Hopelijk heeft Obama een plan B klaarliggen

De Commander-in-Chief, Barack Obama, had twee weken geleden nog de moed om de pers te vertellen dat hij geen strategie had voor IS. Maar gisteren stelde hij eindelijk zijn plan voor aan de wereld: nog meer luchtaanvallen in Irak én Syrië, maar geen grondtroepen. Dat wil niet meteen zeggen dat de militaire campagne de Islamitische Staat binnen enkele weken op de knieën krijgt. Barack Obama heeft er ons al meermaals op gewezen: dit wordt een lange en moeilijke strijd. De kans bestaat dat de volgende president dit dossier zal moeten afhandelen.

Tijdens zijn inauguratie beloofde president Barack Obama een einde te maken aan de oorlog in Afghanistan en Irak. Hij zette zich helemaal af van het beleid van George W. Bush en voerde een ander buitenlandbeleid. De Europeanen zagen hem graag komen met zijn zachtere aanpak, maar die aanpak heeft de Amerikaanse macht verzwakt. De wereld staat in brand en is een gevaarlijke anarchistische plek geworden. Gewelddadige terreurorganisaties grijpen de macht waar er een machtsvacuüm ontstaat en ondertussen deint de macht van de VS verder weg. Obama gelooft sterk in soft power en economische sancties, maar dat zijn niet de juiste wapens voor de Islamitische Staat. Voormalig minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton liet dat enkele weken geleden ook duidelijk verstaan dat ze niet tevreden was met de zachte aanpak van Obama. Vandaag zijn we in een nieuwe fase en Obama heeft zijn plan uit de doeken gedaan. Maar dat plan waggelt langs alle kanten volgens critici.

Niemand wil terug naar Irak
De VS kunnen het zich niet meer veroorloven om zonder brede internationale steun IS te vernietigen. Het geopolitiek strijdtoneel is de laatste tien jaar grondig veranderd, maar Obama wil de Amerikanen ook niet in een nieuw avontuur storten met een financiële kater tot gevolg. De Irak-oorlog duurde negen jaar en kostte volgens een schatting 2 biljoen dollar.

Obama probeert het publiek voor zich te winnen met zijn strategie. De meeste opiniepeilingen tonen aan dat de Amerikanen willen dat hun president IS uitschakelt zonder grondtroepen. Maar veel Amerikanen zijn er ook van overtuigd dat de Islamitische Staat nooit zo groot zou geworden zijn, als Obama twee jaar geleden een stap in het Syrische conflict had gezet. De publieke opinie kan trouwens snel omslaan zoals met de oorlog in Irak in 2003. Toen dachten veel Amerikanen dat het conflict hoogstens enkele maanden zou duren. Maar in the end duurde het wel negen jaar. Zo'n avontuur zien ze niet meer zitten én Obama ook niet.

American power deint weg
Barack Obama beseft dat de Verenigde Staten veel macht en invloed is verloren in het Midden-Oosten en het is daarom cruciaal dat regionale partners zich achter het Amerikaans leiderschap scharen. Maar ook het anti-Amerikagevoel in het Midden-Oosten moet op die manier in de kiem gesmoord worden. Het moet niet de zoveelste inmenging van het Westen worden in de regio. Minister van Buitenlandse Zaken John Kerry doet er nu alles aan om die internationale coalitie met regionale partners op poten te zetten. Irak heeft intussen een nieuwe regering, maar critici vragen zich af hoe snel die regering troepen zal inzetten tegen IS. Dat kan volgens sommigen uitlopen tot enkele maanden.

Aarzelend ten strijde
De Amerikaanse president voert een voorzichtig buitenlandsbeleid. De aarzelingen in zijn toespraken spiegelen hem vooral af als een zwakke president die de spierballen van Amerika niet wil laten zien. Tijdens zijn speech over de strategie had hij het meer over wat de VS niet gingen doen dan over wat er nu effectief te gebeuren staat. Hij benadrukte opnieuw dat er geen "boots on the ground" komen en dat de Amerikanen enkel logistieke en humanitaire rollen vervullen in Irak.

Ceci n'est pas une guerre
Hij durft niet zeggen waar het op staat. In zijn redevoering heeft hij het over een antiterrorisme operatie, terwijl iedereen ziet wat er gaande is: een oorlog. In tegenstelling tot zijn Defensieminister Chuck Hagel noemt Obama de terroristische groepering geen directe bedreiging voor de belangen van de VS. Dat komt voor veel Amerikanen verwarrend over, zeker nadat er al twee Amerikaanse journalisten werden onthoofd.

Barry Pavel, vicevoorzitter van de Atlantic Council, vindt al dat geaarzel zorgwekkend. De kleine stappen in Syrië zullen volgens hem niet genoeg zijn. "Het is een goede strategie om IS in te sluiten en te verlammen, maar niet om ze te verslaan", zegt Pavel in The New York Times. "Om IS volledig uit te schakelen moeten we Syrië binnenvallen, maar de president is niet bereid om dat te doen." Ze willen kost wat kost het pad dat Bush nam vermijden. Dat maakt Obama heel kwetsbaar. De leiders van IS weten dat Obama niet met zijn troepen over de brug komt.

Brede coalitie
Een brede coalitie tegen IS is het doel. Maar de vraag is wanneer die operationeel zal zijn. Arabische soennitische bondgenoten en NAVO-lid Turkije moeten daarin leidende rollen krijgen. De 22 leden tellende Arabische Liga heeft al min of meer aangegeven zich aan te sluiten. Sommige Golfstaten kunnen helpen bij de luchtaanvallen, terwijl andere landen wapens, trainingen, inlichtingen en de logistieke kant van het verhaal kunnen verzorgen. We hopen dat Obama ook een plan B heeft als het misloopt, want deze strategie is niet meteen overtuigend.