Schatten van de Egeïsche kust

De Egeïsche kust in Turkije is meer dan de populaire badplaatsen Bodrum en Marmaris. Vanuit Izmir staat de poort naar onbezoedelde baaien en pittoreske dorpjes open. Je proeft er verse olijfolie en artisjokken in een wereld van Griekse mythen en sagen. Hier werd honderd jaar geleden het antieke Efeze blootgelegd.

Op een uurtje rijden van de metropool Izmir ligt Efeze, een vergane wereldstad uit de Oudheid. Turkijes belangrijkste archeologische opgraving werd net voor de Eerste Wereldoorlog blootgelegd. Van Efeze kun je naar makkelijk naar het mondaine Çesme, ook wel 'het Saint-Tropez van Turkije' genoemd.

"Welkom in het grootste openluchtmuseum ter wereld", zegt mijn gids Arda met ingehouden trots als we in Efeze aankomen. De eerste indruk van de site is overweldigend. Ik zie een lange straat met marmeren tegels waarlangs tientallen perfect bewaarde Ionische zuilen staan. Maar dé blikvanger is het prachtig gerestaureerd amfitheater. "Het was hier dat zilversmid Demetrios de Efeziërs tegen de apostel Paulus ophitste", vertelt mijn Turks-Belgische gids. In die tijd vereerden de Efeziërs de godin Artemis. Demetrios had een bloeiend handeltje van zilveren Artemis-beeldjes en pikte het niet dat Paulus de bevolking vroeg hun geloof af te zweren. Demetrios verzamelde 25.000 mensen in het theater die massaal "Groot is de Artemis van Efeze!" brulden. Daarop nam Paulus de benen en werd nooit meer teruggezien.

Ik wandel de Curetenstraat in en passeer het Odeonmuziektheater, de prachtige Celsusbibliotheek, de Variussauna's en - we hadden het kunnen denken - een bordeel. Uit de paar zuilen die nog rechtstaan, kan je onmogelijk opmaken dat dit ooit de Moulin Rouge van Efeze was. Maar zo'n 500 meter verder staat een wegwijzer naar het erotische etablissement; in een straattegel is een naar het zuiden wijzende voet met een hart, vrouwenhoofd en munt gegrift. De boodschap van deze antieke graffiti is duidelijk: no money, no honey. Op de plaats van het bordeel werd ook een van de beroemdste erotische beeldjes uit de geschiedenis opgegraven: het beroemde kleine mannetje wiens fallus groter is dan zijn lichaam.

In Efeze bevond zich ook een van de zeven wereldwonderen: de tempel van Artemis, gebouwd door de machtige koning Croesus. Rond 560 v.C. had Croesus alle Griekse steden onderworpen. Op een dag voorspelde het Orakel van Delphi dat hij een groot rijk zou verwoesten. Croesus, die een blind geloof had in het Orakel, viel meteen Perzië aan. Zijn leger werd echter door de troepen van de Perzische koning Cyrus in de pan gehakt. Croesus had inderdaad een groot rijk verwoest: dat van hemzelf. Croesus' tempel van Artemis was 115 meter lang en telde zo'n 250 zuilen, de resten ervan kan je een paar kilometer verder in de stad Selçuk bewonderen. Er staat nog één zuil overeind waarin een ooievaar zijn nest heeft gebouwd.

Maagd Maria
Op een beboste berg die over Efeze uitkijkt, ligt Meryemana. Het is de plaats waar het huis van de Maagd Maria zou hebben gestaan. Harde bewijzen zijn er niet - het huisje werd in 1892 ontdekt op basis van visioenen van de Duitse non Anna Catherina Emmerich -, maar het staat wel vast dat de apostel Johannes in Efeze leefde en die had van Jezus de opdracht gekregen om na zijn dood voor Maria te zorgen. Historisch juist of niet, Meryemana is intussen een heel populair bedevaartsoord geworden. Op de fundamenten van Maria's huis staat nu een kleine kapel die elk jaar duizenden pelgrims trekt.

Gucci & Vuitton
Van Efeze trekken we naar de populaire badplaats Çesme, ook wel het Saint-Tropez van Turkije genoemd. In de haven liggen indrukwekkende jachten waarop vrouwen met Guccibrillen en Vuittonhandtassen paraderen. De beau monde troept graag samen in de deelgemeente Alaçati. In dit gezellige kunstenaarsdorp kan je heerlijk windsurfen, maar ook rondkuieren in de smalle steegjes waar artiesten hun schilderijen of modecollecties tentoonstellen. Op het gezellige dorpspleintje - dat erg op het Gentse Patershol lijkt - is het zien en gezien worden. 's Avonds pikken we in Çesme nog snel een liveoptreden mee: in de Starbar zingt een Turkse zangeres een paar nationale smartlappen. Alle stamgasten kwelen de liedjes met de nodige pathos mee. "Dit liedje doet me bijna huilen", vertelt Arda me. "Turken laten hun emoties vaak de vrije loop, daar schamen we ons niet voor."

