Man met tatoeage ontdekt op Amsterdams schilderij uit 17e eeuw: “Wereldvondst”

In het Amsterdam Museum is een bijzonder detail ontdekt op een schilderij uit 1674. Tijdens recent restauratiewerk werd ontdekt dat een van de mannen op het schilderij een tatoeage heeft. Er is geen enkel ander 17de-eeuws schilderij bekend waarop iemand met een tattoo staat afgebeeld.

“Al 351 jaar recht in het midden van een museumstuk, en toch nu pas ontdekt”, jubelt de Nederlandse omroep NOS: “Een unieke tatoeage op een groepsportret uit de 17e eeuw.”

“Je ziet het pas als je het doorhebt”, vertelt restaurator Liesbeth Abraham over de straffe vondst op het schilderij ‘De oppercommissarissen der Walen’ uit 1674. Het kunstwerk toont de notabelen die destijds toezicht hielden op de havens van het IJ, de waterweg die van het IJmeer door Amsterdam naar het Noordzeekanaal loopt.

“Het is een groot groepsportret met vier zittende mannen en drie mannen erachter. Mijn oog viel plots op de tekening op de onderarm van de tweede zittende man van links. Dat moest wel een tatoeage zijn. Andere museummedewerkers zullen het eerder ook gezien hebben, maar zich niet gerealiseerd hebben dat er – voor zover we dat nu weten – geen enkel ander 17de-eeuws schilderij bekend is waarop een tatoeage staat afgebeeld.”

Om zeker te weten dat de tattoo er niet later op is gezet, deed Abraham verder onderzoek. “De tatoeage is er niet later opgezet, maar maakt onderdeel uit van de oorspronkelijke verflaag”, concludeert zij. “Dit is echt zo geschilderd in 1674.”

Ook tattoo-kenner Henk Schiffmacher werd erbij gehaald. Hij sprak van “een wereldvondst”, omdat hij nog nooit zo’n vroege tatoeage had gezien op een 17e eeuws Nederlands schilderij. Volgens het Amsterdam Museum is er inderdaad sprake van een “kunsthistorische vondst van jewelste”. Het bijzondere schilderij hangt in het Huis Willet-Holthuysen aan de Herengracht.

Taboe

In de tijd dat het kunstwerk geschilderd werd, was een tatoeage als lichaamsversiering taboe. Judith van Gent van het Amsterdam Museum leerde dat de afgebeelde man een rijke koopman was met de naam Wessel Smits. Hij moet ergens in 1618 of 1619 geboren zijn, nét de periode waarin een komeet aan de hemel te zien was. De tattoo refereert naar zo’n komeet.

Het is volgens de experts verder een raadsel waarom een vrome protestant een tattoo liet zetten. Franse en Duitse portretten uit die tijd zouden wel al personen met tattoos hebben afgebeeld, maar dat waren katholieken. Het is ook onduidelijk waar en wanneer Smits de tattoo liet plaatsen. En ook opvallend: waarom mocht de tatoeage zomaar afgebeeld worden op dit formele schilderij van notabelen? Het blijven voorlopig boeiende vraagstukken.

“In de 19e eeuw heeft dit schilderij op tentoonstellingen gehangen, maar toen hadden ze er helemaal geen belangstelling voor”, legt Van Gent nog uit. Ze geeft ook mee dat het stuk in depot ook lang buiten zicht van het publiek is geweest, of vrij hoog was opgehangen. “En je ziet het ook niet op foto’s, je moet er echt met je neus bovenop staan.”