"Politiek België moet nu troonopvolging voorbereiden en niet wachten op het fatale"

De politieke partijen van ons land zouden op federaal niveau best vandaag nog het debat starten over de rol van de koning, en daarna rustig de opvolging voorbereiden. Dat zegt professor-emeritus Mark Van den Wijngaert, voormalig docent hedendaagse geschiedenis aan de katholieke universiteit van Brussel (KUB).

De historicus en royaltywatcher zegt dat in een vraaggesprek met Belga naar aanleiding van de toenemende geruchten over een nakende troonsafstand van koning Albert II en de aanstaande troonswissel in Nederland, waar prins Willem-Alexander volgende week koningin Beatrix opvolgt.

Hiaat in grondwet
In de Belgische grondwet staat geen artikel dat de opvolging van de koning regelt, omdat men ervan is uitgegaan dat de nieuwe koning aantreedt na het overlijden van de vorige koning. "Er is wel het precedent van de abdicatie van Leopold III die is geregeld door de wet van 01/08/1950, maar die is niet bruikbaar, omdat de koning toen is afgetreden onder politieke druk", zegt professor Van den Wijngaert.

Improvisatie
Hoe zal een troonopvolging in ons land dan gebeuren? "Ik vrees dat het improvisatie zal worden in plaats van een ordentelijke regeling, zoals in Nederland gebeurt."

Van den Wijngaert wijst erop dat het debat over de opvolging federaal moet gebeuren, omdat de ideeën over de monarchie in elke gemeenschap verschillen. "De macht van de koning is omschreven in 1830, maar de samenleving is geëvolueerd. Willen we dat de geschiedenis zich herhaalt met een koning die een wet weigert te ondertekenen? Volgens de grondwet, die niet gewijzigd is, kan dat vandaag opnieuw gebeuren."

Rol van koning herschrijven
In feite is er een enorme kloof gegroeid tussen wat de letter van de wet over de macht van koning schrijft en de dagelijkse praktijk, stelt de historicus vast. "De koning benoemt volgens de grondwet zijn ministers, maar hij verneemt ook maar uit de krant wat er in de politieke partijhoofdkwartieren is beslist, en voert dat dan uit. Ander voorbeeld: als de koning écht de macht had uitgeoefend die de grondwet hem toekent, dan hadden de onderhandelingen voor de jongste regering geen 541 dagen geduurd", zegt Van den Wijngaert. "Daarom moet de grondwettelijke rol van de koning herschreven worden. Vandaag kan dat nog los van de opvolging door prins Filip gebeuren, want als het in de context van de machtswissel gebeurt, wordt dat een erg pijnlijke kwestie voor Filip als aanstaande koning", zegt Van den Wijngaert.

Geruchten van troonsafstand
Van den Wijngaert heeft zelf ook de geruchten van een troonsafstand opgevangen. "Maar die dateren niet van gisteren of vorige week", zegt hij. "De koning heeft voor het eerst in oktober 2011 zijn moedeloosheid en zijn wens voor aflossing laten doorschemeren in zijn directe omgeving", zegt Van den Wijngaert. "Alleen pikt de politiek dat signaal niet op. De politici zien de opvolgingskwestie niet als een prioriteit. Jammer, want het zal ertoe leiden dat ze op zekere dag, gedwongen door het onvermijdelijke (het overlijden van de vorst bijvoorbeeld) een nieuwe regeling zullen moeten improviseren op één dag."

Nochtans is de opvolging in een koningshuis een belangrijke staatsrechtelijke kwestie, meent Van den Wijngaert. In Nederland is dat kennelijk allemaal goed voorbereid, niet alleen met de troonopvolger en zijn eega, maar ook met politiek Den Haag."

Een reden voor de Belgische politieke klasse om de discussie uit de weg te gaan, kunnen de meningsverschillen zijn over het koningschap, ook binnen één en dezelfde politieke familie. "Maar die verschillen zullen ook aan de oppervlakte komen, als men met het fatale wordt geconfronteerd, en dan zal het debat misschien minder sereen verlopen, terwijl men vandaag alles in complete rust kan voorbereiden, ook nog los van verkiezingen van volgend jaar", zegt Van den Wijngaert.

Filip heel goed voorbereid
Wat de opvolging van koning Albert II betreft, denkt de professor-emeritus van de KUB dat prins Filip heel goed is voorbereid. "Koning Boudewijn heeft Filip destijds al laten prepareren, met de beste adviseurs", zegt Van den Wijngaert. "Als hij nu niet voorbereid is, dan zal hij het nooit zijn".

Ook aan een andere voorwaarde heeft de troonpretendent al voldaan: hij heeft voor opvolgers - en dus voor de continuïteit van het vorstenhuis - gezorgd.

"Vergelijk het met elk ander modern bedrijf", zegt Mark Van den Wijngaert. "Het is nooit goed als de oude garde té lang aanblijft. Het is juist goed als er nieuw bloed aan het hoofd komt van een bedrijf, zodat men de nieuwe uitdagingen met een frisse kijk tegemoet kan treden."