Bedenker 'Je suis Charlie' vecht tegen merchandising

'Je suis Charlie'. Die drie woorden plakte Parijzenaar Joachim Roncin, kort na de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo, in grijs en wit op een zwarte achtergrond. Intussen werd de slogan zo immens populair dat alleen al in Frankrijk meer dan 50 mensen hem als merknaam probeerden te registreren. Dat wil Roncin absoluut vermijden, maar kan hij dat wel?

Roncin is journalist bij de Franse editie van het modemagazine Stylist. Hij woont op amper vijf minuten van de redactie van Charlie Hebdo in Parijs. Toen het nieuws van de aanslag op Twitter passeerde, werd het heel stil bij Stylist. "We waren allemaal in shock", vertelt Roncin aan BBC. Hij zag op sociale media berichten vol afkeer en walging passeren, maar voelde zich zelf vooral "gekwetst en sprakeloos".

Het was Roncin die op dat moment de intussen alom bekende afbeelding maakte: 'Je suis Charlie', in wit en grijs in het lettertype van Charlie Hebdo, op een zwarte achtergrond. Hij plaatste de afbeelding op zijn Twitterpagina, en hoewel hij op dat moment niet veel meer dan 400 volgers had, ging ze in sneltempo de wereld rond. De hashtag #JeSuisCharlie werd op enkele dagen tijd een van de populairste uit de Twittergeschiedenis.

"Het was helemaal niet de bedoeling om ermee in de belangstelling te staan", zegt Roncin. "Maar plots werd ik door allerlei mensen gefeliciteerd." Een beetje vreemd om midden in al die gruwel felicitaties te krijgen van onbekenden, vond de journalist eerst, "maar dan begreep ik dat ze mij bedankten om duidelijk te maken wat ze eigenlijk zelf wilden zeggen. Dit is wat 'Je suis Charlie' betekent: ik ben vrij, ik ben niet bang."

T-shirts, petjes en badges

De razendsnel groeiende populariteit van de slogan had echter ook een keerzijde: al snel verscheen 'Je suis Charlie' op T-shirts, petten, badges en allerhande merchandising, allemaal te koop op het internet. In Frankrijk alleen al dienden meer dan 50 mensen een aanvraag in om de slogan als merknaam te registreren.

"Vreselijk om er ook maar een seconde aan te denken dat deze slogan vol hoop iemands eigendom zou worden", vindt Roncin. "Ik wil dat de boodschap puur blijft. Vier miljoen mensen riepen de woorden zondag op de straten van Parijs. Ik zou ervan walgen als iemand daar munt uit kon slaan."

In principe lijkt Roncin weinig tegen de registratie van de merknaam te kunnen doen, maar hij nam alvast enkele advocaten onder de arm. Ook het bureau dat zich over de aanvragen buigt, het Nationaal Instituut voor Intellectuele Eigendom (INPI), lijkt hem te volgen. Omdat de slogan al volop wordt gebruikt in de samenleving, kan hij volgens het INPI niet meer worden geregistreerd voor commerciële doeleinden.

De enige organisatie waaraan Roncin wel toestond om de originele afbeelding commercieel te gebruiken, is de ngo Reporters Sans Frontières, die zich inzet voor de vrijheid van de media.

Panda's

Ook in ons land hoopte al minstens één iemand gouden zaakjes te doen met de slogan. Yannick Uytterhaegen uit Steenokkerzeel diende daags na de aanslag een aanvraag in om 'Je suis Charlie' als merknaam te registreren voor onder meer foto's, papier, kledij, speelgoed, sportartikels, dranken of telecommunicatie. De procedure loopt nog, en "dat kan nog een of twee maanden duren", zegt het Benelux Bureau voor de Intelluctele eigendom (BBIE).

Tegen de aanvraag kan verzet worden aangetekend, maar alleen door iemand die kan bewijzen dat hij of zij al eerder een gelijkaardig merk vastlegde, voor dezelfde producten en diensten. Toch lijkt de kans klein dat Uytterhaegen - als zijn aanvraag al wordt goedgekeurd - lang van 'zijn' merk zal kunnen genieten. Eerder registreerde hij al de afbeeldingen van de Chinese panda's van dierenpark Pairi Daiza, maar die registratie werd al na enkele weken weer geschrapt.