Prostaatkanker aanpakken of seksleven in leven houden?

Na het lezen van enkele getuigenissen van mannen die hun relatie bijna op de klippen zagen lopen omdat de (overbodige?) behandeling van prostaatkanker hun seksleven compleet vernielde, breng ik dit actueel dilemma graag even onder de aandacht. Eerst wat feiten op een rijtje: ongeveer 3 op 100 mannen ouder dan 50 lopen het risico te sterven door prostaatkanker. Daarentegen blijven 8 op 10 behandelde mannen impotent achter na de operatie en hebben 3 mannen op 20 achteraf last van blaasproblemen.

Kankerweefsel is al vindbaar in de prostaat van 1 op 3 mannen tussen 40 en 50 en in stijgende lijn is dit het geval bij 7 op 10 mannen rond de leeftijd van 80. Toch zal deze kanker bij de overgrote meerderheid van hen geen schade veroorzaken.

PSA-test
Een PSA-test kan soms een aanwijzing geven voor de aanwezigheid van een kwaadaardig prostaatgezwel. PSA of prostaatspecifiek antigen is een stof die met een eenvoudige test opgespoord kan worden in het bloed. Een te hoog PSA-gehalte kán een aanwijzing zijn voor prostaatkanker, hoewel een stijging van de PSA-waarde echter ook kan wijzen op andere, onschuldige prostaatkwalen zoals een goedaardige prostaatvergroting of een ontsteking. Daarom is verder onderzoek noodzakelijk.

In Amerika werd in 1988 een screeningprogramma ingevoerd voor prostaatkanker bij mannen tussen 50 en 75. Vandaag krijgt deze maatregel echter steeds meer kritiek te verduren van experten die het omschrijven als een grote ramp voor de volksgezondheid. Het ging zelfs zo ver dat in oktober 2011 werd aangeraden deze routine niet meer te volgen. Toch zijn heel wat experten het ook hier niet mee eens, naar hun mening is de test op zich niet problematisch, maar eerder de aanpak op basis van de resultaten.

Kritiek
De negatieve kijk op de PSA-test is om te beginnen te wijten aan het feit dat dit onderzoek veel minder informatie biedt dan men zou denken. Om te beginnen kan met de test geen onderscheid gemaakt worden tussen kanker en een goedaardige prostaatziekte. Verder geeft het ook geen uitsluiting of het om een traaggroeiende kanker gaat die weinig schade veroorzaakt of om de (weinig voorkomende) agressieve soort die tot de dood kan leiden.

Voor elke man die gered wordt op basis van een diagnose met een PSA-test, worden 48 mannen onnodig behandeld omdat ze geen levensbedreigende kanker hebben. Dit staat te lezen in een grootschalig onderzoek dat in 2009 gepubliceerd werd in het 'New England Journal of Medicine'. Hierbij werden 182.000 mannen gevolgd tussen 50 en 74 uit 7 Europese landen die gescreend werden op prostaatkanker op basis van PSA.

Choquerend
Deze cijfers hebben de medische wereld gechoqueerd omdat ze niet alleen aantonen dat de PSA-test slechts een klein aantal levens kan redden, maar ook nog eens een berg overbodige problemen met zich meebrengt. Zo zorgt het voor onnodig veel stress en kopzorgen bij mannen die positief testen maar in feite geen agressieve kanker of zelfs geen kanker blijken te hebben. Daarnaast veroorzaakt het ook veel overbodige behandelingen en dit is het echte zorgenkindje.

De PSA-test wordt in geval van verhoogde waarde gevolgd door een weefselonderzoek. Dit gebeurt door middel van een transrectale biopsie, waarbij - meestal onder plaatselijke verdoving - via het rectum met een naald een stukje weefsel (biopt) uit de prostaat wordt verwijderd om te testen op de aanwezigheid van kwaadaardige cellen. 1 op 4 mannen klaagt na dit onderzoek van pijn, infectie en soms zelfs van bloedingen. Hierdoor is het weefselonderzoek voor velen niet meer voor herhaling vatbaar.

Angst
Veel mannen met verhoogde PSA-waarden worden onder 'actieve bewaking' geplaatst, wat inhoudt dat ze regelmatig PSA-testen moeten ondergaan, samen met een jaarlijkse biopsie. In de praktijk zorgt dit voor grote hoeveelheden stress en angst (ook bij familie en vrienden). Omdat de meeste mannen niet in deze onzekerheid willen leven, hebben ze neiging om te kiezen voor een verwijdering van hun prostaat opdat alles snel achter de rug zou zijn.

Aanpak?
Er is dus duidelijk nood aan een beter systeem voor het maken van levensbepalende beslissingen. De PSA-test is een snelle manier om op te sporen of iemand risico loopt, maar er is nood aan meer oprechte informatieverstrekking om de angst bij mannen te temperen. Verder willen experten dat er bij de screening meer komt kijken dan enkel het bedenkelijke bloedonderzoek. Zo moet ook rekening gehouden worden met leeftijd, etniciteit, familiegeschiedenis, symptomen op basis van urine en de resultaten van een digitaal rectaal onderzoek.

Hiermee hopen experten een rem te kunnen zetten op onnodige biopsies en behandelingen als bestraling, hormonale therapie en uiteraard de verwijdering van de prostaat. (lf)