Europa wikt en weegt Belgische begroting en economie
De blik van de nationale politiek wordt morgen op het Berlaymontgebouw gericht. Dan beslist de Europese Commissie of België al dan niet bestraft wordt voor zijn buitensporig begrotingstekort. Er wordt enige budgettaire soepelheid verwacht, maar de Commissie zal het momentum wel aangrijpen om België en de andere lidstaten tot structurele hervormingen aan te manen om de openbare financiën en de economie uit het moeras te trekken.
Het verhaal van morgen begint in 2009. De eurozone verzeilde dat jaar in een diepe recessie en de bankencrisis had een immens gat in de openbare financiën geslagen. Met uitzondering van Luxemburg en Finland keek elk euroland aan tegen een buitensporig begrotingstekort van meer dan drie procent van het bbp aan. België klokte af met een deficit van 5,6 procent.
Terwijl de eerste onheilstijdingen over Griekenland binnensijpelden en de financiële markten nerveus werden, zette de Commissie de procedures in gang en werd een tijdspad uitgestippeld om de situatie recht te trekken. De toenmalige Belgische regering mikte op 2013, maar dat feestje ging niet door. Wegens zijn hoge staatsschuld moest België, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Frankrijk en Nederland, reeds in 2012 opnieuw onder de drempel van drie procent duiken.
Post van Rehn
De volgende jaren trok de Europese economie wat aan en België liet in 2010 en 2011 groeicijfers van respectievelijk 2,4 en 1,8 procent optekenen. Ondanks de diepe politieke impasse na de verkiezingen van 2010 daalde zo ook het deficit tot 3,7 procent, maar intussen bleef de Commissie vergeefs uitkijken naar structurele maatregelen. Ze verlangde een jaarlijkse inspanning inspanning van 0,75 procent, maar België kwam over die twee jaren niet verder dan 0,5 procent.
De regering van Elio Di Rupo zat dan ook amper in het zadel toen minister van Financiën Steven Vanackere begin 2012 post van Olli Rehn kreeg. De Finse eurocommissaris beschikte sinds eind 2011 over extra bevoegdheden om toezicht te houden op de nationale begrotingen en rolde met de spierballen. Omdat het tekort volgens zijn berekeningen ook in 2012 boven drie procent dreigde uit te stijgen, eiste hij de onmiddellijke blokkering van minstens 1,2 miljard euro aan uitgaven.
Deficit bleef stijgen
Ondanks ongeveer 20 miljard euro aan budgettaire maatregelen slaagde de regering er vorig jaar uiteindelijk niet in het tekort onder drie procent te brengen. Integendeel, met de herkapitalisering van Dexia steeg het deficit zelfs tot bijna vier procent. Zo liggen in theorie alle elementen op tafel om voor België een financiële sanctie ten belope van 0,2 procent van het bbp voor te stellen. Enkel een gekwalificeerde meerderheid van lidstaten kan zo'n beslissing blokkeren.
"Het zou mij verbazen dat België een boete zou krijgen", meent professor Hendrik Vos (UGent). "Niet enkel omdat het politiek moeilijk ligt in België, het ligt gewoon niet in de aard van de Commissie om lidstaten snel te beboeten. Er wordt veel gedreigd en druk uitgeoefend, maar als het erop aankomt, probeert de Commissie te vermijden dat de zaken op de spits worden gedreven".
Context gewijzigd
Sinds de fameuze 'Dear Steven'-brief is de economische context ook drastisch gewijzigd. Zo voorspelde Rehn in het najaar van 2011 nog dat de Belgische economie in 2012 met 0,9 procent zou groeien, maar uiteindelijk zou onze economie quasi stagneren. De eurozone maakte opnieuw kennis met de recessie en al snel werd duidelijk dat de begrotingsdoelstellingen voor een aantal landen onhaalbaar waren geworden. Bovendien gaat de sluimerende kritiek op de strakke saneringskoers een jaar voor de Europese verkiezingen steeds luider klinken.
De Commissie verschoof de focus gestaag van harde begrotingsdoelstellingen naar structurele maatregelen. Zo lijkt Frankrijk alvast twee jaar uitstel te krijgen. Ook de Belgische regering schoot in actie. Zo maakte de regeringstop in maart na een ontmoeting met Rehn bekend dat de Commissie ermee instemde de doelstelling van 2,15 procent voor dit jaar te lossen, indien er één procent structurele maatregelen worden genomen en volgend jaar nog eens 0,6 procent. België schermt ook met juridische argumenten om een boete te ontlopen. Zo zouden de jaren voor de inwerkingtreding van de nieuwe regels eind 2011 niet in acht genomen mogen worden.
Aanbevelingen
De Commissie beraadt zich morgen overigens niet enkel over begrotingen. In het kader van het Europese Semester zal ze elke lidstaat ook sociaaleconomische aanbevelingen doen, over bijvoorbeeld arbeidsmarkten of pensioenen. Op die domeinen heeft de Commissie minder hefbomen, maar de publicatie van die aanbevelingen wakkert toch elk jaar het nationale debat over Europa aan, ook al omdat die aanbevelingen niet politiek neutraal zijn.
"Het is natuurlijk deels een kwestie van gezond verstand, maar achter elke aanbeveling staan winnaars en verliezers en gaan politieke en ideologische keuzes schuil", beaamt Vos. "Wie het niet eens is met de aanbevelingen, moet maar een andere keuze maken bij de Europese verkiezingen van volgend jaar, wanneer de Europese politieke partijen elk een kandidaat voor het Commissievoorzitterschap naar voren zullen schuiven".
Pro memorie: België kreeg vorig jaar zeven aanbevelingen te slikken: naast de correctie van het buitensporig tekort werd ons land aangespoord maatregelen te nemen om de wettelijke pensioenleeftijd te koppelen aan de levensverwachting, het kapitaal van de zwakste banken te verhogen, het systeem voor loononderhandelingen en het indexsysteem te hervormen, de belasting op arbeid te verschuiven naar minder groeiverstorende belastingen als milieubelastingen, de concurrentie in de detailhandel, energie en telecom te versterken en de uitstoot van broeikasgassen in de transportsector in te dijken.
