10 jaar Facebook: in het brein van Mark Zuckerberg

Mark Zuckerberg heeft wat te vieren. In mei mag hij zelf dertig kaarsjes uitblazen en vandaag wordt zijn sociaalnetwerksite, die hij mee-oprichtte in een studentenkamer, er tien. Facebook is inmiddels een prominente puber die overal opduikt, te pas én te onpas. Hoeveel rek zit er nog op formule van Zuckerberg?

De bestuurder en CEO van Facebook heeft een pak redenen om gelukkig te zijn. Zuckersbergs sociale vriendennetwerk wordt wereldwijd door 1,23 miljard mensen gebruikt en de waarde van zijn bedrijf wordt geschat op 135 miljard dollar. Met een persoonlijke geschatte waarde van over de 24 miljard dollar is hij volgens de Bloomberg Billionaires Index de 26ste rijkste persoon ter wereld. Zijn 29 jaar maakt hem bovendien de jongste in die lijst.

Volgens een recent profiel in Bloomberg stelt Zuckerberg elk jaar duidelijke doelen en plannen op. Vage notities in zijn telefoon vormt hij om tot drie-, vijf-, en tienjaarplannen. Dit jaar wil hij elke dag een weloverwogen briefje aan zichzelf schrijven, via e-mail of handgeschreven. In de voorbije jaren leerde hij op die manier Mandarijn (2010), at hij alleen dieren die hij zelf slachtte (2011) en wou hij elke dag iemand nieuw ontmoeten (2013).

Profiel - profileren
Zelf is hij nog steeds die jongensachtige programmeur die buitenkomt in een een grijze t-shirt, hoodie, spijkerbroek en met sportschoenen van Nike of Adidas. Zijn sociaalnetwerksite is op een absoluut hoogtepunt. Met een uitzondering hier en daar heeft Facebook in een decennium tijd een publiek uitgebouwd waarbij velen het moeilijk vinden om de site achter zich te laten. Het netwerk draait voor een groot deel op de 'fear of missing out' (FOMO), het gevoel om iets te missen als je het netwerk niet actief volgt.

Facebook is een belangrijke manier geworden om jezelf te profileren binnen een netwerk. Studenten organiseren er feestjes en spelen elkaar samenvattingen en examenvragen door. Vaders en moeders weten via Facebook ook wat er in hun dochter omgaat. De aanwezigheid van ouders en zelfs grootouders maakt Facebook een pak minder cool dan pakweg vijf jaar geleden. Het is iets waar Zuckerberg zich zorgen over moet maken: jongeren gebruiken Facebook steeds minder als primair communicatiemiddel.

Jongerensegment
Een degelijke Facebook-vervanger is er nog niet, maar het afhakend jongerensegment bewijst wel dat internetgebruikers heel snel kunnen overstappen naar een alternatief. Op zo'n manier wordt Facebook steeds minder relevant. Snapchat en Twitter mogen dan wel razend populaire communicatiemiddelen zijn bij jongeren, het zijn lang geen degelijke vervangers voor Facebook. Zolang Zuckerberg daar in het voordeel kan blijven, heeft hij de speelkaarten in handen.

Tegen alle verwachtingen in is Mark Zuckerberg het favorietje van Wall Street geworden. De beursgang van Facebook was een van de grootste in de technologische sector en, met een marktkapitalisatie die piekte op 104 miljard dollar, de grootste binnen de internetwereld. Maar de beursgang was even rampzalig. Het aandeel, dat opende op ongeveer 45 dollar, was bij het sluiten van de beurs nog maar 38,23 dollar waard. Na een diepteperiode met een aandeel dat zweefde rond 24 dollar, pakt het bedrijf tegenwoordig uit met resultaten waar Wall Street van smult. Dat resulteert in een knap aandeel van over de 65 dollar.

Mobile first
Die positieve resultaten zijn te danken aan de radicale heroriëntering die Zuckerberg begin 2012 aan zijn bedrijf gaf. Door de invoering van een 'mobile-first'-regime kregen mobiele apparaten als smartphones en tablets absolute voorrang op het ontwikkelen van de site voor desktopgebruikers. De Facebookapps, die eerst nog log en traag werkten, werden drastisch verbeterd en Zuckerberg herwon het vertrouwen van de mobiele gebruiker. Dat het de CEO menens was, bleek uit presentaties van productteams die hij abrupt onderbrak als het te veel over ouderwetse computer(gebruiker)s ging. Vorige maand haalde Facebook voor het eerst meer omzet uit mobiele apparaten dan uit advertenties voor klassieke desktopcomputers. De verschuiving naar mobiel was "niet zo snel als het zou moeten zijn", geeft Zuckerberg toe, maar "het is wel een van de dingen die aantoont dat ons bedrijf een grote wilskracht heeft".

