Poging tot staatsgreep Turkije: alles wat we nu weten

Een deel van het Turkse leger heeft gisterenavond stormenderhand de controle over het land proberen over te nemen. Bij de poging en het geweld zijn minstens 90 doden en meer dan 1.000 gewonden gevallen. In de loop van de nacht wezen steeds meer aanwijzingen in de richting van een mislukking. Meer dan 2.800 soldaten zijn opgepakt. Volgens president Recep Tayyip Erdogan is de situatie onder controle.

SAMENVATTING

• In Turkije heeft het leger geprobeerd om de macht te grijpen

• Bruggen over de Bosporus werden geblokkeerd

• Militairen, tanks en gevechtsvliegtuigen in het straatbeeld

• Leger liet statement voorlezen op staatstelevisie

• Leger kondigde avondklok en staat van beleg aan

• Erdogan riep Turken op om op straat te komen

• Grimmige protesten in Turkije

• Ook elders in West-Europa Turken op straat

• Heen en weer gevuurd: helikopter putschisten neergeschoten, parlement gebombardeerd

• Coupplegers hebben zich grotendeels overgegeven

• 265 doden

• 1.440 gewonden

• 2.839 militairen opgepakt

Wat is er gebeurd?

Rond 21.30 uur verschenen op sociale media de eerste berichten over onrust in Turkije. Op Twitter doken foto's op van soldaten en tanks in de straten van Ankara en Istanboel. Er vlogen straaljagers en helikopters boven beide steden. Alle luchthavens in het land werden gesloten. In een verklaring liet het leger weten dat het "de macht overneemt".

In Istanboel werden de bruggen over de Bosporus, die de verbinding vormen tussen de Europese en Aziatische kant van de stad, afgesloten. De Turkse premier bevestigde dat het ging om een actie "van een deel van het leger zonder respect voor de bevelstructuur".

Maar terwijl het leger opriep binnen te blijven, maande president Erdogan live op televisie via Facetime de burgers aan om de straten op te trekken. Hij bezweerde dat de coupplegers zullen boeten. Erdogan bevond zich op het ogenblik van de coup in de Turkse badplaats Marmaris. Hij kondigde via Facetime aan naar Ankara te zullen terugkeren, waar hij vannacht ook aankwam.

Soldaten waren op dat moment de gebouwen van de Turkse staatszender TRT binnengevallen. Een presentatrice van de zender las een statement voor waarin het leger verklaart de controle overgenomen te hebben. Het land wordt nu gerund door een vredesraad, die de veiligheid van de bevolking zal garanderen, werd er gezegd. Tegelijkertijd werd er ook een avondklok en een staat van beleg afgekondigd.

De presentatrice deelde mee dat de democratische en seculaire wet geërodeerd was door de huidige regering en dat er snel een nieuwe grondwet zou opgesteld worden. De "vredesraad" garandeert de burgers de vrijheid, ongeacht religie, ras of taal.

Vlak na het bericht ging de zender uit de ether.

Eerste minister: "Poging door een deel van het leger"

De Turkse eerste minister Yildirim riep snel na de eerste berichten op de nationale televisie nog op tot kalmte en zei dat "niets de Turkse democratie zal schaden". Volgens Yildirim gaat het niet om een staatsgreep, maar "een poging daartoe door een deel van het leger". 

Hij sprak meteen dreigende taal tegenover de putschisten. "Zij die rebelleren, zullen de zwaarste prijs betalen", aldus Yildirim, "de regering die verkozen werd door het volk blijft aan de macht. De regering zal alleen vertrekken wanneer het volk dat zegt."

Verloop van de nacht: staatsgreep lijkt mislukt

In de loop van de nacht leek de situatie dan te kantelen in het voordeel van de Erdogan-aanhangers. Hoewel in de steden Ankara en Istanboel vanmorgen nog steeds schoten klinken, lijkt de krijgsmacht grotendeels trouw te zijn aan de regering. Op beelden is te zien hoe Turkse burgers ook de straat opkomen om de confrontatie aan te gaan met de soldaten, die moeten vluchten. Ook de soldaten die de bruggen over de Bosporus blokkeerden, hebben zich overgegeven.

De coupplegers hebben nog wel toestellen van de luchtmacht in handen, maar premier Binali Yildirim kondigde aan dat die zonder pardon uit de lucht worden geschoten. De chef-staf en zijn commandanten hebben de situatie in het land grotendeels onder controle, zo klinkt het. Vrijwel alle onderdelen van de krijgsmacht staan weer onder regeringsgetrouwe regeringsfunctionarissen.

Erdogan wil leger 'zuiveren'

In een verklaring zei president Erdogan later in de nacht dat er geen macht boven de wil van het volk gaat. Ook waarschuwde hij de coupplegers dat zij hun straf niet zullen ontlopen en dat het leger gezuiverd gaat worden. Erdogan sprak aanhangers toe die zich bij vliegveld Atatürk hadden verzameld.

Ooggetuigen meldden eerder vrijdagavond dat tanks het vuur openden bij het gebouw van het parlement in Ankara. Ook zaterdagochtend werden er nog explosies gemeld bij de volksvertegenwoordiging. Er zouden militaire helikopters geschoten hebben op het hoofdkwartier van de inlichtingendienst in Ankara. Op het Atatürk-vliegveld in Istanboel zijn schoten gehoord, maar de luchthaven is weer onder controle van de regering en het luchtverkeer moet in de ochtend worden hervat.

De AK-partij van Erdogan liet al weten dat de doodstraf mogelijk zal worden heringevoerd voor coupplegers.

Wie zit hierachter?

Een Amerikaanse organisatie gelieerd aan de Turkse Islamitische geestelijk leider Fethullah Gülen ontkent betrokkenheid bij de coup tegen president Erdogan. "Wij veroordelen alle militaire acties", zo schreef de Alliance voor Shared Values in een verklaring. Erdogan zei in zijn persconferentie dat "sommigen in het leger bevelen hebben gekregen uit Pennsylvania", waar Gülen nu woont.

Een bron bij de Europese Unie die Turkije als kandidaat-lidstaat in de gaten houdt heeft verklaard dat de poging tot een staatsgreep in Turkije goed lijkt te zijn voorbereid en niet het werk is van "een paar kolonels". "Gezien de schaal van de operatie is het moeilijk voor te stellen dat ze vlak voor de overwinning zullen stoppen".