Orang-oetan heelt zelf zijn wonde met bladeren van geneeskrachtige plant
Voor het eerst is vastgesteld dat een wild dier zijn eigen wonde geneest door het aanbrengen van een brouwsel met de bladeren van een medicinale plant. De primeur werd geleverd door een Sumatraanse orang-oetan in Indonesië.
Een onderzoeksteam zag in juni 2022 in het nationaal park Gunung Leuser in het tropische regenwoud op het Indonesische eiland Sumatra dat orang-oetan Rakus een vrij grote open wonde net onder zijn rechteroog had. Volgens de onderzoekers raakte het alfamannetje gewond tijdens een gevecht met rivaliserende mannetjes. Dat leiden ze af uit het luide geschreeuw van Rakus dat ze enkele dagen voor ze de wonde bij de mensaap opmerkten, hadden gehoord.
Daarna zagen de wetenschappers Rakus kauwen op de stengel en de bladeren van een plant genaamd akar kuning. Dat is een ontstekingsremmende en ontsmettende plant met een antibacteriële werking. Lokaal wordt de plant ook tegen malaria en diabetes gebruikt. De orang-oetan bracht het sap van de bladeren aan op zijn verwonde wang, zeven minuten lang. Daarna smeerde hij de gekauwde bladeren op de wonde, zodat die helemaal bedekt was. Dan bleef hij zich nog een half uur aan de plant tegoed doen. Deze handelwijze herhaalde hij meermaals. En... het geneeskrachtige papje wérkte. Na vijf dagen was de wonde dicht en van enige infectie was geen sprake. Na een maand was Rakus volledig genezen.
Volgens de wetenschappers gebeurde alles heel bewust en wist Rakus dus wat hij aan het doen was. Orang-oetans eten anders maar zelden van deze plant en Rakus deed ook steeds weer hetzelfde. “Hij bracht het papje herhaaldelijk aan en later ook een minder vloeibare vorm van de plant”, stelt Isabella Laumer, hoofdauteur van de studie, die in het vaktijdschrift Scientific Reports is gepubliceerd. “Het hele proces nam echt wel wat tijd in beslag, daarom denken we dat hij het opzettelijk aanbracht.” Bovendien rustte Rakus blijkbaar ook veel langer dan anders, wat de onderzoekers doet vermoeden dat hij zo probeerde op krachten te komen na zijn verwonding.
Het was al geweten dat mensapen medicijnen gebruiken om zichzelf te genezen. De wereldberoemde biologe Jane Goodall merkte in de jaren 60 hele bladeren op in de uitwerpselen van chimpansees. Andere wetenschappers stelden in het verleden ook al vast dat mensapen bladeren met medicinale eigenschappen inslikten. Maar dat een wild dier zelf een plant op een wonde smeert, dat is een wereldprimeur.
Ook voor Rakus zelf was dit mogelijk de allereerste keer, zegt Laumer. “Misschien raakte hij per ongeluk de wonde aan met een vinger waar de plant op zat. Omdat de plant vrij krachtige pijnstillende stoffen bevat, zou hij onmiddellijk verlichting van de pijn kunnen hebben gevoeld, waardoor hij het steeds opnieuw toepaste”, zegt ze. Of: Rakus leerde het van andere orang-oetans in zijn groep.
De wetenschappers gaan de orang-oetans in het park nu nauwlettend in het oog houden om te zien of nog andere soortgenoten van Rakus dit soort medische behandeling kennen. Laumer vermoedt alvast dat ze de komende jaren nog wel meer “mensachtig” gedrag zullen vaststellen bij deze mensapen.
