"Poetin is alleen te stoppen met een geweerloop in zijn gezicht"

Rusland is in staat om binnen twaalf uur een aanval over land of zee op Oekraïne uit te voeren. Die waarschuwing heeft de hoogste NAVO-militair, de Amerikaanse generaal Philip M. Breedlove, deze week geuit. Ook de Baltische Staten, Polen en Moldavië maken zich zorgen over de Russische expansiedrift. Maar hoe serieus moeten we die eigenlijk nemen?

"Ik acht het niet voor de hand liggend, maar ook zeker niet onmogelijk dat Rusland zijn territorium nog verder uitbreidt", zegt Marcel de Haas, specialist Russisch veiligheidsbeleid en luitenant-kolonel buiten dienst in het Nederlandse leger. "Het opeisen van de Krim ging heel makkelijk. Voor Rusland is toen duidelijk geworden dat landjepik anno 2014 dus gewoon kan, zonder dat daar grote gevolgen tegenover staan."

Ook Volkskrant-redacteur en oud-Rusland-correspondent Bert Lanting "sluit niet uit" dat de Russen andere staten, in de eerste plaats Oekraïne, binnenvallen. De Russische troepen aan de grens - het zijn er volgens NAVO-generaal Breedlove 40.000 - zullen het zeker winnen van de Oekraïense, denkt Lanting. "De Oekraïense premier Jatsenjoek zei het laatst nog: er zijn op dit moment maar 6.000 Oekraïense militairen gevechtsklaar. Op papier zijn het er meer, maar feit is dat Oekraïne zijn leger de laatste jaren echt verwaarloosd heeft."

Mochten de Russen daadwerkelijk binnenvallen, dan zullen ze volgens Lanting waarschijnlijk vanuit het oosten verder oprukken naar het zuiden, richting Moldavië. Daar ligt het internationaal niet-erkende staatje Transnistrië, dat zich begin jaren negentig onafhankelijk verklaarde van Moldavië. De lokale regering heeft al aangegeven dat het de ambitie heeft om zich op termijn bij Rusland aan te sluiten. Als dit scenario werkelijkheid wordt, dan heeft Rusland "de hele Zwarte Zee-kust in handen", aldus Lanting.

Toch is een inval in Oost-Oekraïne volgens hem niet te vergelijken met de inval op de Krim. "De Krim was heel makkelijk te isoleren door simpelweg de twee toegangswegen van het schiereiland te blokkeren. In Oost-Oekraïne ligt dat anders. Bovendien zal er bij een dergelijke inval zeker gevochten worden. Daarbij zullen doden vallen. Dat maakt de situatie een stuk ingewikkelder dan op de Krim."

Binnen twaalf uur aanvallen
Volgens de hoogste NAVO-generaal Breedlove is Rusland in staat om binnen drie tot vijf dagen grote delen van Oekraïne te bezetten. In een interview met The New York Times beweert hij dat de troepenmacht aan de grens op bevel van Moskou binnen twaalf uur tot een aanval kan overgaan. Breedlove zei verder dat Rusland weliswaar roept dat het zijn militairen terugtrekt, maar niets daarop wijst. 

De waarschuwing van Breedlove moet zeker serieus genomen worden, benadrukt Marcel de Haas. "Die informatie heeft hij niet zomaar verzonnen - het is hoogstwaarschijnlijk gebaseerd op Amerikaanse satellietbeelden en informatie die spionagevliegtuigen hebben verkregen."  

De Haas vindt het niet zo gek dat Rusland zich gesterkt voelt in zijn expansiedrift: de Russische president Poetin weet dat de NAVO niet zal ingrijpen als zijn leger Oost-Oekraïne binnenvalt. Hoge functionarissen, zoals NAVO-baas Anders Fogh Rasmussen en ex-secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer, hebben dat herhaaldelijk gezegd.

"Dat hoort Poetin natuurlijk ook. Hij weet dat hij de vrije hand heeft. De EU en de NAVO blazen vooral heel hoog van de toren. Als Rusland Oost-Oekraïne binnenvalt, dan treedt er "een andere situatie" op, zeggen ze. Maar in de praktijk gebeurt er niets. Althans niet op militair gebied."  

Juridisch gezien is dat ook niet zo gek. Oekraïne is (anders dan de Baltische staten en Polen) immers geen NAVO-lid. Maar het toont volgens De Haas wel de zwakte van het internationale systeem. "De VN-Veiligheidsraad wordt geregeld lam gelegd omdat Rusland zijn veto inzet en de NAVO kan niets doen door interne verdeeldheid of omdat het - in dit geval - zijn toezegging van de Boekarest Top van 2008 om Oekraïne toe te laten tot het verbond niet nakomt."

Samenwerking opgeschort
Ondertussen heeft de NAVO wel de samenwerking met Rusland opgeschort en onderzoekt de organisatie mogelijkheden om de militaire aanwezigheid in Oekraïne, Estland, Letland en Polen op te schroeven. "Symboolpolitiek", volgens De Haas. "Er worden wat vliegtuigen gestuurd, maar een paar maanden later vliegen die gewoon weer terug. Hetzelfde gebeurde toen Oost-Ossetië en Abchazië door Rusland werden binnengevallen. De samenwerking met de NAVO werd toen ook tijdelijk opgeschort. Na een tijdje zijn ze toch gewoon weer met elkaar gaan praten. De Russische militaire aanwezigheid is in de tussentijd alleen maar versterkt."

Als het aan De Haas ligt, wordt de snel inzetbare troepenmacht NATO Response Force van zo'n 15.000 man naar het Oekraïense grensgebied gestuurd. "Die kan de NAVO daar dan preventief ontplooien, juist om oorlog te voorkomen. De NAVO heeft ook in Kosovo buiten de VN om opgetreden. De denktrant in Moskou is er niet een van compromissen en onderhandelen. De enige manier om Poetin te stoppen, is door hem de loop van een geweer te tonen."