's Anderendaags trekken we met de auto noordoostwaarts Karaburun in. De kust van dit schiereiland lijkt op het decor van de wielerklassieker Milaan-Sanremo: één slingerende weg scheidt de azuurblauwe zee van het heuvelachtige groene hinterland. Maar in tegenstelling tot de Italiaanse Rivièra is het hier een pak rustiger: de meest voorkomende weggebruikers zijn herders met geiten. Langs de weg prijzen lokale boeren hun geoogste artisjokken aan en op zee jagen de mannen in kleine vissersboten op inktvissen en langoustines. De bevolking van Karaburun leeft vooral van de landbouw: olijven en artisjokken, maar ook honing, geitenkaas en - natuurlijk - vis.

Dé specialiteit van de streek is de narcissenteelt. Volgens de legende zou de god Narcissus hier voor het eerst zijn spiegelbeeld in een meertje gezien hebben. Hij werd verliefd op zichzelf en was met geen stokken van de plas weg te slaan. Uiteindelijk kwijnde hij weg aan de oever en stierf. Op de plaats waar hij altijd zat, groeide een bloem: de narcis. In december en januari leggen deze bloemen héél Karaburun onder een wit tapijt.

Zeemansverhalen
We houden halt in Yeniliman, een dorpje in het uiterste noorden van het schiereiland. In een verlaten baai ligt hotel Lipsos, een paradijselijke stek die reizigers het liefst voor zichzelf houden. Het familiehotel ligt pal naast de zee en je ontwaakt er met het ruisen van de golven tegen de strandkeien. Ontbijten doe je langs de branding met zicht op het Griekse eiland Lesbos. Ata, de uitbater, ontvluchtte het drukke stadsleven van Izmir om hier visser te worden. Als bijbaantje verhuurde hij een paar kamers aan toeristen. Zijn vrouw is een culinaire journaliste die tijdens een bezoek verliefd op hem werd. Ze bleef plakken en maakt voor ons nu heerlijke mezzes klaar.

Terwijl ik bij een glas raki een gevulde calamari nuttig, maak ik kennis met Erol. Deze oude Griekse visser dist hier elke avond straffe zeemansverhalen op. Zo was er het kind dat in een visnet een oud bronzen beeld vond. Het betrof de buste van een soldaat die een zwaard vast had. Het jongetje nam een slijpschijf en zaagde het wapen samen met een stuk bronzen arm af. In het archeologisch museum van Izmir konden ze er niet mee lachen, vooral toen bleek dat het om een uiterst zeldzaam borstbeeld uit de Hellenistische periode ging.

De zeestraat langs de kust van Karaburun werd in de Oudheid druk bevaren. Ata haalt dikwijls schatten uit de zee, zijn terras is dan ook bezaaid met amforen. "We weten niet wat we er moeten mee doen: verkopen is verboden, maar de musea hebben er te veel. In het politiekantoor liggen er nog honderd op een bestemming te wachten."

Gastvrij
Het schiereiland Mimas, de Griekse naam van Karaburun, was ooit de bakermat van onze beschaving. Volgens de Romeinse geschiedschrijver Ovidius plantte de godin Athene hier haar eerste olijfboom. Vast staat ook dat de Griekse dichter Homerus, die in Izmir geboren werd, Mimas twee keer in zijn geschriften vermeldde. Wie hier een van de vele geitenpaden neemt, treedt in zijn voetsporen. In de groene heuvels ontmoet ik imkers, olijfboeren en herders.

Ik bezoek ook het spookdorp Sazak dat door zijn Griekse bewoners in 1923 werd verlaten en door een aardbeving tot een indrukwekkende ruïne is herschapen. In het dorpje Tepeboz wonen wel nog mensen, maar de tijd staat er stil. Onder het goedkeurend oog van hun luierende echtgenoten maken vrouwen op straat olijfoliezeep of bakken ze brood. Een aardig dametje in een dikke pofbroek roept me in haar huisje. "Hier, een mooi stuk zeep", zegt ze, terwijl ze me een glaasje raki schenkt.

"Turken zijn veel gastvrijer dan Vlamingen", zegt Arda. "Hier is iedereen altijd welkom, in België bel je je vrienden eerst op voor je langsgaat." Ik kan m'n Turkse vriend alleen maar gelijk geven. Terwijl de zon boven de Egeïsche zee ondergaat, klinken we nog een laatste keer op Karaburun.

Praktisch
ERHEEN: Turkish Airlines vliegt drie keer per dag naar Izmir, weliswaar met tussenstop in Istanbul of Ankara. Jetairfly en Thomas Cook hebben in het hoogseizoen (april-oktober) rechtstreekse vluchten. Prijs: vanaf 250 euro. Efeze en Karaburun liggen respectievelijk op een uur en anderhalf uur rijden van Izmir en zijn met het openbaar vervoer (bus) te bereiken.

LOGEREN:
Izmir: Swissôtel: kamers vanaf 125 euro per nacht.

Karaburun: Lipsos Hotel: kamers vanaf 66 euro per nacht/hoogseizoen: 96 euro per nacht.

Çesme: Piril Hotel: kamers vanaf 40 euro per nacht/hoogseizoen: 100 euro per nacht.

ATTRACTIES: De opgravingssite van Efeze is elke dag open van 9 tot 19 uur. Toegangsprijs: 10 euro.