last van een of meerdere grootbanken - denk maar aan België en Dexia.
Aan die mechaniek moet binnenkort een einde komen. De eurozone vraagt de Europese Commissie om snel met een concreet voorstel voor een Europees toezichtmechanisme te komen, waarin de hoofdrol zal weggelegd zijn voor de ECB, de Europese Centrale Bank. Tegen eind dit jaar zou het mechanisme er moeten zijn. Pas dan, en onder strikte voorwaarden, zal het ESM banken geld kunnen toestoppen.
De Duitse bondskanselier Angela Merkel pleitte enkele weken geleden nog voor een "grotere rol" voor de ECB bij het tot stand komen van een meer onafhankelijk toezicht op de Europese bankensector. Met de nieuwe verantwoordelijkheid voor de ECB krijgt Merkel precies haar zin. Wellicht kon dat haar overtuigen om het ESM een nieuwe rol te geven.
Investeerders geruststellen
Ook met een tweede maatregel wordt aan de verzuchtingen van de Spaanse eerste minister Mariano Rajoy tegemoet gekomen. De herkapitalisering van de Spaanse banken zal in eerste instantie verlopen via het EFSF en daarna overgenomen worden door het ESM. In tegenstelling tot wat de markten vreesden, zal het ESM in het geval-Spanje zijn status van bevoorrecht schuleiser laten vallen. Dat moet de schrik bij de private schuldeisers om in bepaalde landen te investeren deels wegnemen.
De Italiaanse premier Mario Monti gaat evenmin met lege handen naar huis. Het EFSF en het ESM konden al overheidsobligaties opkopen op de secundaire markt, maar van die mogelijkheid werd tot nog toe geen gebruik gemaakt, ondanks alle turbulenties op de obligatiemarkten. De euroleiders zeggen nu dat de noodfondsen wel degelijk aangewend zullen worden, en dat op een "flexibele en efficiënte manier". Dat betekent dat het EFSF en het ESM landen te hulp zullen komen die in problemen verkeren, maar enkel als ze aan al hun Europese verplichtingen voldoen. Daarmee lijkt de maatregel op maat van de Italianen gemaakt. De ECB zal de marktoperaties begeleiden.
Volgens premier Elio Di Rupo is de verklaring van de eurogroep zeer punctueel. Precies door zo precies mogelijk te zijn, wordt de markten geen ruimte voor interpretatie geduld, verklaarde hij.
