Drie maanden na de aanslagen: zo staat ons land er nu voor
Het is ondertussen bijna drie maanden geleden dat ons land opgeschrikt werd door terroristische aanslagen op Brussels Airport en het metrostation van Maalbeek. Een overzicht van hoe ons land er nu voor staat.
POLITIEK
Wetstraat: nog steeds in de greep van de aanslagen
De Wetstraat trok sinds de aanslagen op 22 maart meermaals in een kramp. Er was het geweigerde ontslag van ministers Jan Jambon en Koen Geens, de open oorlog tussen het Comité P en de politietop over mogelijke missers in terreurdossiers en het ontslag van mobiliteitsminister Jacqueline Galant na kritische rapporten over de controle op de veiligheid van Brussels Airport. Tussendoor het beeld van België als 'failed state' bijstellen, bleek evenmin een sinecure.
De terreurdreiging is nooit echt ver af. Gelekte geruchten over mogelijke aanslagen op shoppingcentra en fastfoodrestaurants zorgden de voorbije week nog voor spanning. Tegelijk zagen verschillende topministers hun persoonlijke bescherming de jongste dagen opgeschroefd. Dat dergelijke geheime informatie bovendien snel zijn weg vindt naar de media, zorgt voor steeds meer wrevel onder politici en veiligheidsdiensten.
Hèt nieuws van de jongste dagen was echter de grootscheepse antiterreuractie waarbij meer dan veertig mensen werden opgepakt. Er bleek sprake van concrete aanwijzingen voor één of meer aanslagen, waarbij onder meer het Brusselse Rogierplein werd genoemd. Premier Michel riep na een bijeenkomst van de Nationale Veiligheidsraad op tot kalmte, maar kondigde ook bijkomende en aangepaste veiligheidsmaatregelen aan.
De terreurdreiging is nooit echt ver af
Maatregelen: nog steeds in de pijplijn
Intussen zitten eerdere - meer fundamentele - maatregelen nog steeds in de pijplijn. Zo loopt de invoering van bepaalde antiterreurmaatregelen trager dan sommigen hadden gehoopt. Na de aanslagen in Parijs werd daarvoor nochtans een speciale Kamercommissie opgericht. Maar wanneer de bijeenkomsten ervan niet worden uitgesteld, houdt die zich noodgedwongen bezig met hoorzittingen rond wetsvoorstellen van parlementsleden. Voor de wetsontwerpen van de regering is het immers wachten tot die hun weg vinden tot in het parlement.
Al is maar de vraag of plannen zoals een enkelband voor radicaliserenden - die dus nog niets strafbaars deden - er ooit zullen doorkomen. En ook over de uitbreiding van de grondwettelijk verankerde aanhoudingstermijnen blijft het al maanden stil, bij gebrek aan consensus met de oppositie om tot een tweederdemeerderheid te komen. Keurde de commissie wel al goed: nachtelijke huiszoekingen in terreurdossiers, telefoontaps bij wapenhandel en de oprichting van databanken rond 'foreign terrorist fighters'.
De invoering van bepaalde antiterreurmaatregelen verloopt trager dan sommigen hadden gehoopt
Parlementaire commissie: eerste luik zit er bijna op
Dat er nog heel wat wetgevend en ander werk op de plank ligt, bleek intussen in de onderzoekscommissie naar de aanslagen in Brussel. Die rondt stilaan het eerste luik van haar werkzaamheden - rond de hulpverlening - af. Die verliep al bij al goed, maar toch doken er verschillende pijnpunten op, waar de commissie momenteel aanbevelingen rond uitwerkt.
Nadien zal de onderzoekscommissie dan het werk van de veiligheids- en inlichtingendiensten aansnijden. Het wordt wellicht dansen op het slappe koord om de zaken daar zowel à charge als à décharge uit te spitten. Zeker indien de terreurdreiging ook de komende maanden hoog blijft. En daar twijfelt eigenlijk niemand aan.
