Merkel gooit knuppel in het Europese hoenderhok

Alle ogen van Europa zijn morgen gericht op Angela Merkel. De Duitse bondskanselier eist een wijziging van het Europese verdrag om een vangnet voor landen in financiële nood te ondersteunen. Merkel kan alleen op de uitgesproken steun van Sarkozy rekenen maar de Duitse regeringsleider moet scoren want de politieke druk op het thuisfront is groot.

Op 9 mei van dit jaar kwamen de Europese ministers van Financien in spoedzitting bijeen om de euro van de ondergang te redden. Geconfronteerd met de aanzwellende speculatie tegen zwakke eurolanden bouwden de ministers een verdedigingsgordel rond de eurozone. Met een stabiliseringsmechanisme ten belope van 750 miljard euro verzekerden ze de markten dat eurolanden met betalingsproblemen op de steun van de partners zouden kunnen rekenen. Dat vangnet is morgen hét onderwerp van debat. Het stabiliseringsmechanisme heeft slechts een looptijd van drie jaar en er moet nagedacht worden over een meer permanente opvolger.
 
Frankrijk en Duitsland eisen bestraffing
Duitsland en Frankrijk gooiden vorige week vanuit het Normandische Deauville een knuppel in het hoenderhok. De twee grootmachten van de eurozone willen een aanpassing van het Europese verdrag om het mechanisme te verankeren. Bovendien vinden ze dat begrotingszondaars bestraft moeten kunnen worden met de opschorting van hun stemrechten. Dat kan momenteel enkel wanneer lidstaten de democratische beginselen schenden.
 
Spookbeeld van referenda
De Frans-Duitse forcing deed op vele plaatsen in Europa alarmbellen afgaan. Met een verdragswijziging steekt immers het spookbeeld van referenda opnieuw de kop op en niemand heeft zin om daarvoor zijn politieke vel te riskeren. Te meer omdat een verdragswijziging volgens de Europese Commissie en vele anderen strikt juridisch gezien niet noodzakelijk is om het financiële vangnet een meer permanent karakter te geven.
 
Doos van pandora
Op een bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken in Luxemburg gaven onder meer Tsjechië en Luxemburg ruchtbaarheid aan hun ongenoegen. Na een klein decennium worstelen met de ratificatie van het verdrag van Lissabon zou een nieuwe verdragswijziging de doos van Pandora openen. Bovendien zou de opschorting van stemrecht volgens de Luxemburger Jean Asselborn "een vernedering voor staten en volkeren" zijn.
 
Merkel moet iets rapen
De Duitsers schermen echter met rechtszekerheid. Het stabiliseringsmechanisme ligt immers ter discussie bij het Bundesverfassungsgericht in Karlsruhe en een negatief arrest zou volgens Berlijn alles op de helling kunnen zetten. Maar de opstelling van Berlijn is ook politiek geïnspireerd. Het aanwenden van Duitse staatsgaranties voor het ondersteunen van landen met een gebrek aan begrotingsdiscipline ligt zeer moeilijk bij onze oosterburen. Dat Merkel in Brussel iets moet rapen, is volgens insiders evident.
 
Beperkte verdragswijziging als uitweg
"Het is moeilijk om neen te zeggen tegen de garant van de eurozone", erkende een diplomaat. Mogelijk biedt artikel 48 van het Europese verdrag een uitweg. Via dat artikel kan een beperkte verdragswijziging worden gerealiseerd waarbij geen nieuwe bevoegdheden worden overgeheveld naar Brussel en waarbij referenda vermeden zouden kunnen worden.
 
De démarche zou in dat scenario beperkt kunnen blijven tot een aanpassing van artikel 125, dat eurolanden verbiedt om financieel tussenbeide te komen bij problemen in andere eurolanden. De opschorting van stemrechten daarentegen ligt veel moeilijker. Niet enkel inhoudelijk, maar ook juridisch. Zo'n beslissing zou immers zeker tot een grotere verdragswijziging leiden en tot de organisatie van referenda. "Een non-starter", zo verluidde in diplomatieke kringen.
 
Rapport Van Rompuy
Europees Raadsvoorzitter Herman Van Rompuy was niet op voorhand ingeseind over de Frans-Duitse plannen. Niettemin zal hij het debat moeten ontmijnen. Een concrete piste is dat de Belgische oud-premier van de Europese leiders een mandaat ontvangt om contacten te leggen en de zaken verder uit te klaren tegen de top van december.
De mogelijkheid van een verdragswijziging is ook weerhouden in het rapport dat Van Rompuy de voorbije maanden in een werkgroep met de ministers van Financiën heeft klaargestoomd en dat donderdag door de leiders wordt besproken. Dat rapport bevat een batterij aan maatregelen om het economische bestuur in Europa te versterken en een herhaling van de crisis te vermijden.
 
Zo worden de nationale ontwerpbegrotingen reeds vóór de goedkeuring in het nationaal parlement op Europees niveau tegen het licht gehouden. Daarnaast wordt het Europese toezicht niet langer beperkt tot de openbare financiën, maar wil men ook andere indicatoren screenen die van invloed kunnen zijn op de stabiliteit van de eurozone, zoals de concurrentiekracht, de ontwikkeling van vastgoedzeepbellen, de handelsbalans...
 
Aanscherping stabiliteitspact
De aanscherping van het Europese stabiliteitspact springt echter het meest in het oog. Er bestaat reeds een systeem om eurolanden met budgettaire onevenwichten tot de orde te roepen, maar dat systeem is te afhankelijk gebleken van politieke manoeuvres. Om ontsporingen zoals in Griekenland te vermijden, willen de Europese besluitvormers de lidstaten sneller tot corrigerende maatregelen bewegen en via quasi automatische procedures met eventuele sancties treffen.
 
Wetsvoorstellen hervormingen
Over deze hervormingen heeft de Europese Commissie eind september reeds wetgevende voorstellen gepresenteerd. Die teksten, die iets verder gaan en iets preciezer zijn dan het rapport van Van Rompuy, dienen als basis voor de wetgevende procedure die zich de komende maanden tussen de lidstaten en het Europees Parlement zal ontrollen. Gehoopt wordt dat die hele oefening tegen de zomer van volgend jaar afgerond kan worden. (belga/vsv)