Held of verrader: wat weten we over Bowe Bergdahl?
Door een opmerkelijke gevangenenruil is Amerika's laatste oorlogsgevangene na vijf jaar een vrij man. In het weekend overheerste nog vreugde over de vrijlating van Bowe Bergdahl (28), die sinds 2009 werd vastgehouden door de taliban. Maar nu is er vooral kritiek. Voormalige medesoldaten, politici en journalisten zeggen dat hij geen held is, maar een deserteur en misschien zelfs een verrader.
Al als tiener was Bowe Bergdahl geen grijze muis. In zijn jonge jaren trok hij vaak met de rugzak op reis. Hij toerde door Europa, zeilde over de Atlantische oceaan naar de Grote Oceaan. Hij was een stoere motorcrosser en een getalenteerd balletdanser. Al zou hij de danskunst vooral hebben willen leren om een betere vechtsporter te worden.
Bowe was een kind van eigenzinnige ouders uit de dunbevolkte staat Idaho, die hem niet naar een reguliere school stuurden maar hem liever thuis onderwezen. Hij stond bekend als een gemanierde jongen met een eigen kijk op de wereld. Zo wilde hij wel als militair naar Afghanistan, maar dan om de Afghaanse bevolking te helpen.
Bowe Bergdahl was een getalenteerd balletdanser. Maar hij zou de danskunst vooral hebben willen leren om een betere vechtsporter te worden.
"Meest verwaande land ter wereld"
Tijdens zijn militaire missie in Afghanistan stak de sergeant zijn desillusie over het leger niet onder stoelen of banken. Rolling Stone had in 2012 een interview met zijn ouders. "Het Amerikaanse leger is de grootste grap waar de wereld om kan lachen", had de militair in een e-mail aan hen geschreven, vlak voordat de Taliban hem vijf jaar geleden gevangen namen. "Het is een leger vol leugenaars, huichelaars, sukkels en pestkoppen. Goede sergeanten willen zo snel mogelijk weg en ons wordt gezegd hetzelfde te doen."
Uit zijn e-mail bleek hoe weinig vertrouwen Bowe had in zijn collega's. Hij schreef dat drie goede sergeanten naar een ander legeronderdeel moesten en dat "een van de grootste klootzakken nu de leiding heeft over het team". De commandant van zijn bataljon noemde hij een "verwaande oude gek". "In het Amerikaanse leger word je teruggefloten als je eerlijk bent... Maar als je een verwaande kontkussende klootzak bent, wordt het je toegestaan alles te doen wat je wilt en krijg je een hogere rang", schreef hij.
Bergdahl was voorstander van de anti-opstandstrategie van het Amerikaanse leger, waarbij men de "harten en hoofden van de Afghanen wil winnen". Maar hij stelde vast dat zijn collega's de Afghanen in de praktijk agressief benaderden. "Deze mensen hebben hulp nodig, maar wat ze krijgen is het meest verwaande land ter wereld dat ze komt vertellen dat ze niks zijn, dat ze dom zijn en dat ze geen idee hebben van hoe je moet leven", klonk het in de e-mail.
De Afghanen hebben hulp nodig, maar wat ze krijgen is het meest verwaande land ter wereld dat ze komt vertellen dat ze niks zijn, dat ze dom zijn en dat ze geen idee hebben van hoe je moet leven.
Theorieën
Die kritiek op de Verenigde Staten en het Amerikaanse leger voeden de verdeeldheid die nu is ontstaan over de gevangenenruil. Maar er is meer. Want de omstandigheden waaronder Bowe Bergdahl vijf jaar geleden werd gevangengenomen door de taliban blijven onduidelijk. Volgens zijn ouders was Bowe getuige hoe een Afghaans kind werd
overreden door een zwaarbewapende Amerikaanse truck en lag dat incident aan de basis van zijn vertrek. Hij was toen een paar maanden in Afghanistan.
Over wat er juist gebeurde op die dertigste juni in 2009 bestaan verschillende theorieën. Sommige verhalen luiden dat de sergeant zomaar te voet zijn militaire basis in de provincie Paktika zou hebben verlaten of dat hij zich moedwillig tijdens een patrouille zou hebben laten afzakken. Zo werd hij een eenvoudige prooi voor de taliban. Anderen zeggen dat hij werd gekidnapt toen hij op het toilet zat.
Bij zijn medesoldaten staat Bergdahl niet meteen bekend als een held die in het heetst van de strijd in handen van de vijand zou zijn gevallen. Integendeel. Sommigen vertellen hoe hij zijn wapens dumpte en wegliep van de uitkijkpost met enkel een kompas, een mes, water, een digitale camera en een dagboek.
