Van Rompuy timmert verder aan Europese staatshervorming

Europees Raadsvoorzitter Herman Van Rompuy wil van de relatieve luwte op de financiële markten profiteren om nieuwe stappen in de richting van een volwaardige economische en monetaire unie te zetten. Morgen en vrijdag schotelt hij de Europese leiders op een top in Brussel onder meer een begroting voor de eurozone en politieke contracten met de lidstaten over het economisch beleid voor.

Ondanks de aanzwellende geruchten over een nakende Spaanse aanvraag voor (virtuele) Europese steun en de hangende beslissing over het Griekse steunprogramma heeft het er voorlopig alle schijn van dat het treffen van de Europese leiders niet in een acute crisissfeer zal baden. Een apart beraad van de eurolanden is alleszins niet voorzien.

Versterking van de fundamenten
Van Rompuy wil de werkzaamheden toespitsen op de versterking van de fundamenten van de eurozone. In overleg met de chefs van de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en de eurogroep werkt de Belg sinds het voorjaar aan een plan om de constructiefouten aan te pakken die de crisis heeft blootgelegd. Zijn eindrapport over deze ingrijpende Europese staatshervorming wordt in december verwacht.

Morgen bespreken Van Rompuy en de leiders een tussentijds verslag. In vergelijking met de eerste versie van juni bevat dat rapport twee opmerkelijke extraatjes: een begroting (fiscal capacity) voor de eurozone en het idee van individuele politieke contracten tussen de eurolanden en de Europese instellingen over economische hervormingen.

Conjuncturele shocks
Van Rompuy schetst twee mogelijke functies voor een begroting van de eurozone. Het geld zou ingezet kunnen worden om conjuncturele shocks in specifieke eurolanden op te vangen en op die manier al te grote conjunctuurverschillen binnen de monetaire zone in te dammen. Ook zou het geld aangewend kunnen worden om structurele hervormingen in eurolanden financieel te steunen.

De contracten zouden het "ownership" en de verantwoordelijkheid van nationale regeringen voor de uitvoering van economische hervormingen moeten versterken. De beruchte Europese sociaaleconomische aanbevelingen zouden zo een sterker statuut kunnen krijgen dan die van een louter advies.

Groot-Brittannië
Van Rompuy vraagt geen groen licht. Wel wil hij een mandaat om beide ideeën verder te onderzoeken. Ze werpen zowel in de hoofdsteden als in het Europees Parlement immers heel wat vragen op, onder meer over de relatie tussen de eurobegroting en die van de hele Europese Unie. Zo lijkt Groot-Brittannië het idee te willen aangrijpen om zijn bijdrage aan de Europese begroting in te krimpen. In de slotconclusies staat echter dat het debat geen verband houdt met de lopende onderhandelingen over de nieuwe Europese meerjarenbegroting. Bij een discussie over een eurobegroting duikt ook al snel de kwestie van leningen en schuldbeheer weer op. Zo lagen Frankrijk en Duitsland eerder deze week nogmaals in de clinch over gemeenschappelijke obligaties.

Liberaal fractieleider Guy Verhofstadt maakt dan weer de koppeling tussen gemeenschappelijk schuldbeheer en de supercommissaris voor het toezicht op de nationale begrotingen. Eerder deze week herlanceerde de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schaüble zijn voorstel voor een eurocommissaris die nationale begrotingen integraal kan afwijzen, maar dat weekt weinig enthousiasme los. Na de aanscherping van de wetgeving (de six-pack en de nog niet goedgekeurde voorstellen van de two-pack) en het Europese begrotingsverdrag is men in vele hoofdsteden aan een adempauze toe.

Duitse scepsis
Het meest urgente dossier in de versterking van de eurozone is de uitbouw van een Europese Bankenunie. Zo wordt het uitkijken of de Duitse bondskanselier Angela Merkel ondanks de scepsis op het thuisfront zal instemmen met de oproep dat het wetgevend werk over de uitbouw van een gemeenschappelijk toezicht op de banken in de eurozone tegen eind dit jaar afgerond moet worden. Dat zou de ECB in staat kunnen stellen om de supervisie over probleembanken als Dexia vanaf volgend jaar naar zich toe te trekken.

Vicieuze cirkel
Vooral zuidelijke eurolanden dringen aan, want de Europeanisering van het toezicht is een noodzakelijke voorwaarde voor de rechtstreekse herkapitalisering van banken via het noodfonds ESM. Zo zou de vicieuze cirkel tussen overheidssteun voor noodlijdende banken en de staatsschuld doorbroken kunnen worden. Overigens moeten de ministers van Financiën van de eurozone ook nog steeds de precieze criteria voor rechtstreekse herkapitalisering opstellen.

De Europese leiders zetten alvast wat grote lijnen uit voor het wetgevend werk rond het bankentoezicht. In de ontwerpconclusies van de top hameren ze op een duidelijke scheiding van het bankentoezicht en het monetaire beleid van de ECB, de gelijke behandeling van eurolanden en niet-eurolanden die zich wensen in te schrijven in het gemeenschappelijk toezicht en de verantwoordingsplicht ten opzichte van het Europees Parlement, de lidstaten en de nationale parlementen.

Kapseizende banken
Het toezicht is slechts één facet van de Bankenunie. De leiders dringen ook aan op een spoedige goedkeuring van de op tafel liggende voorstellen over de harmonisering van nationale depositogarantiesystemen en regimes voor de afwikkeling van kapseizende banken. Ook sporen ze de ministers en Europarlementsleden aan om voor het einde van het jaar een akkoord te bereiken over de kapitaalvereisten voor banken.

Groeipact
Het EMU-debat vormt de hoofdmoot van de Europese top. Daarnaast zal Europees Commissievoorzitter José Manuel Barroso de leiders aanmanen om een tandje bij te steken bij de uitvoering van het groeipact dat in juni is afgesproken. Ook zullen de leiders van gedachten wisselen over de relaties met China en zullen er verklaringen over Syrië, Mali en Iran de wereld worden ingestuurd.