Nieuwjaarsnacht in The Jungle van Calais: spinazie uit blik, modder en traangas

Omdat de vluchtelingencrisis hét knelpunt van het voorbije jaar was en dat helaas ook in het nieuwe jaar zo zal blijven, besloten wij - fotograaf Henk, mijn vriendin Mieke en ik - het nieuwe jaar in The Jungle in Calais in te luiden. Het benieuwde ons hoe de vluchtelingen en migranten, die we in augustus en in september al bezochten, de jaarwende vieren. Wel, ze doen dat met spinazie en rode bonen uit blik, in een restaurant van recuperatiehout en dekzeil. Kaartspelend, dansend, of met een Bollywoodfilm. Ze doempen de waterpijp op in één van de bars. Daar komt goedkoop bier uit de Lidl op tafel en om 12 uur knalt Michael Jacksons 'Bad' uit die ene versleten speaker. Tot een wolk van traangas de 'discotheek' binnenwaait en de zaak leegloopt.

Op weg naar Calais brengen mijn lief en ik in de vooravond eerst een bezoek aan de nieuwe 'Jungle', vlak bij de Frans-Belgische grens in Grande-Synthe, voorstadje van Duinkerke. De voorbije zomer verbleven 80 mensen in het kamp, nu zijn het er naar schatting 3.000. Burgemeester Daniel Carême noemde het gisteren in Le Monde 'het kamp van de schande'.

Gezinnen met kleine kinderen
Naar schatting 3.000 mensen verblijven in een bos dat aan een residentiële buurt grenst. We zakken tot onze enkels in de modder, de chaos van tenten kriskras door elkaar is schrijnend. Een rij wachtenden aan 'Snack Shack', een eetkraam van Engelsen die gratis bedelen. Hier zitten veel gezinnen met kleine kinderen.

"Belgium is good!"
We volgen in het pikdonker het bordje 'blankets, clothes' en belanden in een ruime shelter met in het voorste deel een magazijn vol hulpgoederen, in het achterste een veldkeuken-eetzaal met in het midden een snorrende houtkachel. Bech, een jonge man uit Iraaks Koerdistan, deelt schoenen, dekens, slaapzakken en kleren uit. "You from Belgium? Belgium is good!", en zijn norse blik verzacht. Hij vraagt of we onze modderschoenen willen uittrekken om binnen te komen. In het magazijn liggen afgedankte tapijten op de vloer van palletten.

Bart en Marleen uit Leuven
Bech toont zijn dankbaarheid voor de Belgische vrijwilligers die de shelter bouwden en de keuken bemannen. Bart en Marleen uit Leuven zijn al aan de slag in de keuken. Het wordt een stoofpot met kip en groenten met rijst. "We wilden geen decadent feest zoals elk jaar", vertelt Marleen. "Op facebook zagen we een oproep en toen hebben we besloten hier op oudejaarsavond te helpen".

'Mother of this jungle'
Bech haalt er ook Deborah bij. De 39-jarige onthaalmoeder uit Wervik komt elk weekend helpen, en tijdens de schoolvakantie tot drie dagen per week. Samen met haar jongste dochter Azrah (12), die hier als een prinses wordt behandeld.

Deborah: "Ik had in het Maximiliaanpark in Brussel geholpen bij voedselbedelingen. Toen ik hoorde dat de nood hier groot was, heb ik de facebookpagina Vrijwilligers in Duinkerke opgestart. David, een vrijwilliger uit Izegem, heeft deze shelter gebouwd. Bijna alle voedingsproducten die je hier ziet, zijn schenkingen uit Vlaanderen. Mijn dochters komen graag mee naar hier. Hier zijn veel kinderen, het is zo zielig. Ik speel met de kinderen, help de vrouwen in de keuken.

Kans op menswaardig leven
"Deborah is the mother of this jungle", zegt Bech. "De Belgen zijn belangrijk voor ons, ze helpen ons meer dan de Fransen". Ook voor de Zwitsers die de noodkeuken installeerden heeft Bech veel respect. Wat hij voor zichzelf wenst in het nieuwe jaar? "Wat denk je? Dat deze ellende ophoudt, dat de Franse staat ons helpt. We willen geen paradijs, maar een eerlijke kans op een menswaardig leven. We zijn hier niet om jullie welvaart in te pikken, we zijn hier omdat onze huizen platgebombardeerd zijn".
Lees verder onder de foto

Nieuwe schoenen!
Ik wil mijn schoenen terug aantrekken, maar ze zijn verdwenen tijdens het tumult. Magazijnier Bech voelt zich verantwoordelijk en zit ermee verveeld. "What size?", vraagt zijn assistent, en hij reikt me een paar kraaknieuwe veiligheidsschoenen aan. In mijn maat, met stalen tippen.

Op een stapel dekens zit Haidi uit Irak, die straks op 1 januari zijn 26ste verjaardag viert. Haidi spreekt perfect Engels.

"Beschoten door Belgische politie"
"Geleerd in Manchester, waar ik 9 jaar heb gestudeerd. Daarna ben ik teruggekeerd naar mijn land, waar ik samen met Britse en Amerikaanse militairen de peshmerga trainingen gaf". Hij toont een foto van zichzelf op zijn facebookpagina: khaki uitrusting, machinegeweer over de schouder. "Nu mag ik niet meer terug naar Engeland, ik zit hier al drie maanden vast". Naar ons land wil hij alvast niet. "Op de Belgische grens ben ik samen met een vijftiental andere vluchtelingen beschoten door de politie. Met scherp, echt waar, anderhalve maand geleden. Eén van mijn vrienden is toen in zijn been geraakt". De Franse gendarmes die aan de ingang een oogje in het zeil houden, lachen Haidi's relaas weg: "Ze verzinnen maar wat".

