Vincent uit Brugge beleefde zes bange dagen op Sea Shepherd-schip
Tijdens 'Operation Divine Wind', in de Zuidelijke IJszee, probeert de milieuorganisatie Sea Shepherd te voorkomen dat Japanse walvisjagers de dieren te pakken krijgen. De campagne is begin december begonnen en wordt over ongeveer twee weken beëindigd, weet Vincent Vandendriessche (51) ons te vertellen. De Bruggeling was tot voor kort 'chief engineer' op de trimaran Brigitte Bardot. Aan zijn avontuur kwam abrupt een einde toen het schip zwaar beschadigd raakte in een storm. Wij konden hem strikken voor een interview: over het bangelijke ongeval en hoe hij voor zijn leven heeft gevreesd.
Vincent, 'Operation Divine Wind' was niet je eerste Sea Shepherd-avontuur?
"Dat klopt. Op 3 juli 2011 ging ik in Barcelona aan boord van de Brigitte Bardot, als 'chief engineer', dus ik maakte al een paar campagnes mee. Zo beleefde ik het einde van de missie tegen Libische tonijnjagers, in de Middellandse Zee. Na een tussenstop op de Shetlands streden we rond de Faroereilanden tegen de jacht op grienden. Daarna voeren we richting Australië om er 'Operation Divine Wind' voor te breiden, een campagne van normaal gezien drie maanden."
We stellen ons veel avontuur en spektakel voor bij een missie op Antarctica. Kun je eens een campagnedag beschrijven?
"Het verloop van de dag hangt in feite af van de officieren en onderofficieren die op de brug van het schip op uitkijk staan. Ze houden in de gaten of Sea Shepherd door Japanse schepen gevolgd wordt, wat meestal wel het geval is."
De Japanners zetten vaartuigen in om de Sea Shepherd-vloot op te sporen, vertelt Vincent. Als ze daarin slagen, is de dierenrechtenorganisatie geblokkeerd en kan ze niets meer ondernemen. "De Japanners zijn heel snugger", vervolgt de 'chief engineer'. "Er wordt heel nauwlettend in het oog gehouden welke koers we varen, daarbij wordt iedere beweging geregistreerd. Ze proberen ook uit te zoeken hoeveel brandstof we aan boord hebben en hoelang we nog op zee kunnen blijven."
"Een belangrijk doel is dus om te vermijden dat de Japanners ons vinden. Een manier om dat te doen is het opsporingssysteem AIS inschakelen, wanneer we de haven hebben verlaten, en gedurende acht uren tot enkele dagen een bepaalde koers aanhouden. Daarna wordt het systeem uitgeschakeld en varen we 'kris kras' in de tegenovergestelde richting. We doen dat om de Japanse vloot op te sporen en mogelijke achtervolgers van ons af te schudden."
Hebben jullie op die manier schepen van de Japanse vloot ontdekt?
"Ja. Omdat ik dikwijls op de brug op uitkijk stond, had ik goed zicht op de radar en daarop waren dikwijls bepaalde stippen te zien. Meestal bleek het vals alarm, maar één keer hadden we prijs en bleek het om een Japans schip te gaan. Dat kon uiteindelijk ook bevestigd worden door de drone en helikopter van Sea Shepherd."
De bemanning van de Brigitte Bardot probeert het Japanse schip meteen te ontwijken, maar merkt dat het moet bijtanken. Dat was eerder al de bedoeling maar mislukte. Brandstof vinden is nu de hoofdopdracht waarna de Brigitte Bardot van koers verandert en het Japanse schip kwijtraakt.
Als jullie Japanse schepen opmerken op de radar, ga ik ervan uit dat het omgekeerde ook waar is: dat de Japanners jullie ook in het vizier hebben?
"De Brigitte Bardot is geen commercieel vaartuig. Wij zijn ingeschreven als een pleziervaartuig, een jacht, waardoor het ten eerste niet verplicht is om een AIS-systeem aan boord te hebben of in te schakelen. Commerciële vaartuigen, zoals die van de Japanners, zijn wel verplicht om dat systeem te gebruiken. En ze mogen het in theorie ook niet uitschakelen. Onze AIS is ten tweede naamloos geprogrammeerd, dus we kunnen eender wie zijn, een onderzoeksschip bijvoorbeeld. Commerciële schepen kunnen dat niet doen: zij moeten hun echte naam en coördinaten melden. Het is voor ons dus 'makkelijker' om hen op te sporen."
Tien dagen lang vaart de 12-koppige bemanning van de Brigitte Bardot willekeurig door de Zuidelijke IJszee: op zoek naar en op de vlucht voor Japanse schepen. Het schip wordt intussen continue onderhouden en driemaal per dag wisselen de drie schepen van Sea Sheperd gecodeerde boodschappen uit, over hun reilen en zeilen. Maar dan loopt het mis: de trimaran belandt in een storm en de ponton langs bakboordzijde (de linkerkant van het schip, nvdr.) raakt zwaar beschadigd door een tien meter hoge golf. Twee uur voor de inslag merkt Vincent 'off the record' nog op dat het schip niet gemaakt is voor de situatie waarin ze zich bevinden. "We moeten van koers veranderen, of dit loopt verkeerd af." De storm had toen een kracht van tien à twaalf op de schaal van Beaufort. De Brigitte Bardot wordt alle kanten uit geslingerd en negen bemanningsleden zijn geveld door zeeziekte.
