"Afzetten 'ongeschikte' Trump kan nú met 25ste amendement"
Over hoe (on)geschikt Donald Trump voor het Witte Huis is, zijn al sloten inkt gevloeid. Maar columnist Ross Douthat van de New York Times ziet in de huidige, zoveelste politieke Trumpmalaise een momentum om de Amerikaanse president nú van de troon te stoten. In een vlijmscherp opiniestuk denkt hij als instrument daarvoor niet aan 'impeachment' maar eerder aan het '25th Amendment'.
"Nu is de dag voor verlossing, nu is het een aanvaardbaar moment", besluit Douthat zijn opinie. Hij doet een opmerkelijke oproep: "Ik vraag in alle respect aan Mike Pence en Paul Ryan en Mitch McConnell om hun steun te herzien voor de man die nooit de nominatie van zijn partij had mogen krijgen, die nooit dit ambt had mogen bekleden, die nooit geruggensteund en beschermd had mogen worden door mensen die altijd al doorhadden dat hij ongeschikt was."
Douthat vindt dat Trump de laatste dagen eens te meer heeft aangetoond dat de kwestie van "geschiktheid" wel degelijk van groot belang is. "Het presidentschap is niet zomaar een ambt", schrijft hij, "het is de laatste halte voor beslissingen die erg snel kunnen leiden tot leven of dood voor mensen over de hele wereld".
Geen superheld, wel basiskwaliteiten
Douthat argumenteert dat de president geen superheld moet zijn, maar wél moet beschikken over enkele kwaliteiten: "een redelijk niveau van intellectuele nieuwsgierigheid, een zekere ernst in doelstellingen, een basisniveau van managementkennis, een degelijke aandachtsboog, een functioneel moreel kompas, een mate van terughoudendheid en zelfbeheersing".
Voor Douthat schiet Trump op al die vlakken tekort, ook al dicht hij hem wel "charisma, een rauwe sluwheid, een killerinstinct, een kameraadschappelijk gevoel en een zekere creativiteit die gewone politici missen" toe. Voor die kwaliteiten werd Trump ook verkozen, meent Douthat, maar ze volstaan niet: "ze kunnen de leegte niet vullen waar er andere, heel gewone menselijke gaven zouden moeten zitten".
Kinderachtig
Douthat sluit zich aan bij zijn collega, David Brooks, die gisteren in de New York Times schreef dat er "een zekere kinderachtigheid" in Donald Trump schuilt. "Het presidentschap vertoont tegenwoordig trekken van een koningschap en er zit een kind op de troon", volgens Douthat. Het lekken van vertrouwelijke informatie, de vraag aan de directeur van de FBI om de regels aan te passen voor een vriend en bondgenoot, het ontslaan van diezelfde man aan wie hij vroeg de rechtsgang te belemmeren, allemaal het werk van een kind, schrijft Douthat. "Een kind kan geen president zijn. Ik hou van mijn kinderen, maar het kan niet dat zij de nucleaire codes zouden krijgen."
"Maar een kind kan ook geen echt zware misdaden of landverraad plegen", meent Douthat. Volgens hem zal je de president niet kunnen afzetten voor het belemmeren van de rechtsgang, zoals bij Richard Nixon of bij Bill Clinton eventueel had gekund. "Je kan moeilijk een ambtseed breken waarvan je de verplichtingen niet echt lijkt te vatten of te respecteren".
"Wat nog geen reden is om hem het ambt te laten uitvoeren", beweert Douthat. En zo komt de politieke journalist tot het 25ste amendement dat hij een geschikter wettelijk instrument vindt dan 'afzetting' (impeachment) om Trump opzij te schuiven. Dat 25ste amendement stelt dat een meerderheid in het kabinet aan het Congres kan aangeven dat de president "niet in staat is om de bevoegdheden en plichten van zijn ambt te vervullen". Als de president toch weigert op te stappen, dan kan een tweederdemeerderheid in het Congres het oordeel van het kabinet bevestigen.
Minachting uit eigen rangen
Het 25ste amendement dateert uit de periode van de Koude Oorlog. Bedoeling was toen het land te beschermen tegen een president die in wezen 'arbeidsongeschikt' zou zijn door, bijvoorbeeld, een moordpoging, een beroerte of een ziekte als die van Alzheimer. In het geval van Trump wordt zijn bekwaamheid om te regeren volgens Douthat dagelijks op de proef gesteld niet door zijn tegenstanders maar door zijn eigen kamp: naaste medewerkers uit het Witte Huis en uit Trumps kabinet. "Ze hebben geen respect voor hem, ze lijken hem zelfs te minachten."
En dat zal er niet op beteren, voorspelt de opiniemaker, "het kan makkelijk erger worden". Een - weliswaar controversiële - afzettingsprocedure via het 25ste amendement is in de ogen van Douthat voor de Republikeinen vandaag minder schadelijk voor de partij dan destijds het opgeven van Trump tijdens de presidentscampagne zou geweest zijn. Hillary Clinton kan hem nu sowieso niet meer vervangen en Neil Gorsuch zal zijn post als rechter in het Hooggerechtshof wel behouden. De nadelige gevolgen beperken zich volgens Douthat tot de interne verdeeldheid van de Republikeinen en tot hun toekomstige presidentiële voorverkiezingen.
Plichtsbesef
Maar waarom zouden de Amerikaanse conservatieven een eventuele afzetting van 'hun' president überhaupt overwegen? Douthat rekent daarvoor op het plichtsbesef van het Republikeinse leiderschap voor hun eigen land en voor de rest van de wereld. "Een man die zo onnozel en onbeheerst is een ambt met deze bevoegdheden en verantwoordelijkheden laten behouden, is een daad van grove nalatigheid. En geen enkele doelstelling aan de politieke kortetermijnhorizon lijkt ook maar enigszins in aanmerking te komen als rechtvaardiging daarvoor."
