5 vragen over het conclaaf
De kardinalen onder 80 jaar komen in maart bijeen om een nieuwe paus te kiezen. Hieronder vijf vragen over het conclaaf, zoals de bijeenkomst van kardinalen heet.
Hoe komt het conclaaf aan zijn naam?
Conclaaf is afgeleid van de Latijnse woorden cum clave (met de sleutel). Dat duidt op de afzondering waarin de kardinalen hun keuze maken. Zij kiezen in de Sixtijnse Kapel, die deel uitmaakt van de Vaticaanse musea. Zolang er geen paus is gekozen, overnachten zij in het speciaal voor hen gebouwde Domus Sanctae Marthae, ongeveer 400 meter van de kapel. De kardinalen mogen tijdens het conclaaf geen contact met de buitenwereld hebben. In het Domus worden alle tv-, radio- en internetverbindingen onklaar gemaakt.
Wie mogen deelnemen?
In 1975 bepaalde paus Paulus VI dat alleen kardinalen die de leeftijd van 80 jaar nog niet hebben bereikt, mogen deelnemen. Bovendien is hun aantal tot 120 beperkt. Wie op de dag voor het sterven of aftreden van de paus nog geen 80 is, mag deelnemen. Dat betekent dat de Duitse kardinaal Walter Kasper, die 5 maart 80 wordt, in de Sixtijnse Kapel wordt verwacht.
Hoe is de stemprocedure?
Het conclaaf begint met een mis waarin de zegen van de Heilige Geest wordt afgesmeekt. Daarna is de eerste stemming. Elke kardinaal krijgt een briefje waarop hij de naam van de kandidaat van zijn voorkeur schrijft. Hij loopt dan naar het altaar voor het Laatste Oordeel van Michelangelo en stopt het briefje in een kelk. Als niemand een tweederdemeerderheid heeft gehaald, volgt een tweede ronde, totdat het wel zover is. Op de eerste dag is er slechts één stemming, daarna zijn er vier per dag: twee in de voormiddag en twee in de namiddag. Ongeveer om de 3 dagen wordt er niet gestemd, dat is een dag van bezinning. Als er niemand is gekozen, worden de stembriefjes verbrand en komt er zwarte rook uit de schoorsteen van de kapel. Is er iemand gekozen, dan wordt een chemisch middel aan de briefjes toegevoegd. Er verschijnt dan witte rook. Omdat het vaak onduidelijk was of de rook wit of zwart was, worden sinds het conclaaf van 2005 ook de klokken van de Sint Pieter geluid.
Wie kan worden gekozen?
Volgens het kerkelijk recht komt elke katholieke man in aanmerking, maar hij moet dan wel na zijn verkiezing tot bisschop kunnen worden gewijd. Ook kardinalen die niet deelnemen, bijvoorbeeld omdat zij te ziek zijn of boven 80 jaar, kunnen worden gekozen. Sinds de verkiezing van paus Urbanus VI in 1378 is het echter niet meer voorgekomen dat een niet-kardinaal werd gekozen. Wel gebeurde het dat een gekozene niet in het conclaaf aanwezig was. Zo was de Nederlander Adriaan Floriszoon Boeyens in Spanje gebleven, toen hij in 1522 tot paus werd gekozen.
Wat gebeurt er na de verkiezing?
Zodra iemand een tweederdemeerderheid heeft gehaald, vraagt de deken van het kardinalencollege hem of hij zijn verkiezing aanvaardt. Als hij accepto (ik aanvaard) antwoordt, is hij paus. Hij maakt dan ook de naam bekend die hij als paus gaat dragen. Vervolgens wordt hij aan het volk op het Sint Pietersplein getoond. Daar zegt de kardinaal die hem naar het balkon van de kerk heeft begeleid, de bekende woorden Habemus Papam (Wij hebben een paus). De nieuwe paus geeft dan voor het eerst de zegen Urbi et Orbi (voor stad en wereld).