Had u op het moment van de vernietigende golf meteen door wat er aan de hand was?
"Ik had net gegeten en lag in mijn cabine toen ik een enorme knal hoorde. Het schip maakte in één seconde ongeveer 45 graden slagzij, wat je wel bewust maakt van wat er aan het gebeuren is. Meteen daarna werd er hard op mijn deur geklopt. We rusten met ons droogpak en schoenen aan, dus drie seconden later kon ik de schade al opmeten, ook al was het toen nog stevig aan het stormen."
Sea Shepherd bracht ons na het ongeval heel snel op de hoogte, waardoor we kort daarna al uitgebreid konden berichten over de toestand van het schip. Ook met Vincent hadden we rechtstreeks contact, zijn verslag van toen kan u hier lezen.
De Brigitte Bardot liep zware averij op en bevond zich toen in de gure Zuidelijke IJszee. Ik kan mij inbeelden dat er paniek is ontstaan?
"De mensen die aan boord komen, zijn meestal onervaren zeelui... Dat heb je zelf kunnen merken toen jullie vorig jaar een week met ons meevoeren. Enkel de kapitein en ik hadden echt ervaring. Op het moment van de inslag brak er dan ook meteen grote paniek uit, uiteindelijk ook bij de kapitein. Het leken wel 'kippen zonder kop', zoals we zeggen. Ik heb dan ook meteen het bevel overgenomen, want als je dan niets onderneemt... De kapitein moest enkel nog het schip besturen, alles wat te maken had met de averij, heb ik op mij genomen en gecoördineerd. We zijn meteen begonnen met de beschadigde ponton leeg te maken. Alles werd verplaatst naar de rechterkant van het schip. We hebben de ponton aan stuurboord ook voor de helft gevuld met water om de beschadigde kant maximaal te ontlasten. Ons doel was om het schip dertig graden te laten hellen en bakboord uit het water te houden. Maar door de zware storm, die nog zes dagen heeft geduurd, was dat bijna onmogelijk... Het was voor ons ook immens lastig om de beschadigde vleugel vast te sjorren, want door de aanhoudende storm maakte het schip iedere acht seconden slagzij. Dat wil zeggen dat je om de vier seconden onder water gaat, de overige vier seconden kun je enigszins werken."
Hoelang hebben de eerste herstellingswerken geduurd?
"We hebben na de inslag twintig à vierentwintig uur constant gewerkt. Pas daarna was ik zeker dat de ponton ietwat vast hing."
Was de bemanning van de twee andere Sea Shepherd-schepen dadelijk op de hoogte?
"Ja, we hebben direct een mayday verstuurd, de Steve Irwin (het vlaggenschip van Sea Shepherd, nvdr.) gewaarschuwd en het AIS-systeem opnieuw ingeschakeld. De Australische kustwacht nam via satelliettelefoon ongeveer ieder halfuur contact met ons op, om te helpen en instructies te geven.
Vincent vertelt dat de Steve Irwin op dat moment het dichtst in de buurt is van de beschadigde Brigitte Bardot, behalve de Bob Barker, die eerder al polshoogte was komen nemen. De bemanning van de Steve sjort na de mayday alles vast en vertrekt voor wat op kruissnelheid een reis van 48 uur belooft te worden. Vier- à zesentwintig uur later bereiken zij Vincent en de anderen.
Hebben jullie samen beslist om met de Brigitte naar de Australische haven Fremantle te varen?
"Er waren twee scenario's: of we evacueerden de trimaran en lieten het zinken of we brachten het naar de dichtst bij zijnde haven: in het Australische Fremantle. We kozen ervoor om het schip te redden, waarna we zes dagen en nachten gezwoegd hebben om het in Australië te krijgen."
Dat moeten zes bange dagen zijn geweest. Hoe werden die ingevuld?
"Naast de focus op het beschadigde deel, hadden we onze dagdagelijkse taken te vervullen. Zoals het controleren van de motoren en het bijvullen van de brandstoftanks. Het hooghouden van de moraal van de bemanning was eveneens een belangrijke opdracht, hoewel ik zelf drie keer gedacht heb: 'dit halen we nooit'... Op momenten dat ik het niet meer zag zitten, las ik gedichten van Amanda Joy, een vriendin, en Maree Scarlett, om mijn hoofd even leeg te maken."