Grootste sloppenwijk van Europa
We rijden naar The Jungle in Calais, die we de voorbije zomer al bezochten. Wat toen nog een kamp was, is nu een bidonville. Moskeeën, een kerk, een school en langs de verlichte 'main street' een kleurrijk allegaartje van restaurants, bars, winkels en zelfs een hamam of badhuis dat 'hot showers' belooft. Met ruim 6.000 bewoners is dit de grootste sloppenwijk van Europa.
Lees verder onder de foto

Slachtoffer steekpartij in Sint-Niklaas
We worden in het Nederlands aangesproken door de 24-jarige Pakistaanse student computerwetenschappen Jalal Mohamed, die in 2000 uit zijn geboorteland vluchtte en in 2012 in ons land asiel aanvroeg. Twee jaar verbleef hij in asielcentra in Hasselt en Sint-Niklaas, hij volgde bij ons ook taallessen. In Sint-Niklaas werd hij in september 2013 slachtoffer van een steekpartij in de telefoniewinkel waar hij pas werkte. De dader miste Jalals slagader op een haar na. In "Faroek" deed VTM in januari 2014 een oproep naar getuigen, maar de dader werd nooit gevat.

"Belgen geloofden me niet"
"Twee dagen lag ik in het ziekenhuis in Sint-Niklaas", zegt Jalal in beter Nederlands dan de Turk om mijn hoek in Gent die hier werd geboren. Jalal ontvluchtte het geweld van de taliban. "Eergisteren is er nog een zelfmoordaanslag in mijn geboortestad Mardan geweest, met tientallen doden. De Belgische asielcommissie verwierp mijn verzoek, ze zeiden dat ze me niet geloofden".

Jalal haalt zijn schouders op. Hij zal de hele nacht zwijgzaam met ons optrekken. We betalen zijn maaltijd in het Afghaanse restaurant - versgebakken platbrood met spinazie en rode bonen uit blik, ocharme drie euro de man - en hij trakteert op thee in het restaurant van zijn Pakistaanse vriend. In ruil voor wat eten steekt hij daar een handje toe. Jalal zit gevangen in Calais. In ons land riskeert hij uitwijzing naar Pakistan, in München stuurden de Duitse autoriteiten hem terug naar België, zijn eerste land van aankomst in Europa.

"Onwettig" opgesloten
Eerder dit jaar zat hij een maand in de gevangenis in Coquelle. "Opgepakt door de politie toen ik op de ferry naar Engeland probeerde te springen". Duitse vrijwilligers vertellen ons dat ze eerder op de dag hebben gemanifesteerd in Coquelle om aan te klagen dat vluchtelingen daar volgens hen onwettig gevangen worden gehouden.
Lees verder onder de foto

Kat-en muisspel met oproerpolitie
Het is hard beginnen regenen, alles wordt op slag nog mistroostiger. Rond halftwaalf is er heisa aan de ingang van The Jungle. De politie verspert de weg naar het centrum van Calais, waar de vluchtelingen vanavond nog minder welkom blijken dan anders. Enkele tientallen jonge kerels, sommige nog kinderen, proberen door het cordon van oproerpolitie te breken.

Bier en cola van Lidl
De ordetroepen reageren met welgemikte salvo's traangasgranaten en later ook even het waterkanon. Het beeld van de rookpluim die het kamp inwaait, is apocalyptisch. We haasten ons de dichtstbijzijnde bar binnen, we zijn hier om nieuwjaar te vieren. Aan tafels delen mannen een waterpijp, een schriel Soedanees meisje maakt stoelen voor ons vrij. We bestellen drie cola's en een blik bier, ik betaal vier euro. Freeway Cola en bier uit Lidl.

'I'm bad, you know it'
Klokslag middernacht verroert niemand een vin, dus roep ik maar 'happy new year'. In koor wordt mijn wens geretourneerd. Michael Jacksons 'Bad' knalt door één kapotte speaker, een boomlange Soedanees nodigt me uit op de dansvloer. Who's bad?

Vieze chemische smaak
Wat naar een fuifstemming lijkt te evolueren, wordt abrupt verstoord door een penetrante geur die ons de adem beneemt. De oproerpolitie heeft nog een lading traangas afgeschoten, de wolk waait langs de deur binnen. Iedereen houdt zakdoek, sjaal of kraag van trui voor mond en neus. Onze ogen, neus en keel prikken, we proeven een vieze chemische smaak. Zout en bitter.

'Fuck France'
We haasten ons naar buiten, de geur blijft nog minutenlang over The Jungle hangen. Dezelfde jongeren van daarnet gooien stenen naar de politie en roepen 'UK! UK!' en 'Fuck France'. Een enkeling schreeuwt 'Allahu Akbar' terwijl hij een kei richting het cordon gooit. Calais lockdown.

Rond halftwee zijn de bars nagenoeg leeg. We besluiten te vertrekken. De weg is nog steeds versperd door de ordetroepen, we rijden daarom door de modderpoelen het kamp uit. Geen zin om de agenten uit te leggen wat we hier kwamen doen en vriendelijk te vragen of we kunnen passeren. Geen zin ook om keien tegen onze auto te krijgen.