Enkel gigantische asteroïde kan mensheid wegvagen

Komt er op 21 december een apocalyptisch einde aan de ons nu bekende wereld - zoals blijkbaar één à twee procent van de wereldbevolking lijkt af te leiden uit de Mayakalender? Een wetenschappelijke onderbouwing daarvoor is er niet. Volgens de meeste Mayadeskundigen is op zijn minst sprake van een verkeerde interpretatie van de Mayareligie. Desalniettemin houdt de gedachte aan zo'n apocalyps ons enorm bezig: kijk alleen maar naar het aantal en het succes van bioscoopfilms en tv-series de jongste jaren die als thema zo'n doomsday hebben. 14 procent van ons gelooft dat we het het einde van onze beschaving nog gaan beleven tijdens ons leven blijkt uit verschillende wetenschappelijke studies. Hoe realistisch is dat? Tijd om een aantal scenario's eens ernstig onder de loep te nemen. Gisteren kon u alles lezen over supervulkanen, in dit tweede artikel uit de reeks bespreken we een mogelijke inslag van een asteroïde.

De periode dat de aarde letterlijk gebombardeerd werd door meteorieten en asteroïden is al lang voorbij, maar tot op de dag van vandaag zien we er nog de gevolgen van. Inslagkraters van tientallen kilometers groot zijn over de aarde verspreid. Bovendien, en veel duidelijker, is er ook nog de maan die rond onze aarde draait, want ook die is ontstaan na een gigantische inslag.

Aan de ene kant hebben zulke inslagen het leven op onze aarde verrijkt. De ruimtelichamen hebben namelijk organische materialen naar de aarde gebracht, die de evolutie van verschillende levensvormen hebben beïnvloed. Ook het tegengestelde is echter waar. Inslagen van asteroïden hebben miljoenen doden tot gevolg gehad, maar zijn gelukkig zeldzaam. Wetenschappers schatten dat onze aarde door 50 asteroïdes met een diameter van meer dan 5 kilometer is geraakt in de laatste 600 miljoen jaar. De explosie die zo'n inslag met zich meebrengt is vergelijkbaar met ten minste 10 miljoen megaton TNT. Ter vergelijking, de explosie van de zwaarste nucleaire bom ooit is 50 megaton.

Dampkring
Hoewel het zware bombardement dus al een tijd achter ons ligt, blijft onze aarde in aanraking komen met grote ruimterotsblokken. Vele meteorieten, dat zijn asteroïden kleiner dan 10 meter, worden niet gedetecteerd. Er worden er amper 5 of 6 per jaar gevonden, maar toch zouden er jaarlijks ongeveer 500 de grond raken. Honderden anderen branden nog eens op in onze dampkring.

Asteroïdes met een diameter van een kilometer vallen gemiddeld om de 500.000 jaar op onze aarde, terwijl enorme rotsblokken van 5 kilometer diameter de aarde om de tien miljoen jaar treffen. De laatste impact van een asteroïde van zo'n 10 kilometer diameter ligt intussen al 65 miljoen jaar achter ons, maar heeft toen waarschijnlijk wel voor het uitsterven van de dinosaurus gezorgd.

Ten minste een van twee massa-extincties uit die tijdsperiode is namelijk zeker aan een inslag te wijten: de Krijt-Tertiairmassa-extinctie. De asteroïde die waarschijnlijk voor die extinctie heeft gezorgd, heeft een grote inslagkragkrater achtergelaten op het Mexicaanse schiereiland Yucatán. De ovale krater heeft een gemiddelde diameter van 180 kilometer, een buitenste ring van de krater heeft zelfs een diameter van ongeveer 300 kilometer.

Megatsunami
Zulke inslagen zorgen er niet alleen voor dat het leven in en rondom de krater zwaar aangetast wordt, wereldwijd zijn de gevolgen niet te overzien. Afhankelijk van waar de asteroïde exact inslaat, kan die een megatsunami veroorzaken. We hebben het dan niet over het type tsunami waardoor Japan vorig jaar getroffen werd, of die meer dan 100.000 doden eiste in Indonesië in 2004. Nee, de asteroïde in Yucatán bijvoorbeeld zou een megatsunami's van zo'n 3 kilometer hoog hebben gegenereerd. Die zouden tot vele kilometers achter de kustlijn alle levensvormen verwoesten, en grote eilanden zoals Madagascar volledig kunnen overspoelen.

Inslagen als deze hebben ook grote gevolgen nadat de megatsunami's zijn weggeëbd. Er wordt namelijk zo veel waterstof de lucht inblazen dat de doorgang van zonlicht belemmerd wordt. Op land zou het net zoals bij supervulkanen om een enorme hoeveel stof gaan. Daardoor koelt de aarde sowieso fors af. Ook krijgen planten het moeilijk om aan fotosynthese te doen, waardoor ze afsterven en dier en mens in voedselnood geraken. De exacte gevolgen daarvan kan u in het artikel van gisteren lezen.

Kans
Wetenschappers achten de kans klein dat een asteroïde binnen afzienbare tijd de mens tot uitsterven kan dwingen. De ruimte-objecten die groot genoeg zijn, worden namelijk tientallen tot honderden jaren op voorhand gedetecteerd door astronomen. Of toch het merendeel. Hieronder staat een korte lijst van de asteroïdes die het dichtst bij de aarde passeren en groot genoeg zijn om serieuze schade aan te richten. Er kan echter altijd een asteroïde of komeet met zo'n hoge snelheid recht op onze aarde afkomen, dat ze amper of niet te detecteren valt zolang ze zich ver van een lichtbron, een ster, bevinden. Pas wanneer ze 390 miljoen kilometer van onze aarde vandaan zijn, is er genoeg zonlicht om het gigantische rotsblok op te lichten. Dat lijkt ver, maar tegen 160.000 kilometer per uur is die sneller hier dan je zou denken.

Morgen hebben we het over een potentieel gevaar dat we zelf aan het ontwikkelen zijn: artificiële intelligentie.