Zijn Parijse aanslagen voorbode van grootschalige terreur in Europa?

De werkmethode van terroristen is veranderd. Het gaat hen niet langer om iconische doelen, maar om het maken van zoveel mogelijk slachtoffers, bijvoorbeeld in restaurants en theaters. "We moeten rekening houden met scenario's die ondenkbaar leken, zoals een grootschalige aanval op chemische bedrijven", schrijft Genserik Reniers, hoogleraar veiligheid van gevaarlijke stoffen.

Prof. Genserik Reniers is hoogleraar veiligheid van gevaarlijke stoffen bij de TUDelft en UAntwerpen.

Het ziet ernaar uit dat de terroristen hun werkveld aan het verleggen zijn, namelijk vanuit het Midden-Oosten in de richting van de Westerse wereld, en dan vooral naar Europa. Het is duidelijk dat de frequentie waarmee aanslagen op Westerse doelwitten worden gericht verhoogd is het afgelopen jaar. Bovendien zijn de aanslagen niet zo centraal gestuurd zoals dat bij Al Qaida het geval was, maar eerder 'freelance' en decentraal, flexibel en intransparant.

De terroristen kiezen duidelijk de weg van de minste weerstand in combinatie met de maximale 'opbrengst' volgens hun doelstellingen. Dat maakt dat de terroristen niet alleen veel moeilijker pro-actief op te sporen zijn door inlichtingendiensten, maar dat ze tegelijk veel gevaarlijker zijn.

Restaurants en theaters

Wat echter nog meer beangstigend is, is dat ook de werkmethode veranderd schijnt te zijn. Het is niet meer de bedoeling om iconische doelen en 'harde' doelwitten als transportmodes (treinen, metro's)  aan te vallen, maar wel om zoveel mogelijk slachtoffers te maken, daarbij gebruikmakend van 'softe' doelwitten als restaurants en theaters. Deze georganiseerde cellen wachten dus tot ze voldoende kennis en middelen voorhanden hebben, heel onopvallend en dus moeilijk opspoorbaar, om 'efficiënte' (veel slachtoffers met beperkte middelen) aanslagen te plegen.

We kunnen alleen maar speculeren over wat de toekomst zal brengen. We mogen als maatschappij zeker niet angstig worden, angst is immers de slechtst mogelijke raadgever, maar we dienen wel voorbereid te zijn op de veranderende werkmethode van de terroristen, we mogen dus niet naïef zijn en we dienen een open geest te behouden. Dit wil zeggen dat scenario's die in het verleden als 'ondenkbaar' werden beschouwd, dat niet meer zijn in de huidige - en vooral in de toekomstige - terreuromstandigheden.

Chemische aanval

Eén van de worst-case scenario's is een grootschalige aanval op chemische bedrijven, bv. in de Antwerpse haven, of waarbij chemische stoffen worden gebruikt vanuit die haven of vanuit een gevaarlijk transport. Zo'n scenario zou leiden tot vele dodelijke slachtoffers en een enorme economische schade, en is, met de juiste kennis, helemaal niet zo moeilijk uit te voeren.

Bovendien is het momenteel zo dat via de Europese Seveso-wetgeving, in het kader van transparantie voor de burger, alle informatie over opslag, soorten en hoeveelheden van chemische stoffen, heersende veiligheidsmaatregelen enzovoort, kan worden opgevraagd en ingekeken door burgers. De burgers die zulke informatie opvragen en inkijken worden in de huidige praktijk, omwille van privacyredenen, niet systematisch gescreend door anti-terreurdiensten.

Intelligente maatregelen

Mijns inziens kan je beter wel altijd op de hoogte zijn van de achtergrond van mensen die zulke informatie wensen te ontvangen. Dit is slechts één voorbeeld van een situatie die veel beter kan en waar we op een pro-actieve manier veiligheid kunnen verbeteren. Maar het kan nog veel beter.

Er dient sowieso een maatschappelijk debat te komen over onze bereidheid als volwassen en verantwoordelijke maatschappij om terreur te voorkomen. Welke 'intelligente' maatregelen kunnen we pro-actief bedenken waarbij privacy en transparantie geen probleem vormen voor elkaar, en welke maatregelen en beleid mogen we als maatschappij verwachten van de bedrijven zelf op gebied van security (naast de overheidsmaatregelen)?