"De storm bleef aanhouden en bakboordzijde maakte altijd slagzij, ondanks we alles gedaan hadden om het kapotte deel te ontlasten. Als ik aan die vleugel moest werken, bevond ik mij meer onder dan boven water... Ik vond bovendien dat we van koers moesten veranderen, terwijl iemand anders die wilde aanhouden... We hebben dan de Steve Irwin gecontacteerd, want zo kon het niet langer, we moesten van koers veranderen. De leiding op de Steve wilde echter dat we sneller voeren, maar dat wilden wij niet: acht knopen (bijna vijftien km/u, nvdr.) was ruim voldoende. Ze stelde ook voor om de beschadigde ponton te verwijderen. Maar daar gingen we al helemaal niet mee akkoord want dan hadden we geen schijn van kans. Na drie dagen heb ik opdracht gegeven om de Brigitte Bardot te evacueren. Acht bemanningsleden gingen aan boord van de Steve. De kapitein, ikzelf en twee vrijwilligers bleven achter op het gehavende schip."
Er ontstond duidelijk conflict aan boord.
"Inderdaad, zoals in iedere panieksituatie het geval is. Ik had al geweigerd om bepaalde opdrachten uit te voeren, want ik ken het schip beter dan iemand anders. Op een gegeven moment heb ik tegen de kapitein gezegd: 'kijk, dit is wat er zal gebeuren, punt uit. Als je de radiogegevens volgt, pleeg ik muiterij.' Na die woorden is hij bijgedraaid en hebben we honderd procent samengewerkt om het schip en de bemanning heelhuids naar Fremantle te varen."
Daar zijn jullie gelukkig in geslaagd! De herstellingen aan de Brigitte Bardot startten het eerste weekend van februari. Is het einde al in zicht?
"Ik schat dat het brute werk nog een maand tot twee maanden zal duren. Daarna gebeurt de afwerking, zoals schilderen en het opnieuw inrichten van het schip. Die taken zullen vrijwilligers van Sea Shepherd op zich nemen."
Wie voert het brute herstellingswerk uit? Zijn dat scheepswerkers uit Fremantle?
"Neen. De herstellingen worden uitgevoerd door mensen uit Sydney die gespecialiseerd zijn in trans-Atlantische oceaanreuzen gemaakt uit glasvezel. Het was 'Locky', de huidige kapitein van de Brigitte Bardot, die hen op de been bracht."
Is het prijskaartje van de herstellingen al gekend en worden de kosten volledig betaald door Sea Shepherd?
"De kosten bedragen minstens 200.000 dollar (ruim 148.000 euro nvdr.), dat is ongeveer de helft van de waarde van het ship. Sea Shepherd neemt die voor eigen rekening, maar we kunnen wel een beroep doen op giften. Zo worden er op tijd en stond campagnes georganiseerd om geld in te zamelen, zoals een optreden of een poëzie-avond. Dergelijke collectes gebeuren over de hele wereld, maar vooral in Fremantle en andere Australische steden. En dat gaat heel vlot, we krijgen veel respons. Mensen weten wat er gebeurd is, volgen de campagne op de voet en willen hun steentje bijdragen.
In een eerder interview vertelde je dat Sea Shepherd een jaar kon rekenen op jouw voltijdse inzet. Dat jaar zit er over enkele maanden al op. Wat zijn de plannen intussen, nu de Brigitte Bardot niet meer bevaarbaar is?
"Ik ben nu even op bezoek in België, om mijn ouders en kinderen te zien, maar ook de rest van de familie en een aantal vrienden. Daarna trek ik naar Chili (op 28 februari, nvdr.), om te ontspannen. De laatste maanden waren heel zwaar. Ik heb dichtbij een depressie gestaan. Ik was constant in de weer op zee. En dan kwam de storm en moesten we terug. Die terugtocht was heel stresserend. Toen ik opnieuw aan land was, kreeg ik mijn klop. 'Neem drie maanden rust', zei Sea Shepherd, maar we zien wel... Na Chili kom ik voor een aantal weken terug naar België en dan reis ik opnieuw naar Australië, omdat ik daar nog heel wat spullen liggen heb. Ik heb uiteindelijk verschillende opties. Je moet weten dat ik mij onbezoldigd inzet voor Sea Shepherd. Dus als ik het financieel bekijk, dan neem ik een 'echte' job, los van Sea Shepherd. De organisatie is wel correct en betaalt bepaalde kosten, zoals vliegtuigtickets, maar een leven aan land is toch veel duurder dan een leven op zee. Dat heb ik goed gemerkt toen ik in Australië verbleef. Ik heb gezegd dat ik mij een jaar actief aan Sea Shepherd wilde wijden en dat wil ik de komende drie maanden dan ook doen, het liefst op een boot. Daarna wil ik mij met veel plezier aan land inzetten voor de organisatie, door het geven van lezingen of trainingen bijvoorbeeld. Ik blijf ze sowieso altijd steunen.
De volgende campagne van Sea Shepherd zit er snel aan te komen, en viseert de haaivinnenindustrie.
"Dat klopt. Die campagne vindt plaats in Indonesië en Thailand en ging normaal gezien mijn laatste worden."
Maar je staat nu drie maanden op non-actief. Ga je uiteindelijk toch aan boord, denk je?
"In theorie niet, maar praktisch weet je nooit. Het is nog afwachten..."
Ik onthoud voorlopig dat je een hels avontuur beleefd hebt en dat in de nabije toekomst alles nog mogelijk is. Van harte bedankt voor dit interview, Vincent, en ongetwijfeld horen we nog van je!