De vraag of de diensten over genoeg mensen en middelen beschikken, zal wellicht nooit veraf zijn. Tegelijk vrezen sommige oppositiepartijen nu al dat alle grote partijen op een of ander moment op de rem zullen gaan staan, wanneer partijgenoten onder vuur dreigen te komen.
ECONOMIE
Horeca en toerisme: nog steeds grote verliezen
De horeca en de toeristische sector in Brussel kampen nog altijd met serieuze verliezen. Het vrijetijdstoerisme kent een verlies van 30 procent en het professionele toerisme kampt met een daling van 15 pocent. "We hebben de laatste maanden hard gewerkt achter de schermen om verschillende zomercampagnes te lanceren", vertelt Geert Cochez, CEO van visit.brussels.
De grootste uitdaging in de zomer is het opvangen van de afname het professionele toerisme. "Het is ons objectief om het verlies beperkt te houden door het omzetsverlies in het vrijetijdstoerisme naar 15 procent terug te brengen. Dat de luchthaven van Zaventem weer op zijn oude capaciteit zit, moet daar ook toe bijdragen", aldus Cochez.
De horeca in de hoofdstad kampt met verliezen tussen 25 en 30 procent. "De toestand is rampzalig voor de Brusselse horecasector, met name voor de KMO's", zegt Yvan Roque, voorzitter van de Federatie Horeca Brussel.
De horeca en de toeristische sector in Brussel kampen nog altijd met serieuze verliezen
'De toestand is rampzalig voor de Brusselse horecasector, met name voor de KMO's'
Brussels Airport: klaar voor zomerpiek
De luchthaven staat er drie maanden na de aanslagen vrij goed voor en is naar eigen zeggen klaar voor de traditionele passagierspiek tijdens de zomermaanden.
De voorbije maand werd er nog heel wat gerealiseerd in en rond de vertrekhal van de luchthaven. Zo konden begin juni alle luchtvaartmaatschappijen voor de check-in van hun passagiers terugkeren naar de vertrekhal. De tijdelijke structuren die na de aanslagen waren opgericht, waren niet langer nodig. Ook treinreizigers krijgen opnieuw rechtstreekse toegang tot de terminal, na een prescreening.
Vorige week vrijdag is ook het deel van de vertrekhal heropend, waar de tweede bom ontplofte en waar vroeger het bekende bronzen kunstwerk van Olivier Strebelle stond. Daarmee zijn in de terminal de meeste sporen van de aanslagen weggewerkt. Aan de façade van het gebouw wordt er wel nog gewerkt.
Ook met de passagierscijfers gaat het de goede kant op. Bijna "business as usual" dus op de luchthaven. De aanbeveling voor passagiers blijft om 2 uur voor vertrek aanwezig te zijn op de luchthaven voor korteafstandsvluchten, en 3 uur voor langeafstandsvluchten.
MIVB: "In juni aantal reizigers weer op niveau"
Ook bij de Brusselse vervoersmaatschappij MIVB klinkt men positief. In juni was het aantal reizigers van de MIVB voor het eerst weer bijna op het normale niveau.
Toch ondervindt de Brusselse openbaarvervoermaatschappij nog steeds gevolgen. "Zes mensen zijn nog werkonbekwaam", zegt woordvoerster An Van hamme. "Vlak na de aanslagen waren er dat elf, onder wie vijf voor fysieke redenen en het overige deel voor psychologische redenen", luidt het.
In totaal hebben psychologen en raadgevers bijna 600 gesprekken gehad met personeelsleden: 345 in maart, 188 in april en 65 in mei. "Daarnaast werden nog eens 118 opvolgingssessies gehouden via de telefoon." 23 personeelsleden hebben nog steeds nood aan psychologische bijstand.
Daarnaast gelden sinds de aanslagen verscherpte veiligheidsmaatregelen in de stations van de MIVB. Op vraag van de politie zijn sinds gisteren door de terreurdreiging bovendien bepaalde toegangen in vijf stations (Beurs, De Brouckère, IJzer, Kruidtuin en Rogier) afgesloten.
