Nog steeds geen witte rook over Europees wapenembargo tegen Syrië

Aan het overleg van de Europese ministers van Buitenlandse Zaken over het al dan niet versoepelen van het wapenembargo tegen Syrië komt voorlopig geen einde. Rond 20.30 uur werd het overleg geschorst, omstreeks 22 uur praten de ministers verder. De hoop op een akkoord neemt met het uur af. Volgens een goede bron blijft Oostenrijk dwarsliggen. Het land wil geen versoepeling van het wapenembargo omdat het vreest dat zijn troepen in de Golan-hoogte slachtoffer zullen worden wanneer de Europese wapens in de handen van extremisten terechtkomen.

Dat het vinden van een eensgezind standpunt voor de 27 ministers een moeilijke bevalling zou worden, stond in de sterren geschreven. Maar dat ze er avond- en mogelijk nachtwerk van zouden maken, hadden niet veel ingewijden verwacht.

In de loop van de namiddag circuleerde op de vergadering een compromisvoorstel "op basis waarvan geland kan worden". Die tekst zou de lidstaten toelaten om (uitsluitend) aan de strijders van de Syrische Nationale Raad wapens te leveren, maar enkel op basis van een zeer lange lijst criteria. Bovendien zou de regeling ten vroegste op 1 augustus ingaan, om de diplomatieke conferentie Genève 2 en de andere inspanningen voor een politieke dialoog niet te bemoeilijken.

Schuchtere stappen
Ondanks de schuchtere stappen vooruit die daarmee gezet werden, slaagden de 27 lidstaten er dus nog steeds niet in de moeilijke knoop te ontwarren. Het water tussen de voorstanders van een versoepeling van het wapenembargo en de tegenstanders, die vooral de proliferatie van de geleverde wapens vrezen, blijkt zeer diep.

Als de 27 lidstaten geen eensgezindheid bereiken, lopen de bestaande sancties en het geldende wapenembargo tegen Syrië per 1 juni af. De imagoschade voor de Europese Unie zou in dat geval niet te overzien zijn. In theorie hebben de lidstaten tot vrijdag 31 mei middernacht de tijd om een akkoord te vinden.

Twee kampen
Er zijn twee kampen, die beiden van geen wijken willen weten. De voorstanders van een versoepeld wapenembargo willen aan de Syrische rebellen bepaalde wapens kunnen leveren, de tegenstanders vrezen dat die wapens verspreid zullen geraken en dreigen met een veto als het tot een stemming zou komen. In dat kamp zit onder meer Oostenrijk, dat als enige Europese land VN-soldaten op de Golanhoogte heeft, aan de Syrisch-Israëlische grens.

Voor hij de ministerraad binnenstapte, zette de Oostenrijkse buitenlandminister Michael Spindelegger nog even de puntjes op de i. "De Europese Unie is altijd al een vredesgemeenschap geweest. Als we wapens gaan leveren, zou dat een wijziging van onze traditionele positie zijn. We mogen niet betrokken geraken bij het conflict." Mochten de Europese lidstaten effectief wapens gaan leveren, zouden ze duidelijk de kant kiezen van de Syrische oppositie, analyseerde Spindelegger. In dat geval trekt zijn land zich terug uit de VN-missie.

"Hoe lang nog?"
Zijn Britse collega William Hague gooide het over de andere boeg. "Hoe lang kunnen we nog toestaan dat de mensen in Syrië elk type wapen over zich heen krijgen dat ooit ontworpen werd, terwijl het grootste deel van de internationale gemeenschap hen het recht ontzegt zich te verdedigen? Dat zorgt voor radicalisering bij die mensen. We zijn op de grenzen van die aanpak gestoten."

Volgens Hague zou het amenderen van het wapenembargo - er is geen sprake van een volledige opheffing - een politieke oplossing dichterbij kunnen brengen. Hij mikt daarvoor op de 'Genève 2'-conferentie over Syrië, die op initiatief van de Amerikaanse en Russische buitenlandsministers John Kerry en Sergej Lavrov op 10 juni in Zwitserland gehouden wordt. "We willen daar de oppositie en de aanhangers van het regime rond de tafel brengen om werk te maken van een overgangsregering die van beide kampen de steun heeft", legde Hague uit. "Dat móéten we proberen, want de alternatieven zijn veel erger."

Koffiedik kijken
Belgisch minister Didier Reynders benadrukte eveneens dat de politieke dialoog, "die na Genève 2 misschien weer op gang komt", alle kansen moet krijgen. Het is alleszins niet de bedoeling dat de Syrische president Bashar al-Assad aan die dialoog deelneemt, maar wel vertegenwoordigers van de alawietische geloofsgemeenschap, waar Assad deel van uitmaakt.

Het is voorlopig koffiedik kijken of er een compromis uit de bus komt en hoe dat er zal uitzien. Een sleutelrol zou voor Duitsland weggelegd kunnen zijn. Berlijn liet weten tegen wapenleveringen te zijn, maar landen die per se de rebellen willen bevoorraden niet tegen te zullen houden. Oostenrijk mikt op een verlenging van het wapenembargo, in ieder geval tot na Genève 2. Andere opties zijn een loskoppeling van het embargo en de andere sancties, en een versoepeling van het embargo dat de bijkomende levering mogelijk maakt van niet-dodelijke, technische wapenonderdelen.