Als 'mobile-first'-bedrijf wil Facebook in de toekomst steeds meer apps bouwen die perfect op zichzelf kunnen staan. De berichtendienst Messenger, die Facebook ergerlijk pusht bij zijn vaste gebruikers, is daar nog maar het begin van. Nog een toekomstige app zou een kalender kunnen zijn die Facebook-evenementen en verjaardagen integreert met persoonlijke activiteiten en afspraken, iets waar Facebook nu nog geen benul van heeft. Met het onlangs gelanceerde Paper bedacht Facebook een gloednieuwe manier om verhalen te ontdekken, zowel in het nieuws als binnen je vriendenkring. Het is een sociale krant in een prachtige visuele omgeving. Zuckerberg wil meer van dat soort apps gaan ontwikkelen.

Individuele apps
"We geloven dat er veel verschillende manieren zijn waarop mensen willen delen. Die allemaal in een blauwe app proppen is niet het formaat van de toekomst", vertelt hij aan Bloomberg de keuze om verschillende individuele apps te gaan bouwen. Voor Paper heb je nog steeds een Facebooklogin nodig. Toekomstige apps zullen mogelijk meer naar Instagram neigen. Om in die foto-app foto's te delen heb je immers niet noodzakelijk een Facebook-account nodig. "Tien jaar later is de balans verschoven", zegt Zuckerberg. "Volgens mij is dat goed."

De verwachtingen van al die nieuwe apps worden bewust laag gehouden. Het is niet de eerste keer dat een met veel bravoure aangekondigd project van het bedrijf uiteindelijk uitdraait op een grandioze flop. Met Facebook Home wou Facebook een sociaal laagje aan Googles mobiele Androidsysteem geven. Niemand zat erop te wachten. Ook Poke, Facebooks pijnlijke copy-paste van Snapchat, wordt nu in het interview met Bloomberg door Zuckerberg afgedaan als een "grapje" dat snel gebouwd was en verder niet meer naar werd omgekeken. Het toont hoe het bedrijf wel hoge verwachtingen heeft, maar er in sommige gevallen gewoon niet geraakt. Maar het succes van Messenger, dat sluimerend de appstores overmeesterde, toont dat het wel degelijk kan.

Njet van Snapchat
Vorig jaar legde Facebook drie miljoen dollar op tafel om de sociale foto-app Snapchat over te kopen. Evan Spiegel, de 23-jarige mede-oprichter van de bij jongeren razend populaire app, lachte arrogant in zijn vuistje. Facebook is een grootmacht geworden aan wie hij niet zou verkopen. Op Twitter maakte Spiegel persoonlijk e-mailverkeer publiek over Zuckerberg die een ontmoeting met Spiegel wou regelen. "Het is niet iets wat ik zou doen", verklaart Zuckerberg de uitgelekte mails aan Bloomberg, maar de Facebook-CEO doet het af als een vergefelijke inschattingsfout. Hij is zelf ook jong en naïef geweest.

Sociale antwoord op Google
De grote uitdaging voor Facebook is om te blijven groeien. Maar nu bijna de helft van alle internetgebruikers ter wereld bij de dienst is aangesloten, kan het sociaal netwerk moeilijk zijn spectaculaire groeicijfers blijven neerzetten. Vandaar dat een bijkomende uitdaging is om de huidige gebruikers gelukkig te houden.

Over vijf jaar wil Facebook intuïtiever worden en problemen oplossen waarvan je niet dacht dat je ze had. Tussen de vijf en tien procent Facebookberichten zijn eigenlijk vragen binnen vriendengroepen: mensen zoeken de naam van een goede tandarts of een lekker restaurant in de buurt. Volgens Zuckerberg moet het bedrijf beter zijn best doen om data te verzamelen om daar nuttige antwoorden op te geven. Dat wordt een immense uitdaging. Eigenlijk wil Facebook het sociale antwoord op Google worden.

Zuckerberg heeft een ambitieus tienjarenplan uitgestippeld om meer mensen op Facebook te krijgen en om de wereld met elkaar te verbinden. Zijn missie is om mensen op het internet te krijgen die dat tot vandaag nog nooit hebben gedaan. Daarvoor werkt hij samen met zes andere technologiebedrijven, waaronder Samsung Electronics en Ericsson. "Als we in die onderontwikkelde landen kunnen bijdragen tot het ontwikkelen van nieuwe economieën, dan zullen ze veranderen in markten waarmee wij zaken kunnen doen."