Waarom Obama het leger inzet om ebola te bestrijden

Afgelopen dinsdag kondigde de Amerikaanse president Barack Obama aan dat de Verenigde Staten 3.000 soldaten naar West-Afrika stuurt in de strijd tegen ebola. Het nieuws werd positief onthaald door zij die zich afvroegen hoe lang de internationale gemeenschap nog zou treuzelen om hulp te bieden, maar het doet ook vragen rijzen. Waarom stuurt Obama het leger om een ziekte te bestrijden?

Obama heeft al vaker naar ebola verwezen in veiligheidstermen. Zo noemde hij het virus een "bedreiging voor de veiligheid" en een "veiligheidsprioriteit", omdat ebola de fragiele economieën in het westen van Afrika kan doen instorten. Volgens Obama blijven de gevolgen van de verspreiding van de ziekte niet beperkt tot Afrikaanse landen, maar bedreigen ze de hele wereld - zelfs wanneer het virus niet buiten Afrika verspreid wordt.

"Als de uitbraak nu niet gestopt wordt, kijken we aan tegen honderdduizenden besmettingen, met ernstige gevolgen op politiek, economisch en veiligheidsvlak voor ieder van ons", zo zei Obama dinsdag in zijn speech in het hoofdkwartier van de Centers for Disease Control in Atlanta. "Dit is een epidemie die niet alleen een bedreiging vormt voor de regionale veiligheid, het is een potentiële bedreiging voor de globale veiligheid als deze landen instorten, als hun economieën instorten, als mensen panikeren. Dat heeft ernstige gevolgen voor ons allemaal, zelfs wanneer we niet rechtstreeks met de ziekte in contact komen."

Obama had ebola ook een "bedreiging voor de volksgezondheid" of een "wereldwijde gezondheidsdreiging" kunnen noemen, maar hij koos er bewust voor de ziekte te omschrijven als een "bedreiging voor de veiligheid". En wel om twee redenen. Door te benadrukken dat de gevolgen van de ziekte niet beperkt zullen blijven tot Afrika maar ook voelbaar zullen zijn in de VS, maakt hij er een gezamenlijk probleem van. En in een moeite door rechtvaardigt hij daarmee de inzet van Amerikaanse middelen.

Hiv en aids
Al in 1946 stelde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat "de gezondheid van alle volkeren fundamenteel is voor het behoud van vrede en veiligheid", maar pas de afgelopen vijftien jaar is de verspreiding van ziektes behandeld als een veiligheidskwestie. Volgens expert internationale relaties Stefan Elbe is dat heel specifiek het geval sinds januari 2000, toen de VN-Veiligheidsraad een meeting belegde over de hiv/aids-pandemie. Het gevolg daarvan was dat er massaal geld werd gepompt in onderzoek naar hiv en aids, en dat de ziekte internationaal werd aangepakt.

In 2005 maakte toenmalig president George W. Bush zich ernstige zorgen over het vogelgriepvirus H5N1. Hij bombardeerde het virus tot een veiligheidsrisico, waarna er in de VS voor het eerst een noodplan werd opgesteld voor het geval er een pandemie zou uitbreken. Bovendien is iedereen het er sindsdien over eens dat de economische impact van een pandemie is ernstig is dat het een risico vormt voor de handel en welvaart in alle betrokken landen.

Beperkte middelen
Vandaag houdt de VN-Veiligheidsraad een noodvergadering over de ebola-epidemie. Het is de eerste keer dat de Veiligheidsraad vergadert over een ziekte sinds de hiv/aids-meeting in 2000. "Deze epidemie is zo ernstig en onze hulpmiddelen zo beperkt", verklaart gezondheidsexpert Laurie Garrett de vergadering.

Er zijn immers nog geen medicijnen of vaccins tegen ebola op de markt, en het aantal dodelijke slachtoffers stijgt snel. De helft van de doden vielen de afgelopen maand, wat betekent dat de infecties zich razendsnel verspreiden. Het virus is ook van Guinee, Liberia en Sierra Leone uitgebreid naar Senegal en Nigeria. Het is dus maar een kwestie van tijd voor een besmet persoon op een vliegtuig stapt en de ziekte zich nog verder verspreidt.

"Of we stoppen deze ziekte, of ze wordt endemisch", stelt Garrett. Een endemie ontstaat wanneer een ziekte blijft voorkomen in een bepaald gebied, zonder dat de patiënten de ziekte elders hebben opgelopen. Volgens Garrett is het daarom geoorloofd om ebola te behandelen als een bedreiging voor de nationale en internationale veiligheid. Op die manier kunnen voldoende middelen worden verzameld om de situatie grondig aan te pakken. Het Amerikaanse leger heeft die middelen. Garrett stelt dat Amerikaanse soldaten als "helden" kunnen worden onthaald als ze de zaak goed aanpakken.

Wantrouwen
Anderen zijn echter minder optimistisch, zoals Simon Rushton, onderzoeker aan de universiteit van Sheffield in Groot-Brittannië. "Een van de grote problemen met de uitbraak van ebola is het gebrek aan vertrouwen, niet enkel in de lokale regeringen van West-Afrika, maar in het Westen. Amerikaanse soldaten sturen zal dat vertrouwen niet doen toenemen, en kan zelfs het omgekeerde effect hebben", waarschuwt hij. Nu al proberen zieken zich te verstoppen uit angst om in quarantaine geplaatst te worden. De inzet van het leger zal dat wantrouwen mogelijk alleen maar vergroten, klinkt het.

Bovendien wordt er eigenlijk niks gedaan aan de wortels van de epidemie, zoals de gebrekkige gezondheidsinfrastructuur en de armoede. "Wat we hier zien met ebola is het gevolg van het feit dat we er niet in geslaagd zijn om die landen te helpen met het ontwikkelen van hun eigen gezondheidszorg. Als er stabiele gezondheidszorg was, zou ebola onder controle zijn gehouden", stelt Rushton.