"Egoïstische daad"
"Door zijn egoïstische daad zijn er betere mannen gestorven", zeggen enkele mannen uit zijn peloton aan CNN. "Bergdahl was een deserteur en tijdens de zoektocht naar hem zijn mede-Amerikanen om het leven gekomen. Toen was ik pissig maar nu dit allemaal gaande is, is het nog erger." Volgens sommigen moet Bergdahl niet alleen zijn fouten publiekelijk toegeven, maar ook voor het militair gerecht worden gesleept. De Facebookgroep 'Bowe Bergdahl is NOT a hero' ronselt daarvoor stemmen.
Maar zo ver komt het wellicht niet, liet een anonieme medewerker van Defensie aan CNN weten, want "vijf jaar is genoeg". Chuck Hagel, secretaris van Defensie, wil hierover geen commentaar kwijt en laat in het midden of Bergdahl al dan niet met toestemming vertrok. "Onze prioriteit ligt bij zijn gezondheid en om hem terug te brengen bij zijn familie", klinkt het.
Hoe dan ook lijkt de discussie over de omstreden gevangenenruil nog lang niet ten einde. Juist omwille van de controverse wordt het uitwisselen van gevangenen in de Verenigde Staten maar zelden erkend. Maar de Amerikaanse regering houdt vol dat de 'unieke en dringende omstandigheden' noopten tot onmiddellijke actie.
Meerdere Republikeinen verwijten het Witte Huis dat het met de ruilovereenkomst de Amerikaanse wet heeft overtreden. Die schrijft voor dat het Congres dertig dagen van tevoren op de hoogte moet worden gesteld van een ruil met gevangenen uit Guantánamo Bay. Bovendien zou de vrijlating een boodschap kunnen zijn aan terroristen dat ontvoering helpt om iets te bereiken en zijn er bezorgdheden om de veiligheid.
Een jaar in Qatar
De vijf Afghaanse gevangenen gelden als kopstukken van de taliban en worden ook gelinkt aan de terroristische organisatie al-Qaida. Om zeker te weten dat ze niet op het strijdtoneel zouden terugkeren, moeten ze een jaar in Qatar verblijven. Daar worden ze in de gaten gehouden door de Amerikanen. Of de strijders na dat jaar naar Afghanistan of Pakistan mogen terugkeren, is onduidelijk.
De Amerikaanse president Barack Obama beklemtoont dat Qatar voldoende garanties heeft gegeven over de veiligheid van de Verenigde Staten.
Waarom de Verenigde Staten juist deze vijf talibanstrijders voor één gevangene hebben geruild, is onduidelijk. Wel hebben de ouders van Bergdahl altijd actief gelobbyd voor de vrijheid van hun zoon. Zijn vader legde zelfs persoonlijk contact met de taliban.
De vrijlating is het resultaat van onderhandelingen die vier jaar duurden. Bij een eerste ontmoeting in november 2010 vroegen de taliban om de vrijlating van zes Afghaanse strijders.
Lees verder onder de video
De Facebookgroep 'Bowe Bergdahl is NOT a hero' ronselt stemmen om Bowe Bergdahl voor het militaire gerecht te krijgen.
De ruil had heel wat voeten in de aarde. Een klein team uit Qatar arriveerde vorige woensdag aan Guantánamo Bay, terwijl Bergdahl werd ondergebracht in een safe house in Pakistan. Intussen stippelden de taliban een veilige route uit om hun krijgsgevangene de grens over te brengen. De Amerikaanse militaire bevelhebbers in Afghanistan
sloten een aanzienlijk gedeelte van het luchtruim rond de Pakistaans-Afghaanse grens af. Zaterdagochtend belden de taliban om de ontmoetingsplek door te geven.
Feestje afgelast
Bergdahl verblijft inmiddels in een militair ziekenhuis in Duitsland. Daar gaat hij van start met een 'reïntegratieproces' en kan hij via de telefoon en video weer het contact opnemen met zijn familie.
Omwille van de commotie die ontstond rond de vrijlating van de Amerikaanse sergeant, werd intussen een gepland feest in zijn woonplaats afgelast. Volgens het bestuur van de gemeente Hailey zijn er bezorgdheden om de veiligheid rond de festiviteiten. De organisatoren werden overspoeld met negatieve e-mails en boze telefoontjes en vrezen voor spanningen tussen de aanhangers van de familie van de militair en tegenstanders van zijn vrijlating.