Bewakingsfirma's: vraag is blijvend verhoogd
Bewakingsfirma's G4S en Securitas hebben de vraag naar bewakingspersoneel zien pieken na de aanslagen van 22 maart in Brussel. Een deel van de toename zou ook blijvend zijn. "Na de aanslagen kende de vraag een toename met 20 procent, die vandaag teruggevallen is naar 10 procent meer dan voor de aanslagen. Die 10 procent is naar mijn gevoel blijvend", zegt Jean-Paul Van Avermaet, topman voor België bij G4S.
Eenzelfde verhaal bij Securitas. Sven De Smet, development director bij Securitas, heeft het over een toename met 15 procent vlak na de aanslagen. Securitas is momenteel op zoek naar 340 extra bewakingsagenten en wil dit jaar "een kwart meer" bewakingsagenten in dienst nemen dan andere jaren. Niet alleen de verhoogde dreiging is de oorzaak daarvan: België is ook bezig aan een inhaalbeweging wat private veiligheid betreft. Ons land staat met 142 bewakingsagenten per 100.000 inwoners immers pas op een 14de plaats in Europa.
Ook G4S is volop aan het rekruteren in alle soorten functies. "We zijn vooral ook op zoek naar vrouwelijke kandidaten om bewakingsagent te worden op onder andere de luchthavens", aldus Van Avermaet.
Verzekeraars: al 168 miljoen euro aan schade aangegeven
Er is bij de verzekeraars al voor 168 miljoen euro aan schade aangegeven. Dat is vernomen bij verzekeraarskoepel Assuralia. Die schade zal vergoed worden via het solidariteitsmechanisme TRIP (Terrorism Reinsurance and Insurance Pool).
Met TRIP worden de kosten van terreuraanslagen verdeeld tussen de deelnemende verzekeraars op basis van hun marktaandeel. De vzw werd opgericht ter uitvoering van de wet van 1 april 2007 en beschikt op jaarbasis over een pot van 1,2 miljard euro.
8 verdachten in de cel
Het gerecht al acht verdachten kunnen arresteren. Het gaat om Mohamed Abrini, Osama Krayem, de broers Smaïl en Ibrahim Farisi, Hervé B.M., Bilal El Makhoukhi, Ali El Haddad Asufi en Youssef El Ajmi, die allemaal in meer of mindere mate betrokken geweest zouden zijn bij de voorbereiding en uitvoering van de aanslagen.
De politie pakte Mohamed Abrini, die al sinds de aanslagen van 13 november in Parijs werd gezocht, op 8 april op in Anderlecht. Hij bekende dat hij de "man met het hoedje" was, die een reiskoffer vol explosieven achterliet in de luchthaven van Zaventem op 22 maart, alvorens op de loop te gaan. Twee andere terroristen, Ibrahim El Bakraoui en Najim Laachraoui bliezen zichzelf wel op in de vertrekhal van het luchthavengebouw. Het drietal was die ochtend met een taxi vertrokken uit een appartement in de Max Roosstraat in Schaarbeek, waar ze zich de dagen en weken voordien hadden schuilgehouden en de aanslagen hadden voorbereid.
Diezelfde dag, 8 april, werd ook Osama Krayem opgepakt, die tot dan toe bekendstond onder de valse naam "Naïm Al Hamed". Hij was gefilmd in metrostation Pétillon toen hij vluchtig enkele woorden wisselde met Khalid El Bakraoui, die zich enkele minuten later zou opblazen in metrostation Maalbeek. Volgens Krayem was het de bedoeling dat ook hij zich zou opblazen, maar krabbelde hij terug. Hij zou teruggekeerd zijn naar het appartement aan de Kazernenlaan in Etterbeek waar hij de dagen voordien had verbleven met Khalid El Bakraoui. Daar zou hij de explosieven die in zijn rugzak zaten, TATP, verdund hebben met water en door het toilet gespoeld hebben.
