Sporen we ebola weldra op via een snelle vingerprik?

In een poging de snel verspreidende ebola-epidemie eindelijk aan banden te leggen, zoeken wetenschappers naar snellere en makkelijker toepasbare tests om te bepalen of iemand al dan niet drager is van het virus. Eén van de tests die nu volop in de maak zijn, is er eentje op basis van een snelle vingerprik.

Grote voordelen van de nieuwe tests zijn dat ze slechts een paar druppeltjes bloed nodig hebben in plaats van een hele tube en dat het bloed niet meer naar het labo gestuurd moet worden voor verder onderzoek. Het resultaat is na slechts luttele minuten van de test zelf af te lezen.

Vooral in West-Afrika, waar bloed vaak dagen onderweg is naar het labo, zouden de nieuwe tests van cruciaal belang kunnen zijn. Ook bij de screening van verdachte gevallen in luchthavens zou de test een handig en bovendien meer betrouwbare tool kunnen vormen.

Snelle en eenvoudige tests

Dat Afrika nood heeft aan snellere middelen om de ebola-epidemie eindelijk een halt toe te roepen is duidelijk. "Sommige mensen moeten maar liefst vijf dagen wachten op bevestiging van het labo. Ondertussen zien ze steeds meer mensen om zich heen sterven."

Om de bestrijding van ebola effectiever te laten verlopen zijn er niet alleen snellere tests nodig, maar liefst ook een eenheid van methode.
"Aan acht verschillende tests, waarvan niemand precies weet hoe ze werken, heeft niemand iets", zegt Daniel Kelly, een ebolabestrijder in Sierra Leone.

Maar niet alleen in Afrika blijken lange wachttijden een probleem, ook in Amerika lopen de testresultaten vaak vertraging op. Zeker nu het griepseizoen weer in aantocht is, hebben ook westerse ziekenhuizen baat bij een versnelde ebolatestprocédure. "Op die manier kan snel een onderscheid gemaakt worden tussen mensen met een gewoon griepje, en mensen met het gevaarlijke virus."

Standaard methode

De standaard methode om Ebola op te sporen is via de stimulatie van een kettingreactie van polymeren in de genetisch structuur van het bloed. Door die stimulatie wordt het genetisch materiaal van het virus verhoogd. Dat zorgt er dan weer voor dat het goed zichtbaar wordt of iemand al dan niet drager van de ziekte is.

De methode is erg betrouwbaar, maar ook omslachtig en bovendien erg prijzig: naast gespecialiseerd personeel is er gesofisticeerde apperatuur voor nodig. De test duurt bovendien twee tot zes uur en kost zo'n 100 dollar.

BioFire Test

De BioFire test, de voorlopig enige test die in noodgevallen wettelijk mag worden toegepast, is een PCR-test die in één uur kan worden afgenomen. De test integreert de voorbereiding van het bloedstaal, de
stimulatie van het ebolagen, de opsporing en de analyse ervan in één proces. De resultaten zijn na amper één uur bekend. De test is daarenboven bijzonder makkelijk hanteerbaar en duurt slechts twee minuten om uit te voeren.

Reeds 300 ziekenhuizen in de Verenigde Staten hebben al een BioFire machine in hun bezit. Die wordt er ook gebruikt om andere ziektes op te sporen.

Het BioFire-systeem kent echter ook tegenstanders. Volgens Rob Powell, onderzoeker bij het Britse Primerdesign, is de relatieve traagheid van de huidige tests niet het probleem, maar wel de tijd die verloren gaat
aan transport. Ook het gebrek aan voldoende testcapaciteit binnen de Afrikaanse voorzieningen, is een veel dwingender probleem. "Wat eigenlijk ontwikkeld moet worden is een test die geen koeling vereist, zodat hij ook in de meest afgelegen gebieden van het Afrikaanse binnenland afgenomen kan worden."

Nieuwe vingerpriktest

Wat Afrika nodig heeft is een test die in enkele minuten tijd afgenomen kan worden, die snel resultaat biedt en die bovendien maar enkele euro's kost. Aan de ontwikkeling van zo'n test zijn verschillende bedrijven wereldwijd nu volop bezig. Onder meer het Franse Atomic Energy Commission en het Pasteur Instituut, het Duitse Senova en de Amerikaanse bedrijven Corgenix, NanoBioSym, Nanomix onderzoeken de mogelijkheden.

"Sinds maart zijn we volop bezig met de productie van een test die daadwerkelijk verandering zou kunnen brengen in de Afrikaanse situatie", zegt Dr. Robert Garry van Corgnix. De test is te vergelijken met een zwangerschapspredictor. Het maakt gebruik van antistoffen die zich vasthechten aan een van de proteïnen van het ebolavirus. Na een vingerprik worden enkele bloeddruppels opgevangen op een teststrip. Na vijftien minuten tijd geeft een dwars streepje aan of het virus al dan  niet aanwezig is in het bloed.

Betrouwbaarheid

Omdat de test geen gebruik maakt van vitaal genetisch materiaal, zal hij niet even betrouwbaar zijn als de huidige tests. Dat brengt dan weer nieuwe gevaren met zich mee. Wanneer iemand vals positief test voor ebola, wordt die persoon afgevoerd naar een gespecialiseerd centrum, alwaar hij tussen effectief besmetten vertoeft. De kans dat de gezonde persoon daar alsnog ebola oploopt, is natuurlijk groot.

Ook vingerprik screening op de luchthaven is niet niet vanzelfsprekend. Hoewel de tests sneller zouden zijn dan de thermometertests die er nu worden afgelegd, zouden ze even onbetrouwbaar zijn. Omdat mensen al drager van het virus kunnen zijn, zonder dat ze koorts vertonen, glippen besmette personen bij een temperatuurmeting vaak alsnog door de mazen van het net. Maar ook bij een snelle bloedtest zou dat volgens onderzoekers het geval zijn: het bloed zou - voor een positieve test - pas voldoende sporen van het virus bevatten, wanneer ook de besmette persoon symptomen van de ziekte begint te vertonenen.

Toch nuttig

Toch blijft Garry erbij dat ook het opsporen van personen die al milde symptomen van de ziekte vertonen een enorme hulp kan zijn in de bestrijding van Ebola. "De test zou zeker de infectie van Amber Vinson, de verpleegster uit Dallas die uit Cleveland overkwam met het virus, opgespoord hebben."