Europese noodfonds officieel ingehuldigd in Luxemburg

Bijna twee jaar nadat de eerste afspraken werden gemaakt over de oprichting van een permanent reddingsfonds voor de landen van de eurozone, is het Europees Stabiliteitsmechanisme vandaag officieel boven de doopvont gehouden. De ministers van Financiën van de 17 eurolanden hielden in Luxemburg de allereerste raad van gouverneurs van het ESM. Voorzitter Jean-Claude Juncker spreekt van "een historische stap".

De ministers maakten van hun maandelijkse Eurogroep gebruik om het ESM in te huldigen. Normaal had het ESM al maanden geleden het levenslicht moeten zien, maar onder meer de procedure bij het Duitse grondwettelijke hof gooide roet in het eten. Nu Estland als laatste euroland het ESM-verdrag, dat de oprichting mogelijk maakt, heeft geratificeerd, zijn er geen bezwaren meer.

Het noodfonds beschikt over verschillende wapens om eurolanden te helpen die zware financieringsproblemen kennen of ermee bedreigd worden. Op voorwaarde dat ze stevige hervormingsmaatregelen aannemen, kan het hen onder meer leningen geven, hun staatspapier kopen op de primaire en secundaire markt of hun financiële instellingen te hulp schieten. Dat laatste verloopt voorlopig nog via de overheden, maar eens het eengemaakte Europese toezicht op de bankensector goedgekeurd geraakt, zal het fonds de banken rechtstreeks kunnen helpen.

Uitleencapaciteit
Het ESM beschikt in theorie over 700 miljard euro aan kapitaal, wat het een effectieve uitleencapaciteit van 500 miljard geeft. De 17 eurolanden zullen het fonds 80 miljard volgestort kapitaal bezorgen, geld dat met andere woorden effectief in het ESM wordt gestort. De overige 620 miljard bestaat uit garanties en opvraagbaar kapitaal.

Via een verdeelsleutel is bepaald hoeveel elke lidstaat bijdraagt aan het ESM. België zorgt voor 3,48% van de ESM-middelen. Wat het volgestorte kapitaal betreft, worden van ons land stortingen verwacht voor een totaal van 2,75 miljard euro - een bedrag dat bij de overheidsschuld zal worden geteld. Tegen 12 oktober moet de Schatkist de eerste 1,1 miljard hebben overgemaakt, minister van Financiën Steven Vanackere tekende daar vorige week al de nodige documenten voor. Samen met de bijdragen van de anderen landen moet dat het fonds voor het einde van de week een leencapaciteit van 200 miljard euro bezorgen. In 2013 wordt de capaciteit opgetrokken tot 400 miljard, in 2014 zal het ESM over de volledige 500 miljard beschikken.

Tijdelijke EFSF
Tot de zomer van 2013 blijft het fonds parallel lopen aan zijn voorganger, het tijdelijke EFSF. Vanaf juli dooft dat fonds uit. Omdat het EFSF nog over een capaciteit van 200 miljard euro beschikt, is de eurozone tegen dan uitgerust met een 'firewall' van 700 miljard.

Europese diplomaten wijzen er graag op dat de 17 landen van de eurozone op minder dan twee jaar tijd voor een reddingsscherm gezorgd hebben dat in omvang vergelijkbaar is met dat van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), dat veel meer lidstaten telt. Het is evenwel afwachten waarvoor het ESM-geld zal worden gebruikt en hoe snel het wordt verteerd. Dat het fonds op termijn de toegezegde lening voor de Spaanse bankensector - begroot op 60 miljard - zal overnemen, staat al vast.

Landen in nood
Belangrijker is de vraag of het ESM Spanje ook met een heuse bailout zal moeten helpen. Voorlopig wil Madrid daar niet van weten, maar in de coulissen van de Eurogroep wordt er rekening mee gehouden dat er vroeg of laat een steunaanvraag komt die eveneens rond de 60 miljard euro zal bedragen. Mogelijk vraagt ook nog Cyprus om hulp, terwijl ook individuele banken bij het ESM zullen kunnen aankloppen.

Een ander scenario is dat overheden de herkapitalisering van hun probleembanken naar het ESM doorschuiven. Vooral Ierland en Spanje rekenen op die mogelijkheid, maar over die operatie wordt de komende weken nog stevig gedebatteerd. Duitsland, Nederland en Finland hebben al laten verstaan dat het ESM enkel voor problemen zal mogen opdraaien die aan het licht komen onder het Europese toezicht. De zogenaamde 'legacy assets' blijven best voor rekening van de lidstaten, argumenteren ze.