"Kunnen er nog meer Belgische banken volgen?"

Het rommelt opnieuw in de Belgische bankensector. Vandaag is het bijltjesdag bij ING België. Tegen 2021 zullen zo'n 3.500 van de 8.131 jobs verdwijnen, zo raakte vanochtend bekend op een bijzondere ondernemingsraad. Bij BNP Paribas Fortis is eind vorige week een ingreep aangekondigd. "In alle gesprekken staat 'kosten besparen' centraal", zegt Pia Desmet van de socialistische vakbond BBTK.

De voorbije weken sneuvelden al banen bij de verzekeraars Axa (650 banen) en P&V (300 jobs). Nu zijn twee andere grootbanken aan de beurt. Bij BNP Paribas Fortis worden circa 30 tot 40 van de 550 kantoren in eigen beheer verzelfstandigd, nog eens 30 à 40 worden volgend jaar gesloten, zo meldden de vakbonden vrijdag na tweedaags overleg met de directie. Aan de tewerkstelling wordt niet geraakt. In het bestaande plan Vision 2020 was al voorzien dat tegen eind 2018 het personeelsbestand met 2.430 banen zou afnemen.

Bij ING België gaat de hakbijl er wel stevig in. Vanochtend raakte bekend dat bijna vier op de tien jobs bedreigd zijn. Het gaat om circa 3.500 van de ruim 8.100 jobs die tegen 2021 zullen verdwijnen in ons land.

Record Bank

Toch moet dat cijfer genuanceerd worden. ING gaat geen 4.000 mensen laten afvloeien. Wel hebben de banken een nieuwe manier gevonden om kosten te besparen. Namelijk, het verzelfstandigen van hun kantorennetwerk. En op dat vlak heeft ING België nog een hoop werk. De bank telt 709 kantoren, waarvan 251 zelfstandige agenten en ruim 458 eigen kantoren (goed voor 3.000 jobs). Ter vergelijking: in Nederland beschikt ING over 251 eigen kantoren.

Dochterbedrijf Record Bank zal geïntegreerd worden in ING België. Dat laat toe om een pak kantoren te fuseren, en tegelijk te verzelfstandigen. CEO Rik Vandenberghe bevestigt dat ING en Record samen 650 kantoren zullen overhouden en dat er dus 600 moeten verdwijnen. Op die manier kan de bank een groot deel van zijn werknemers van zijn loonlijst halen en de kosten doorschuiven naar zelfstandige agenten. Die integratie zal ook veel dubbele functies creëren, zodat ook daarin het mes kan worden gezet. "Alles draait om één zaak", zucht Pia Desmet (BBTK). "En dat is kosten besparen. Er is een soort wedstrijd ontstaan tussen de banken, om de laagst mogelijke cost-incomeratio (het percentage van kosten in verhouding tot de inkomsten, red.) te halen. KBC is op dat vlak nu weer de referentie."

Belfius en KBC

Wel is het opvallend dat ING en BNP Paribas Fortis in de schijnwerpers staan, terwijl bij Belfius en KBC geen ingrepen op de agenda staan. Toch worden ook die banken getroffen door de lage rente, de digitalisering en de hoge bankentaks. "Dat is juist, maar ING en BNP Paribas Fortis beschikken vandaag nog altijd over een uitgebreider kantorennetwerk dan KBC en Belfius", benadrukt Hans Degryse, professor financiële economie aan de KU Leuven.

Bovendien hebben de twee Belgische banken al een serieuze ingreep achter de rug. "KBC heeft sinds 2008 zijn balans met 40% verkleind, en 25 entiteiten verkocht. Denk maar aan Fidea, Centea en Secura", vertelt KBC-woordvoerster Viviane Huybrecht. "Al dat personeel is mee overgegaan naar de nieuwe eigenaar. Tegelijk hebben we binnen de bank een interne arbeidsmarkt ontwikkeld, waarbij we met personeelsleden kunnen schuiven in functie van het gedrag van de klant. Als de klanten meer online bankieren, dan zetten we meer mensen daarop in. Zo moeten we alleen nog gespecialiseerde profielen aanwerven die we niet binnen de bank vinden."

Ook bij Belfius lijkt het ergste voorlopig achter de rug. De staatsbank is flink verkleind uit de financiële crisis gekomen, en heeft in 2012 al gesneden in zijn personeelsbestand. Bovendien bestaat het kantorennetwerk voor 80% uit zelfstandige agenten, die niet wegen op de kostenstructuur.

Onvermijdelijk duurder

Nog een vaststelling: het snoeien in personeel en kantoren is al jaren aan de gang. Tussen 2000 en 2015 is het aantal werknemers bij de banken met 31% gedaald, het aantal kantoren nam met bijna de helft af. Maar de klanten blijven buiten schot. Niet voor lang meer, denkt professor Hans Degryse. "Vandaag zijn er nog altijd bankdiensten die gratis worden uitgevoerd. Maar op termijn komen er andere tarifiëringen, en zullen de klanten voor elke transactie de marginale kostprijs moeten betalen."

Met andere woorden: bankieren zal in de toekomst onvermijdelijk duurder worden. Alleen de enorme concurrentie op de Belgische markt houdt die hogere tarieven nog tegen. Maar hoelang nog?