Samen met Abrini en Krayem werden op 8 april in Laken ook de Rwandees Hervé B.M. (31) en Bilal El Makhoukhi (27) opgepakt. Beiden worden ervan verdacht dat ze Abrini en Krayem hebben helpen onderduiken. El Makhoukhi werd in 2015 nog veroordeeld tijdens het Sharia4Belgium-proces, omdat hij hand-en-spandiensten aan terroristische organisaties verleend zou hebben. Hij zou bovendien ook een rol gespeeld hebben bij de voorbereiding van de aanslagen, maar ontkent dat met klem.
De broers Ibrahim (27) en Smail Farisi (31) werden op 11 april opgepakt. Smaïl Farisi had het appartement aan de Kazernenlaan in Etterbeek gehuurd, om een OCMW-uitkering te kunnen innen hoewel hij nog bij zijn ouders woonde, en gebruikte de flat voor afspraakjes met zijn vriendin, maar leende die uit aan Khalid El Bakraoui. Na de aanslag van 22 maart haalde hij samen met zijn broer Ibrahim de flat leeg en maakte die van top tot teen schoon.
Ook Ali El Haddad Asufi zou een link hebben met de flat. Hij zou immers geregeld gezien zijn op bewakingscamera's aan de Kazernelaan. Bovendien zou hij telefonisch contact gehad hebben met verschillende belangrijke verdachten in het dossier. De man werd op 24 maart al eens opgepakt maar na verhoor vrijgelaten, tot hij op 9 juni opnieuw in de boeien werd geslagen.
Op 17 juni werd ten slotte de achtste verdachte Youssef EL Ajmi (30) onder aanhoudingsbevel geplaatst. De man zou wel eens een cruciale rol gespeeld kunnen hebben bij de aanslagen. Niet alleen is hij een jeugdvriend van Khalid El Bakraoui, hij was ook bevriend met Ali El Haddad Asufi en zou ook in het appartement in Etterbeek geweest zijn waar de aanslag op het metrostation Maalbeek werd voorbereid. Belangwekkender is dat de man tot voor kort op de luchthaven Brussels Airport werkte, bij een cateringbedrijf. Op die manier had hij rechtstreeks toegang tot vliegtuigen op de tarmac. Op de computer van El Ajmi werden ook berichten ontdekt die afkomstig zijn van een USB-stick van Khalid El Bakraoui, die zich in het station Maalbeek opblies. Die berichten herinneren er onder meer aan dat op Zaventem elke dinsdag vluchten naar Amerika, Rusland en Israël vertrekken. De drie terroristen die op dinsdag 22 maart de aanslag op de luchthaven pleegden, moesten zich elk bij een van de incheckbalies naar die bestemmingen tot ontploffing brengen. Twee van hen, Najim Laachraoui en Ibrahim El Bakraoui deden dat ook terwijl de derde, Mohamed Abrini zijn explosievenkoffer achterliet en vluchtte.
Op El Ajmi's computer werd ook een bericht uit oktober 2015 gevonden waarin aangekondigd werd dat "één van onze broeders op 22 maart 2016 tot de actie zal overgaan". Dat laatste kan een nieuw licht werpen op de aanslagen. Kort na de arrestatie van Mohamed Abrini en Osama Krayem werd immers gemeld dat de terreurcel van plan was in Frankrijk toe te slaan maar "in snelheid gepakt werd door het onderzoek", onder meer door de arrestatie van Salah Abdeslam op 18 maart. De Franse krant Libération meldde in die periode ook dat Abrini verklaard zou hebben dat de terreurcel als doel had om toe te slaan tijdens het EK. Het bericht dat teruggevonden werd op El Ajmi's computer, kan erop wijzen dat de aanslagen van 13 november en 22 maart van bij het begin deel uitmaakten van één en hetzelfde plan.
