Europese akkoorden met Oekraïne, Georgië en Moldavië zijn doorn in Russisch oog
Europese Raadsvoorzitter Herman Van Rompuy en de 28 staatshoofden en regeringsleiders hebben vandaag hun handtekening gezet onder de associatieakkoorden tussen de EU en Georgië en Moldavië. Ook het tweede, economische luik van het akkoord met Oekraïne werd ondertekend. "Het is een grote dag voor Europa. De EU staat aan uw zijde, vandaag meer dan ooit", verklaarde Van Rompuy.
Voor de drie betrokken landen waren de Oekraïense president Petro Porosjenko aanwezig, de Georgische eerste minister Irakli Garibasjvili en de Moldavische premier Joeri Leanca aanwezig.
"Wat een grote dag! Misschien wel de belangrijkste voor mijn land sinds de onafhankelijkheid" in 1991, verklaarde Porosjenko. Hij benadrukte dat heel Oekraïne door het akkoord gebonden is, "de Krim inbegrepen".
Oorzaak van onrust in Oekraïne
Het ondertekende associatieverdrag lag in de herfst van vorig jaar onrechtstreeks aan de basis van de onlusten in Kiev. De Oekraïense autoriteiten hadden het verdrag onderhandeld met de EU, maar op het einde van de rit weigerde toenmalig president Viktor Janoekovitsj het te ondertekenen en zocht hij toenadering tot Rusland. Wat daarna gebeurde, is gekend: de onlusten mondden uit in dodelijke confrontaties en ook in het oosten van Oekraïne werd het onrustig, door toedoen van pro-Russische separatisten. Rusland mengde zich zelf ook in het conflict en annexeerde het schiereiland de Krim. Europa trof sancties tegen de Russen.
Na de afzetting van Janoekovitsj aarzelde de EU niet om met de nieuwe machtshebbers in Kiev alvast het politieke luik van het associatieverdrag te ondertekenen. Dat gebeurde op 21 maart. Het tweede luik is echter veel omvattender: die hoofdstukken behelzen een vrijhandelsakkoord dat volgens Europese schattingen Oekraïense bedrijven jaarlijks 487 miljoen euro kan besparen op importheffingen. Het voordeel voor Europese exporteurs zou omgekeerd oplopen tot 391 miljoen euro. Met het verdrag worden ook andere handelsbarrières opgeheven. Sommige belemmeringen werden in april al tijdelijk weggewerkt, in afwachting van de goedkeuring van het volledige akkoord.
"Meer stabiliteit en welvaart"
Ook met Georgië en Moldavië haalt Europa zijn politieke en economische banden aan door de ondertekening van een associatieverdrag. "Dit zorgt voor meer stabiliteit en welvaart op het hele Europese continent", zei Herman Van Rompuy in een verklaring. "Om ten volle van de voordelen (van de verdragen) te kunnen genieten, moeten jullie je inspanningen aanhouden om de maatschappij te hervormen, voor meer democratie te zorgen en je economie te moderniseren." De EU staat intussen klaar met politieke, technische en financiële steun.
Ultimatum
Tegelijkertijd met de ondertekening van het akkoord gaf de EU Rusland drie dagen tijd om een aantal stappen te zetten die de spanningen in het oosten van Oekraïne moeten verminderen. Zoniet dreigen bijkomende sancties tegen Moskou, zo bleek uit een verklaring die de Europese leiders op de top in Brussel hebben goedgekeurd. De Europeanen eisen onder meer dat er "substantiële onderhandelingen" worden aangevat worden over het vredesplan van de Oekraïense president Petro Porosjenko.
De Europese Unie verwacht bovendien dat er een akkoord wordt gesloten over een mechanisme voor het toezicht op het staakt-het-vuren, dat de pro-Russische opstandelingen de controle over drie grensposten afstaan aan de Oekraïense autoriteiten en dat alle gijzelaars worden vrijgelaten, inclusief de OVSE-waarnemers.
De Europese leiders wijzen erop dat ze voorbereid zijn om nieuwe "doelgerichte sancties" te treffen en dat ze "te allen tijde" opnieuw kunnen samenkomen om bijkomende maatregelen te bespreken. "De hele Europese Unie toont zich solidair met Oekraïne", zo stelde Porosjenko op een persconferentie na afloop van zijn overleg met de Europese leiders. De president zei dat hij later op de dag zal uitspreken over een mogelijke verlenging van het staakt-het-vuren dat vanavond verstrijkt.
"Niet tegen Rusland gericht"
Moskou voelt zich gepakt door het ultimatum en de toenadering van de drie landen tot Europa - vooral door de aankondiging van Porosjenko, Garibasjvili en Leanca dat ze met hun land uiteindelijk willen toetreden tot de EU - en kondigde aan dat het wellicht hogere importtaksen zal moeten betalen en dat producten die afkomstig zijn uit Oekraïne, Georgië en Moldavië aan meer rigoureuze inspecties onderworpen zullen worden. Volgens Van Rompuy zijn de akkoorden echter niet tegen Rusland gericht. "De EU is klaar om met Rusland zoveel overleg te plegen als nodig is om misverstanden de wereld uit te helpen en samen te werken aan een veiliger toekomst voor ons continent."
Van zijn kant heeft Russisch president Poetin opgeroepen tot een duurzaam staakt-het-vuren. "De Oekraïners moeten op de weg van vrede, dialoog en verzoening terugkeren. Een duurzaam regime van de wapenstilstand" is een belangrijke voorwaarde voor onderhandelingen tussen de machthebbers in Kiev en vertegenwoordigers van de zuidoostelijke gebieden", aldus Poetin bij een bijeenkomst met diplomaten in het Kremlin.
Gesplitst Oekraïne
De Kremlinbaas zei dat de Oekraïense maatschappij gesplitst is, door de pogingen om Oekraïne te doen kiezen tussen Rusland en Europa. "De zware crisis in het buurland verontrust ons erg. De ongrondwettelijke staatsgreep in Kiev dreef het land tot een pijnlijke confrontatie."
Hij zei ook dat Oekraïne een echte humanitaire catastrofe meemaakt. "Tienduizenden vluchtelingen moeten onderdak zoeken in Rusland. Journalisten worden vervolgd en gedood. In strijd met alle normen en conventies worden diplomaten aangevallen", zei hij nog. Hij verwees naar incidenten met de Russische ambassade in Kiev en het consulaat-generaal in Odessa.
Nog vandaag zijn in Oost-Oekraïne de conflictpartijen opnieuw voor gesprekken samengekomen. Vertegenwoordigers van de overheid in Kiev onderhandelen met de opstandelingen in het rebellenbolwerk Donetsk, zo meldde het persagentschap Interfax.
